FLASH
Shkruar nga John Gray
Fragmentimi i sotëm nuk është një pauzë e shkurtër drejt një rendi të ri, por një kthim i përhershëm në gjendjen e egër të historisë. Në këtë botë të thyer, ku institucionet globale e kanë humbur fuqinë, mbijetesa varet nga aftësia për të lundruar mes pasigurisë dhe për të pranuar se uniteti i dikurshëm nuk do të kthehet më...
Duke shkruar në vitin 1930 në tekstet që u njohën si “Fletoret e Burgut”, Antonio Gramsci shpiku një thënie që i ka frymëzuar aktivistët e majtë edhe pas disfatave të përsëritura: “Kriza ka të bëjë me faktin se e vjetra po vdes dhe e reja nuk mund të lindë.
Në këtë periudhë të ndërmjetme, shfaqen një sërë simptomash të dhimbshme”. Një vit më herët, mendimtari më origjinal marksist i shekullit XX dhe bashkëthemeluesi i Partisë Komuniste Italiane i shpjegoi vëllait të tij, Carlo, se si kjo analizë vlente në rastin e tij: “Jam pesimist për shkak të inteligjencës dhe optimist për shkak të vullnetit...”. Pasi shëndeti i tij u shkatërrua nga më shumë se një dekadë në burgjet e Musolinit nuk mund të hante dot ushqim të fortë dhe vuante nga konvulsione Gramsci vdiq nga një hemorragji cerebrale në moshën 46 vjeçare, disa ditë pas përfundimit të dënimit të tij në vitin 1937.
Gramsci formuloi një tezë që dikton ende mendimin e së majtës: Perëndimi është i bllokuar në një gjendje patologjike të çrregullimit midis dy regjimeve. Meqë kjo gjendje është jonormale, ajo mund të korrigjohet përmes një vullneti politik të vendosur.
Pra gjithsesi progresistët do të donin të besonin. Për ta, alternativa është dëshpërimi. Megjithatë realiteti është i palëkundur. Nuk do të ketë asnjë regjim global të ngjashëm me ato që ekzistonin ose që u imagjinuan.
Liberalizmi dhe socializmi u formuluan në një epokë të supremacisë perëndimore, një aksident historik që zgjati për disa shekuj dhe që tani është e qartë se po mbaron. Mendimtarët progresistë e parashikojnë të ardhmen përmes lentes së të kaluarës së tyre të humbur. Jeta pas kësaj është e paimagjinueshme.
Rendi i udhëhequr nga amerikanët, në mishërimin e tij më të fundit, ishte një konstruksion neoliberal. I shpallur si i pavdekshëm bazuar tek “konsensusi i Uashingtonit”, ai është vrarë tashmë nga ndryshimi i regjimit në kryeqytetin amerikan.
Pra sistemi që supozohej të përhapej në të gjithë globin është zhdukur në vendin e tij të origjinës. Trump jo vetëm që e ka shkatërruar tregtinë e lirë, por e ka shndërruar kapitalizmin amerikan në një ndërmarrje të drejtuar nga ai vetë dhe miqtë e tij.
Duke autorizuar një hetim penal ndaj kreut të Rezervës Federale, Jerome Powell, ai po minon një shtyllë qendrore të rendit neoliberal dhe supremacinë e dollarit amerikan. Si një sistem funksional, neoliberalizmi mbetet gjysmë i paprekur vetëm në Bashkimin Evropian, një treg i lirë kontinental por i mbetur pa ndihmë midis fuqive grabitqare merkantiliste.
Nëse hakmerret kundër kërcënimeve tarifore të Trump, do të bjerë bastioni i fundit.
Fragmentimi i pushtetit global
Sot po rikthehemi në një normalitet historik, ku regjime të ndryshme konkurrojnë në aleanca të lëvizshme. SHBA-ja po e braktis rolin e garantit të sigurisë ndërkombëtare për t’u mbyllur në “Doktrinën Monroe”, duke e pranuar de facto multipolaritetin.
Kina, India dhe fuqitë e tjera lindore po krijojnë modelet e tyre, duke siguruar që asnjë sistem i vetëm të mos dominojë më mbi gjithë njerëzimin. Ky realitet i ri multipolar nuk është një rend i balancuar siç e imagjinonte diplomacia e shekullit XIX, por një sistem ku është zhdukur autoriteti i vetëm global.
