FLASH
Shkruar nga Pamfleti
The Second World War had a strong impact on Albanian lands as well. Much has been said about this by our historians, in the communist spirit. The generations before 1990, have learned this from textbooks, from the History of the Labor Party and the History of Albania, but very few eyes have been familiar with the alternative treatment made by historians and non-communist authors, inside and outside the country. In this regard, the book "La guerra piu lunga" by Franco Benanti, a former doctor in the Italian occupying army, in the Balkans and Albania, published by the house "Mursia" in Milan, is of great interest (first edition in 1966, followed by four reprints later).
Doctors, engineers, surveyors, industrial entrepreneurs, dentists, nurses, pharmacists, agronomists, veterinarians, etc., were mobilized in the service of the government, military commands or the National-Liberation Councils of the prefectures, for the needs of reconstruction from the war and construction. Those who objected were considered saboteurs and were punished with license revocation, 30 years in prison, or death.
The fifth law concerned the requisitioning of building materials (cement, iron, lime, cast iron), lubricating oils, pharmaceutical products, means of transport (horses, donkeys, bicycles, motorcycles, automobiles and spare parts), foodstuffs (flour, grain , sugar, fat etc) and everything else the army might need.
Practically everything was requisitioned. Within 15 days, the Albanian and foreign owners had to report to the authorities what they had and hand it over voluntarily. On December 20, 1945, the Minister of Economy, Medar Shtylla, ordered the appointment of state commissars and controllers near industrial factories.
The help of the Italians in the reconstruction
Within a short time, all major roads were opened to traffic, as well as bridges. Of the 3,200 linear meters of the bridge, 2,500 meters were repaired, thanks to the hands and minds of the Italians. Therefore, 55 Italian technicians were decorated with the "For Merit of Work" Order. Several hundred Italian soldiers were also activated at work, waiting to be repatriated. Bedri Spahiu, inaugurating a bridge near Tirana, declared that; "we have fought Italian fascism and not the Italian people".
Kosovo occupied by Titists
After the departure of the Germans, Kosovo was occupied by Tito's army, which exercised real terror there. The Albanian irredentist movement in Kosovo, under the name "Besa Kombëtare", under the leadership of several patriots, such as Ymer Berisha, Ejup Bunjaku, Haki Taha, Muharrem Bajraktari, etc., developed a powerful resistance, but was also bled by the Titists. Therefore, in 1945, Haki Taha killed Miladin Popovici in Pristina, in his office.
Many nationalists were arrested, shot on the spot, or brutally persecuted. In July 1945, Muharrem Bajraktari wrote, among other things: "At the end of the war, the peoples of the whole world won peace, while the Albanian nation, unfortunately, is suffering under an unparalleled terror, the victory of the communists. The government of Tirana, appointed by Tito, is an expression of the pan-Slavic will. The Albanian people are deprived of their rights and are being subjected to massacres".
In the Korca hospital
I spent the first days of my service at the Korça hospital visiting Albanian partisans on an outpatient basis. The director of the hospital was Koço Lubonja, former doctor of the 20th Assault Brigade. He replaced Dr. Polena, who had gained a lot of respect in the city. Many civilian nurses were replaced by partisan girls, without any experience in this field. In the city, I met Italian colleagues. At that time, the section of the "Garibaldi" Committee was created in Korça, which protected the interests of the Italians, headed by the former commissar of the "Antonio Gramshi" Battalion, Alfredo d'Angelo.
But he was arrested a few weeks later on ridiculous charges. I also went to the Catholic Mission of the city, which was run by priest Ernesto Cassinari. Through a UNRRA relief worker, I was finally able to get a letter with news of myself back home to Italy. Meanwhile, the situation of my compatriots in Albania was getting worse. According to the law no. 38, of February 1, 1945, the agreement with the National Bank of Albania, which was transformed into the Albanian State Bank and which absorbed the assets and liabilities of the Italian bank, was cancelled. The Italian staff was fired almost entirely.
At the end of December 1944, they arrested the administrative director of the "Italstrada" company, Tommaso Leonardi, whom a military court, without giving him the opportunity to defend himself, sentenced by firing squad. At the time of the murder, in May 1945, they did not even allow the service of the priest. A few weeks later, they arrested the engineers Andrea Tarasconi and Mario Cati, who were also shot, one night after the trial, and buried somewhere near Berat. The criminals took the expensive things, even the corpses, even the golden teeth.
