FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Shoqata për të Drejtat e Njeriut në Afrikën e Jugut (HRA) i ka bërë thirrje qeverisë shqiptare të marrë masa urgjente për t’i dhënë fund paraburgimit të zgjatur të të miturve, duke paralajmëruar se praktikat aktuale bien ndesh me standardet ndërkombëtare dhe angazhimet e Shqipërisë në procesin e integrimit europian.
Në një deklaratë publike, kryetari i HRA-së, Saad Kassis-Mohamed, tha se një i mitur në Shqipëri kalon mesatarisht 189 ditë në paraburgim para se çështja e tij të shqyrtohet nga gjykata.
“Kjo është më shumë se gjashtë muaj. Para çdo vendimi gjyqësor. Para çdo shpalljeje faji. Një fëmijë në Shqipëri mund të humbasë pothuajse një vit të plotë shkollor në paraburgim pa u dënuar ende”, deklaroi ai.
Sipas organizatës, edhe pse ligji shqiptar e konsideron arrestimin e të miturve si masë të fundit, praktika në terren tregon probleme serioze strukturore në sistemin e drejtësisë për të miturit.
HRA pranoi se Shqipëria ka ndërmarrë reforma në kuadër të strategjisë “Drejtësia për Fëmijët 2022–2026” dhe se në vitin 2024 alternativat ndaj paraburgimit janë përdorur në 64% të rasteve. Megjithatë, organizata thekson se kjo nuk ndryshon faktin që shumë të mitur vazhdojnë të mbahen për periudha të gjata në qeli.
Deklarata i referohet edhe shqetësimeve të ngritura më parë nga Komiteti i OKB-së kundër Torturës dhe Komiteti Evropian për Parandalimin e Torturës, të cilët kanë kritikuar kushtet në institucionet e paraburgimit në Shqipëri, përfshirë mbipopullimin, mungesën e stafit mjekësor dhe problemet me aksesin në kujdes shëndetësor.
Organizata i kërkon qeverisë shqiptare të vendosë kufij maksimalë të detyrueshëm për paraburgimin e të miturve, të garantojë përdorimin sistematik të alternativave ndaj ndalimit, si dhe të sigurojë akses të plotë në mbrojtje ligjore, arsim dhe shërbime shëndetësore për të gjithë të miturit në paraburgim.
HRA thekson gjithashtu se sistemi i drejtësisë për të miturit është pjesë e kapitujve kyç që monitorohen nga Bashkimi Europian në procesin e negociatave të anëtarësimit të Shqipërisë.
Deklarata e plotë
Shoqata për të Drejtat e Njeriut (HRA) i bën sot thirrje Qeverisë së Shqipërisë të ndërmarrë masa të menjëhershme dhe të detyrueshme për t’i dhënë fund paraburgimit të zgjatur të fëmijëve në konflikt me ligjin, për të garantuar që ndalimi të përdoret vetëm si masë absolute e fundit në rastet e të miturve dhe për të zbatuar pa vonesa të mëtejshme reformat ligjore dhe institucionale të nevojshme për ta sjellë trajtimin e të miturve në paraburgim në përputhje të plotë me detyrimet ndërkombëtare për të drejtat e njeriut dhe standardet e kërkuara për anëtarësimin në Bashkimin Europian.
Shqyrtimi i HRA-së mbi gjetjet e paraqitura përpara Komitetit të Kombeve të Bashkuara Kundër Torturës në nëntor 2025 konfirmon se periudha mesatare që të miturit kalonin në paraburgim në Shqipëri gjatë vitit 2025 ishte 189 ditë. Kjo do të thotë më shumë se gjashtë muaj. Një fëmijë që futet në paraburgim në Shqipëri mund të kalojë ekuivalentin e një viti të plotë shkollor i izoluar para se çështja e tij të dëgjohet në gjykatë.
Komiteti i OKB-së Kundër Torturës vuri gjithashtu në dukje numrin e lartë të personave në paraburgim në përgjithësi dhe ngriti shqetësime për mungesën e aksesit adekuat në kujdes shëndetësor për personat e ndaluar. Komiteti Europian për Parandalimin e Torturës ka shprehur në disa raste shqetësim për kushtet e jetesës në institucionet shqiptare të ndalimit, përfshirë pacientët e psikiatrisë ligjore të mbajtur në një strukturë të përkohshme brenda burgut të Lezhës, ku janë dokumentuar mbipopullim, mungesë personeli mjekësor dhe infrastrukturë e dobët.
Paraburgimi i zgjatur i fëmijëve nuk është një anomali procedurale. Është një dështim strukturor. Ligji shqiptar tashmë e përcakton arrestimin si masë të fundit për të miturit në konflikt me ligjin. Në vitin 2024, alternativat ndaj paraburgimit u përdorën për 64 për qind të të miturve shkelës të ligjit. HRA e njeh këtë si progres. Por kjo nuk adreson 36 për qindëshin për të cilin paraburgimi u aplikua, as kushtet dhe kohëzgjatjen e ndalimit pasi ai vendoset.
