FLASH
Shkruar nga Pamfleti
The Ministry of Economy, Culture and Innovation has publicly reacted to the debate that has 'exploded' around the film project about the Spaç Revolt and the interventions in the infamous former prison, describing it as "unnecessary smoke" and motivated by misinformation and malice.
In a statement, the ministry emphasizes that the film in question, directed by director Namik Ajazi and writer Visar Zhiti, a former political prisoner, attempts to bring to the screen with artistic honesty one of the most powerful acts of anti-communist resistance in Albania: the Spaç Revolt of 1973.
According to authorities, filming in the Spaçi environment itself is necessary for the authenticity of the project, while minimal conservation measures are being taken to ensure the safety and preservation of historical elements.
"This revolt, undertaken by people who had experienced the surpassing of every limit of state violence, who had lost their freedom, family and life, remains one of the most powerful testimonies of the invincible spirit of man. Bringing this story to the screen, with artistic and ethical truth, is a moral and cultural obligation, both to the past and to future generations."
"The difficulties of realizing this film project are great, due to the inability to reconstruct the prison camp on a set, the extremely dilapidated condition of the site in Spaç, the need for authentic filming in an environment that still preserves the real traces of the tragedy of that place ," the statement says.
The ministry emphasizes that the interventions do not violate historical memory, but are part of a plan approved in 2024 for the return of Spaç to a National Museum of Memory, with the contribution of more than 58 experts, former victims, historians and the local community.
“Through the approach to the rehabilitation of values and landscape, the vision is that Spaçi will continue to be a place of personal and collective memory and reflection. The goal regarding the former prison buildings is to preserve them in their most original state, halting their rapid deterioration, preserving them in such a way as to bear witness to these three decades in which Albanian society has tried to reflect on its recent and painful history, in which the signs of the passage of time on the buildings are also a metaphor for a distancing from the bitter memory of the country. But the current degradation also poses an eminent risk of irreversible loss of this memory.”
The response also states that the interventions are not intended to modify historical memory, but are carefully thought out to preserve and enrich it.
"The interventions are not intended to modify the historical memory, on the contrary, they are carefully thought out to preserve and enrich it. At the beginning of the works, signs of rehabilitation were visible, but they are integrated and harmonized through scenographic and restoration techniques, resembling as closely as possible the original state of the time."
In response, it is emphasized that the museumization and film projects are not in conflict, but "two pillars of the same noble effort to prevent forgetting." The ministry also criticizes political voices that try to instrumentalize the issue and calls for distancing from provocations and unnecessary rhetoric.
Full reaction:
Recently, an unnecessary "smokescreen" has been created regarding the former Spaç prison, ignoring not only the extreme physical degradation but also fabricating fables about "distortion of historical memory" or "scams" for the sake of a film, which is misinforming, but also malicious in essence.
For all those truly concerned about the fate of this place, a symbol of national memory, and about the allusions and anathemas expressed, we clarify some important facts:
For more than three years, director Namik Ajazi, together with writer Visar Zhiti, himself a political prisoner and witness to that reality, have been undertaking an ambitious film project, which aims to bring to the screen one of the most important events of the anti-communist resistance in Albania: the Spaç Prisoners' Revolt in May 1973.
This revolt, undertaken by people who had experienced the surpassing of every limit of state violence, who had lost their freedom, their family and their lives, remains one of the most powerful testimonies of the indomitable spirit of man. Bringing this story to the screen, with artistic and ethical truth, is a moral and cultural obligation, both to the past and to future generations.
The difficulties of realizing this film project are great, due to the inability to reconstruct the prison camp on a set, the extremely dilapidated condition of the site in Spaç, and the need for authentic filming in an environment that still preserves the real traces of the tragedy of that place.
On the other hand, the Albanian Government's project to turn Spaç into a Museum of Remembrance, open and accessible to all, has been underway for some time. The former prison and forced labor camp of Spaç is the most symbolic place of remembrance of the cruelty of the communist regime in Albania and of the numerous acts of resistance by Albanian citizens.
Various countries that have experienced authoritarian regimes are dealing with the material legacy of their difficult past, and initiatives to transform former prisons into museums, memorials, or cultural centers are proving fruitful for civil society and institutions to understand, process, and confront the past that this type of heritage represents.
Duke pasur parasysh rëndësinë e tij të jashtëzakonshme, ka ardhur momenti që Spaçi t'u kthehet qytetarëve shqiptarë dhe ndaj është punuar, prezantuar dhe miratuar në vitin 2024 plani i menaxhimit, zbatimi i të cilit do të mundësojë realizimin e vizionit për të ardhmen e Spaçit.
Plani i menaxhimit, është konceptuar pas një analize të detajuar të pasurisë kulturore, të vlerave dhe statusit të saj të ruajtjes, si dhe pas një raundi konsultimesh me grupet e interesit që përfshinin më shumë se 58 individë në konsultimin paraprak: ish të burgosur politikë; profesionistë të institucioneve të ruajtjes së kujtesës, advokimit dhe kërkimit në Shqipëri; drejtorë të muzeve dhe zonave muzeale brenda dhe jashtë vendit, përfaqësues dhe anëtarë të komunitetit të Mirditës, artistë dhe profesionistë të kulturës, mësues e profesorë historie.
Përmes përafrimit me rehabilitimin e vlerave dhe peizazhit, vizioni është që Spaçi të vazhdojë të jetë një vend i kujtesës dhe reflektimit personal dhe kolektiv. Qëllimi në lidhje me ndërtesat e ish-burgut është ruajtja e tyre në gjendjen sa më origjinale, duke ndalur përkeqësimin e shpejtë të tyre, duke i ruajtur ato në mënyrë të tillë që të dëshmohen këto tre dekada në të cilat shoqëria shqiptare është përpjekur të reflektojë mbi historinë e saj të fundit dhe të dhimbshme, në të cilën shenjat e kalimit të kohës mbi ndërtesa janë gjithashtu një metaforë për një distancim nga kujtesa e hidhur e vendit. Por degradimi aktual përbën edhe një rrezik eminent për humbje të pakthyeshme të kësaj kujtese.