Engineer Simoncini, manager of a construction site in Shijak, brothers Giuseppe and Renato Fassina, Mario Grossi and Giovanni Cantelli, owners of transport parks, had a similar fate. This situation encouraged efforts for a solution, for the repatriation of Italians. The "Garibaldi" committee accelerated the reaching of an agreement between the Albanian and Italian governments.
On March 9, 1945, the Undersecretary of War, Mario Palermo, came to Tirana and signed with Enver Hoxha an agreement for the repatriation of Italians. Among the latter, there were also 300 medical workers, who removed the black olives, all that time of terror, persecution and violence by the Albanian authorities.
Po ashtu 20 mijë ushtarë, që duhej të imbarkoheshin në anije në portet e Durrësit dhe Vlorës. Një grup të sëmurësh, grash dhe fëmijësh, u transportuan me anë të ajrit. Por, rreth 800 italianë, u mbajtën për të shërbyer ende, në rindërtimin e vendit, duke punuar pa marrë frymë, me orë të zgjatura edhe ditët e festave, muaj të tërë.
Reforma Agrare dhe lufta kundër analfabetizmit
Qeveria konfiskoi tokat e bejlerëve të mëdhenj, si; Vërlaci, Biçaku, Vrioni, Vlora dhe Resuli. Këto toka do jua jepte menjëherë fshatarëve të varfër, për t’i shfrytëzuar derisa të bëhej Reforma Agrare. U anuluan marrëveshjet e vjetra ndërmjet pronarëve dhe argatëve, si dhe borxhet e prapambetura. Ligji për reformën, doli me 29 gusht 1945. Por toka e dhënë fshatarëve, mbeti në pronësi të shtetit, pasi fshatari s’kishte të drejta ta shiste, ta blinte, t’ia jepte tjetër kujt, për përdorim.
Ndërkohë qeveria u suall ashpër me kulakët, fshatarët e pasur që tentonin të ngatërronin punët e reformës, duke i quajtur sabotatorë. Dhjetë brigada partizane, u muarën me “qetësimin” e situatës, lexo: asgjësimin fizik të 2.000 kulakëve. Kuptohet me gjithë nxitjet e qeverisë për punë, rendimenti ra në shkallë e tillë, sa pllakosi uria, prandaj qeveria mori drithë nga Jugosllavia, rreth 25.000 tonë.
Problem tjetër ishte analfabetizmi, që përfshinte 80 % të popullsisë. Në gjithë vendin, kishte atë kohë vetëm 643 shkolla fillore dhe 11 të mesme. Më 1946, numri u rrit përkatësisht në 1097. U ndërtuan 512 shkolla të reja, “me kontribut vullnetar” nga populli. U përgatitën mësues me kurse të shpejta dhe me korrespondencë.
Kushtet e mësuesve ishin shumë të këqija. Mbaj mend një mësues në Korçë, që vuante nga zemra, e detyronin të jepte mësim ditën në Korçë, pasdite në Drenovë dhe në mbrëmje në Boboshticë. Ankesave të mësuesve te ministri, ky u kthehej duke i etiketuar si; “parazitë, simulantë, dembelë”. Analfabetizmi u zhduk njëzetë vjet më pas.
Epidemia e tifos ezantemike
Një natë marsi, sollën në spital një partizan të Divizionit V-të, që shërbente në brigjet e liqenit të Ohrit. Kishte ethe të forta dhe reflekse të shuara. Laboratori vërtetoi se ai kishte tifo petekiale. Kjo sëmundje, kishte pas shpërthyer shumë kohë më parë në Mal të Zi, Jugosllavi, ku kishte vepruar edhe Divizioni V-të. Pas rastit të parë, u shfaqën edhe shumë raste të tjera, në partizanët shqiptarë dhe italianë.
Mjeku shqiptar Gaqo Ballauri, që u mor me këta të sëmurë, u infektua vetë dhe vdiq në mes të muajit prill. Epidemia u përhap edhe në popullsinë e Korçës. Qeveria kërkoi ndihmë nga aleatët dhe nga jugosllavët. Këta të fundit, dërguan disa reparte anti- tifo dhe mjetesh dezinfektimi. Disa të rinj shqiptarë, u stërvitën fillimisht për këtë punë.