Një mesatare prej 189 ditësh në paraburgim nuk është në përputhje me parimin që privimi i lirisë për fëmijët duhet të përdoret për periudhën më të shkurtër të mundshme. Nuk është në përputhje me Konventën e Kombeve të Bashkuara për të Drejtat e Fëmijës, të cilën Shqipëria e ka nënshkruar. Nuk është në përputhje me standardet që Shqipëria ka pranuar si pjesë e procesit të anëtarësimit në Bashkimin Europian.
Gjatë periudhës në shqyrtim, Shqipëria ka ndërmarrë reforma domethënëse në kuadrin e drejtësisë për të miturit. Strategjia ndërsektoriale “Drejtësia për Fëmijët 2022–2026” dhe plani i saj i veprimit angazhojnë Shqipërinë në forcimin e sistemit të drejtësisë për të miturit. HRA i njeh këto angazhime. Por organizata thekson se angazhimi për reformë dhe një mesatare prej 189 ditësh paraburgim për të miturit nuk mund të bashkëjetojnë si një situatë e pranueshme.
Pyetja nuk është nëse Shqipëria e ka pranuar problemin. E ka pranuar. Pyetja është nëse ritmi i zbatimit të reformave është në përpjesëtim me seriozitetin e asaj që po u imponohet fëmijëve që nuk janë dënuar për asnjë vepër penale. Vlerësimi i HRA-së është se nuk është.
Procesi i anëtarësimit të Shqipërisë në BE e vendos sistemin e drejtësisë për të miturit drejtpërdrejt brenda kapitullit për sundimin e ligjit dhe të drejtat themelore. Raporti i Progresit të Komisionit Europian për Shqipërinë 2025 përbën pjesë të standardeve mbi të cilat vlerësohet progresi i vendit drejt anëtarësimit.
HRA i bën thirrje qeverisë shqiptare që shifrën mesatare prej 189 ditësh paraburgim të mos e trajtojë si një artefakt statistikor të një sistemi jo perfekt, por si realitetin individual me të cilin përballet çdo fëmijë i ndaluar: gjashtë muaj ose më shumë izolim para një vendimi gjykate, gjatë viteve më formuese të jetës së një personi, pa u shpallur fajtor nga asnjë gjykatë. Ky është standardi që HRA i kërkon Shqipërisë t’i japë fund.
Kryetari i HRA-së, Saad Kassis-Mohamed, deklaroi: “Në vitin 2025, një fëmijë i mbajtur në paraburgim në Shqipëri kalonte mesatarisht 189 ditë aty para se çështja e tij të dëgjohej. Kjo është më shumë se gjashtë muaj. Para çdo vendimi. Para çdo dënimi. Para se ndonjë gjykatë ta shpallte fajtor për çfarëdo. Ligji shqiptar thotë se arrestimi është masë e fundit për të miturit. Politikat shqiptare angazhohen për forcimin e drejtësisë për të miturit. Por një fëmijë në Shqipëri që vendoset në paraburgim mund të presë të kalojë ekuivalentin e një viti të plotë shkollor i izoluar para se çështja e tij të zgjidhet. Kjo nuk është masë e fundit. Ky është një sistem që ende nuk i ka harmonizuar praktikat me parimet që deklaron.”
Ai shtoi: “Shqipëria është vend kandidat për në Bashkimin Europian. Ka nënshkruar Konventën për të Drejtat e Fëmijës. HRA i bën thirrje qeverisë shqiptare të sigurojë që trajtimi i fëmijëve në paraburgim të reflektojë këto angazhime në praktikë dhe jo vetëm në legjislacion.”
HRA i kërkon konkretisht Qeverisë së Shqipërisë:
-të vendosë kufij maksimalë të detyrueshëm kohorë për paraburgimin e të miturve në përputhje me Konventën e OKB-së për të Drejtat e Fëmijës dhe rregullat minimale të OKB-së për drejtësinë për të miturit;
-të sigurojë që alternativat ndaj paraburgimit të shqyrtohen dhe të përdoren sistematikisht përpara çdo vendimi për ndalimin e një të mituri;
të garantojë akses monitorimi të pavarur në të gjitha institucionet ku mbahen të miturit në paraburgim;
-të sigurojë që të gjithë të miturit në paraburgim të kenë akses të plotë në mbrojtje ligjore, arsim dhe kujdes shëndetësor të përshtatshëm;
-dhe të raportojë publikisht mbi masat dhe afatet e ndërmarra për adresimin e mesatares prej 189 ditësh paraburgim në kuadër të detyrimeve të raportimit për procesin e integrimit europian.
Shoqata për të Drejtat e Njeriut është një iniciativë e fondacionit WeCare Foundation me seli në Cape Town, një organizatë ndërkombëtare për të drejtat e njeriut që punon për mbrojtjen e personave të përballur me ndalim të padrejtë, mungesë të kujdesit mjekësor dhe shkelje të procesit të rregullt ligjor, duke bashkëpunuar drejtpërdrejt me mekanizmat e Kombeve të Bashkuara në mbrojtje të tyre.
Lini një Përgjigje