Kina po e përhap modelin e saj të udhëhequr nga shteti. Por ajo përballet me rezistencën e Indisë, Japonisë dhe Vietnamit, të cilët refuzojnë t’i nënshtrohen një hegjemonie të re aziatike. Boshti i globit po anohet pashmangshmërisht drejt Lindjes, por pa krijuar një moment unipolar kinez.
Në vend të kësaj, po shohim një botë ku asnjë fuqi nuk ka autoritetin për të imponuar ekonominë e saj politike në të gjithë globin, duke e lënë në gërmadha sistemin ndërkombëtar të ndërtuar pas Luftës së Dytë Botërore.
Teknologjia dhe lufta për burime
Në dallim nga ëndrrat teknokratike për një botë të bashkuar nga dija, teknologjia po e demokratizon luftën dhe po nxit rivalitete të vjetra për burime. Inteligjenca artificiale kërkon sasi shumë të mëdha energjie, duke rikthyer në qendër të gjeopolitikës qymyrin dhe naftën.
Ndërsa Trump ndjek fantazma si aneksimi i Grenlandës, Kina po kontrollon tashmë mineralet kritike në Afrikë dhe Azi. Kjo lidhje midis revolucionit dixhital dhe lëndëve fosile tregon se progresi teknologjik nuk kërkon domosdoshmërisht individualizmin liberal apo paqen.
Në fakt, përhapja e teknologjisë së lartë po e lehtëson luftën asimetrike. Një dron i lirë i rebelëve Huthi në Jemen mund të neutralizojë një raketë perëndimore miliona dollarëshe, duke sfiduar supremacinë ushtarake tradicionale.
Ndërsa tiranët grumbullojnë asete materiale dhe kontrollin e burimeve të kufizuara si uji dhe mineralet e rralla, të eturit për pushtet në Shtëpinë e Bardhë duken të përhumbur pas fantazmave të pasurisë gjeografike, duke dëshmuar një distancë të rrezikshme nga realiteti i fushëbetejës teknologjike.
Kriza e legjitimitetit dhe rënia e Perëndimit
Populizmi nuk është një iracionalitet momental, por hakmarrja e atyre që humbën nga globalizimi. Ky “ndryshim regjimi” po e shkërmoq nga brenda Perëndimin liberal. Evropa mbetet e bllokuar në një hendek shqetësues nga realiteti, duke u mbështetur për siguri te një Amerikë që po deklaron hapur se “nuk ndihet më e detyruar të mendojë vetëm për paqen”.
Në këtë epokë shpërbërjeje, arti i vetëm i strategjisë mbetet aftësia për të jetuar në një botë të përçarë përgjithmonë. Optimizmi që buron nga vullneti nuk mund ta fshehë faktin se historia është sërish në lëvizje dhe jashtë kontrollit tonë.
Regjimet vijnë e shkojnë në cikle të pafundme që veprimi njerëzor nuk mund t’i ndalë, dhe shpërbërja është logjika e pashmangshme e ngjarjeve aktuale. Nëse dikur Perëndimi shihej si spiranca e një qytetërimi planetar, sot ai po çmontohet nga ish-hegjemonia e tij, duke na lënë në një mjedis ku realizmi është vetëm një pozë aktoriale, dhe ku mbijetesa kërkon pranimin e një bote të ndarë pa asnjë shpresë për një rend të ri universal.
Ky dështim i universalizmit po shfaqet në çdo skaj të globit: nga Rusia që shndërrohet në një makinë lufte që nuk i mbijeton dot paqes, te Irani që po luhatet mes teokracisë dhe revoltës, e deri te Britania e bllokuar në një situatë pothuajse të pamundur pas Brexit.
Sot nuk ka më një teori të madhe sistematike që ofron rrugëdalje, ashtu siç nuk kishte për Gramscin në burgjet e Musolinit. Strategjia e vërtetë nuk është më ndërtimi i botës së re, por manovrimi i kujdesshëm mes gërmadhave të së vjetrës, duke kuptuar se stabiliteti ishte vetëm një aksident historik që tashmë ka përfunduar./Përshtati "Pamfleti", nga “New Statesman”
Lini një Përgjigje