Detaje të mëtejshme mbi ndërhyrjet e sugjeruara të ruajtjes, rikrijimin e mundshëm të elementëve kyç, rikuperimin e shtigjeve dhe hyrjeve në tunelin e minierave dhe strategjitë e interpretimit të trashëgimisë kulturore janë paraqitur po ashtu në këtë plan, sipas të cilit do të ndërmerren procedurat e nevojshme për ngritjen e Muzeut të Burgut dhe Kampit të Punës së Detyrueshme, një muze dedikuar rezistencës ndaj diktaturës komuniste. Fokusi i muzeut do të jetë në përpjekjet dhe historitë e vuajtjes, mundimit dhe rezistencës që kanë ndodhur në Spaç, që nga episodi themelor i Revoltës së Spaçit në 1973, deri te aktet dhe gjestet e shumta të përditshme të mbijetesës deri te humbja e humanizmit, dinjitetit dhe solidaritetit që iu imponua të burgosurve. Informacione të mëtejshme mbi koleksionin e parashikuar të Muzeut, mbi hapat e nevojshëm për krijimin e tij dhe mbi strategjinë specifike të funksionimit do të paraqiten në vijim dhe do konsultohen hap pas hapi publikisht.
Megjithatë, duhet të kuptohet se koha e nevojshme për realizimin e një muzeu të tillë, me të gjitha standardet që kërkohen, e tejkalon afatin kohor të fillimit të xhirimeve, i cili është i përcaktuar tashmë në një mundësi historike bashkëprodhimi me një studio prestigjioze italiane. Për këtë arsye, kërkuam që brenda projektit të madh të rehabilitimit, të shihej me prioritet realizimi i disa ndërhyrjeve konservuese dhe përforcuese të pjesshme, duke parë edhe riskun e lartë për aksidente në sit, që do të mundësonin sigurinë fizike dhe rikrijimin e atmosferës së vitit 1973 me ndihmën e efekteve speciale dhe skenografisë, me një buxhet dhe ndërhyrje minimale. Përse nuk u protestua vite më parë për dritaret blu, për rrënimin e dhjetra monumenteve e strukturave, për rrëshqitjet e erozionin prej lënies në mëshirë të fatit, për rrëzimin e trarëve e soletave, për zhdukjen e artefakteve e të materialeve, për rrezikun ndaj vizitorëve? Mjaft të shikohen fotot! Dhe krejt papritmas lajmi i një filmi po rrezikon Spaçin?
Ndërhyrjet nuk kanë për qëllim modifikimin e memories historike, përkundrazi, janë të menduara me kujdes për ta ruajtur dhe pasuruar atë. Në fillesë të punimeve, shenjat e rehabilitimit qenë të dukshme, por ato integrohen dhe harmonizohen përmes teknikave skenografike dhe restauruese, duke përngjasuar sa më afër gjendjes origjinale të kohës.
Ky projekt filmik, që do të sjellë në ekran një histori të jashtëzakonshme guximi, dhimbjeje dhe idealizmi, nuk është një nismë politike, dhe as një manovër jotransparente, por një përpjekje e mundimtë dhe e sinqertë për të kujtuar dhe nderuar një kapitull të errët e heroik të historisë sonë.
Çdo zë që mundohet të përdorë këtë situatë për instrumentalizim politik apo për të nxitur dyshime dhe ndasi, në fakt po bie ndesh me përpjekjen për të dokumentuar një të vërtetë që për dekada u hesht dhe u mohua.
Projekti i këtij filmi, bën të padukshmen të dukshme, i jep zë atyre që nuk patën zë, dhe tregon për tërë botën atë që ndodhi në burgjet politike të diktaturës komuniste shqiptare. Ky është një borxh që historia na e ka lënë, dhe që arti ka fuqinë dhe përgjegjësinë ta shlyejë.
Përsa i përket sitit të ish-burgut të Spaçit, ne jemi të ndërgjegjshëm për ndjeshmërinë që ky sit ka dhe ku përmes planit të menaxhimit, janë parashikuar të gjitha konservimet dhe hapat e mëtejshëm që do të garantojnë mbrojtjen e kujtesës historike, integritetin e sitit dhe përdorimin e tij në funksion të edukimit publik, reflektimit qytetar dhe dokumentimit të së vërtetës historike.
E kaluara jonë nuk mund të fshihet, nuk mund të ridizenjohet sipas interesave të çastit dhe as të lihet në harresë nga neglizhenca.
Çdo hap që ndërmerret në Spaç bëhet me ndjeshmërinë që kërkon një vend i ngarkuar me dhimbje dhe dinjitet, me vetëdijen se kujtesa nuk mbahet gjallë vetëm nga muret që qëndrojnë, por nga zërat që ngrihen për të treguar të vërtetën që ato mure kanë parë.
Therefore, conservation interventions and the film project are not two separate paths, but two pillars of the same noble effort to prevent oblivion from falling upon what happened, to learn from the wounds of history, and to build retaining walls and bridges of awareness between generations, so that hell will never be repeated!
Last, but not least! We must not forget the experiences of the "protests" with cobras on their belts for the playground in the Great Lake Park and the Molotov cocktails against Bunkart by the Sancho Panchos of old politics! Let's distance ourselves from them!
Lini një Përgjigje