Këshilltarët jugosllavë, ngritën institucionet në Shqipëri
Jugosllavët ndikonin në Shtabin e Përgjithshëm të Ushtrisë Shqiptare, planet e tij operative-taktike dhe sillnin manualët ushtarakë. Një ekip i qeverisjes politike të Ushtrisë Jugosllave, organizoi strukturat partiake, në Ushtrinë Shqiptare. Nëpërmjet Vojo Srzentic, jugosllavët organizuan administratën shtetërore, ministritë e ndryshme, financat dhe ekonominë, si dhe gjithë shërbimet shtetërore, sipas modelit jugosllav.
Një ndihmë ata dhanë edhe në ngritjen e gjyqeve ushtarakë dhe civilë. Majori Tominsek, u mor me këtë çështje, duke sjellë eksperiencën e vet të marrë në gjyqet sovjetike, burgun e Ljubjankës dhe të tjerë moskovitë. Së fundi, jugosllavët ndihmuan në hartimin e kushtetutës dhe përgatitjen e zgjedhjeve. Si rrjedhojë, qeveria e Enver Hoxhës, merrte çdo direktivë, instruksion, plan, program dhe manual, nga qeveria jugosllave.
Isha dëshmitar kur në Korçë, kaloi një kolonë prej 400 “armiqsh të popullit”, që shkonte të punonte për tharjen e kënetës së Maliqit. Ishin midis tyre ish-anëtarë të partive nacionaliste, si ‘Balli Kombëtar’, ‘Legaliteti’, etj., si dhe një grup ushtarësh gjermanë, që nuk mundën të largoheshin dot nga Korça. 6000 vetë të tjerë, ishin dërguar për ndërtimin e rrugës; Kukës-Peshkopi, në veri të vendit. Përveç të dënuarve politikë, në këto lloj punësh, qeveria dërgonte dhe mijëra të rinj, si aksionistë.
Lufta ka mbaruar, por jo për ne!
Natën e 9 majit 1945, dëgjuam për përfundimin e luftës me Gjermaninë. Nga gëzimi, u mblodha me dy miq italianë, Bellodin, Costën dhe Fischionin, në shtëpinë e këtij të fundit. Shpresa për riatdhesim, tani po na dukej më e realizueshme. Por kaloi një muaj dhe asgjë e re.
Unë vijoja punën në spital, pa pushim. Një ditë shkova në zyrën e Dr. Lubonjës dhe iu luta të më jepte ndonjë ditë leje të shkoja në Tiranë, për t’u interesuar, pse nuk shkonin letrat e mia në familje. E pashë se nuk i pëlqeu të më jepte leje. Unë këmbëngula dhe ai më në fund, më dha leje, duke më paralajmëruar, se mund të mos shihesha me sy të mirë. Nga kush? Këtë do ta mësoja shumë shpejt.
Në kryeqytet, takova miq të tjerë italianë, profesor Lozzin, majorin Augi, Riccard Masnatën, Moffën, Eugenio Condorellin, Italo Vitin, Sempronin, Armenio Calirin, Domenico Caruson dhe Vincenzo Castiglionen. Biseduam për hallin tonë të përbashkët; rikthimin në atdhe. Takova disa autoritete, midis të cilëve edhe drejtorin e Shëndetësisë, Dr. Sherif Klosin, që e pata njohur në mars 1944, pranë Komandës së Sheperit dhe kolonel Beqir Ballukun, komandantin e Brigadës së Dytë Sulmuese.
Ky ishte bërë zëvendës Shef i Shtabit të Përgjithshëm dhe qe mbuluar me yje e dekorata. Me veshjen që mbante, më dukej si portier i një hoteli luksoz në Perëndim. Pyetjeve të mia, të gjithë iu përgjigjeshin në mënyrë të përgjithshme. U ktheva në Korçë, zemër thyer. Për çudi, drejtori më thirri shpejt në zyrë dhe më komunikoi transferimin tim, pranë spitalit të Beratit. Të nesërmen shkova në Berat, ku takova kolegë të tjerë italianë. Me 20 korrik, më kërkuan urgjent në Delvinë, ku kishte rënë një epidemi malaria, me shumë raste vdekje.
Shpresonim që misioni konsullor italian me Turcatin në krye, që erdhi me 28 korrik, do bënte diçka për ne. Marrëveshja e Hoxhës me Palermon, na kishte lënë neve specialistëve në Shqipëri, me punë të detyruar. Të paguar keq, pa mundësi lidhje me familjet, me të cilat ishin ndarë shumë vite më parë, pa mundësi për t’u dërguar ndonjë ndihmë financiare. Sapo erdhi ai, u nisën për Itali, 800 ushtarë italianë, që i patën pezulluar në Vlorë dhe i kishin vënë në punë të detyruar.
Ishte tani radha e civilëve, për t’u riatdhesuar. Por autoritetet nxorën qindra pengesa, siç ishin intervistat e shumta, me përfaqësues të ministrive të ndryshme, me Prokurorinë, drejtorinë e Financës, Policinë, Shtabin Madhor të Ushtrisë, etj. Ndonëse afatet ligjore ishin dhjetë, ose 15 ditë, mjaftonte një gabim në njërën hallkë, që çdo gjë të përsëritej nga e para.
Doli edhe një yçkël tjetër. Për specialistët e nevojshëm, duhet të sillnin nga Italia një specialist me të njëjtin kualifikim, për zëvendësim. Por duke dëgjuar se çfarë po ndodhte në Shqipëri, cili italian vinte të punonte në Shqipëri? Kështu rreth një mijë italianë, duhet të qëndronin ende në Shqipëri.
Sa i takon atyre italianëve që ishin në burg, ose në hetuesi, ishte e vështirë t’i shpëtoje. Avokatët që kërkonin të respektoheshin afatet e gjykimit dhe paraburgimit, kërcënoheshin nga kryetarët e gjykatave, me pasoja të pakëndshme për ta. Shumë avokatë u arrestuan dhe u dënuan. Ndërkohë, vijuan arrestimet e italianëve të tjerë.
Një ligj i ri për tatimet e luftës 1939-1944 (nr. 37 i 13 qershorit 1945), rëndoi fort edhe mbi sipërmarrësit italianë. Taksa ishte 15 % për bizneset më të vogla, ose 100.000 franga dhe 80% për bizneset e mëdha. ose 4.000 000 franga. Caktimi i llojit të biznesit, ishte krejt arbitrar.
P.sh., vëllezërit Gambardella, kishin një agjensi detare. Herën e parë u taksuan me 90.000 franga shqiptare. Njëri vëlla shkoi në Itali, që të mbledhë paratë e kërkuara, ndërsa tjetri, mbeti peng këtu. Shuma iu arkëtua misionit ushtarak shqiptar në Bari. Por këtë likuidim të shpejtë, autoritetet e morën si një mundësi financiare të vëllezërve, prandaj i tatuan sërish me 2.200.000 franga, duke e mbajtur ende peng njërin vëlla. Paratë nuk mund të paguheshin dot dhe vëllai mbeti nën arrest.
Zgjedhjet për asamblenë kushtetuese
As I said, I went to Delvina, where the XVth Brigade was in a miserable condition, due to malaria. Near Delvina is Saranda, a picturesque town, facing the island of Corfu. When you are there, you have the impression of freedom, because of the proximity of the Greek land.
In 1945, thousands of Albanians swam across the sea to escape to Greece. But when the border police managed to catch them, the court sentenced them not as border violators, but as Greek monarcho-fascist agents. This was a way to hide the real motive of the escape.
South of Saranda, or on the Pal plain, there was a forced labor camp, which I saw with my own eyes, at the end of October 1945. There must have been about three thousand people there. The camp was surrounded by guards with machine guns. After 12 hours of work, people lay down to sleep on some boards, without any covering. Many prisoners suffered from scurvy, starvation, dysentery and general exhaustion.
I want to underline that, since 1945, forced labor camps would become a very important institution of Enver Hoxha's communist regime. The implementation of the five-year plans would be carried out by slave labor, of real political opponents, or invented by the regime.
With the sacrifices of countless citizens, the swamps were drained and the land reclaimed, mines were opened and many industrial and residential works were built. This regime, before our eyes, was committing the same crimes as it once did in Auschwitz, Buchenwald and Mauthausen. Well, this regime was praised by some political circles in the world. Memory.al
Lini një Përgjigje