FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Some parts from the book 'To forgive', authored by Mrs. Sofika Prifti (Cara), publication of the Institute for the Study of Crimes and Consequences of Communism in Tirana, in which the author has described with detail and professional competence, the history of one of the most popular tribes, not only in the city of Kavaja, but also more broadly, the Cara tribe, from which emerged not only outstanding patriots and patriots who contributed to the benefit of the national cause and the freedom of Albania, but also well-known intellectuals, graduates in the West, who then returned to homeland, giving their contribution in several fields of science and life. But even though the scions of the Cara tribe dedicated their lives to the national cause, after the communists came to power at the end of 1944, they would be persecuted, imprisoned and exiled, and the fierce class war would follow them. them until 1990, when the collapse of the communist regime began.
Continues from the previous issue
STUDENTS
I'm going back to 1990-91. After Kavaja, in Tirana the students stood up and started the student movement for a new life, for a new political system, for a better, beautiful future, for freedom and democracy, for freedom of speech, 50 years of barbarously denied.
The day the youth uprooted and threw down the bust of the dictator Enver Hoxha, from the square, not far from the bust of our national hero, Skenderbeu, with that manly look, as if he wanted to say to the dictator:
"For my homeland, Albania and my Albanian people, I rejected all the offers that the Sultan offered me, while you were insatiable with everything, even with the blood of your people and friends!
You wanted to become lord of lords, but in the whole world there is only one God! What you looked for, you found"! On the day this unforgettable event happened, Bardhi and Xhevdeti were at their aunt's for dinner in Tirana. They were present at the removal, like a broken molar, of the monument to the tyrant Enver, by the students and the freedom-loving people.
There were dozens of citizens both from Kavaja and from Bardhi's tribe! People couldn't get enough of dragging him around like a dead dog. When they got home, they were watching the news. Xhevdet saw himself on the television and exclaimed in surprise: "Oh! Here, here I am! I was also caught on camera"!
Unfortunately, he had eaten some rubber sticks, the place was swollen and black. But he felt no pain. He felt pride and joy and could not find words to express these feelings.
"Now, even if I die, - he told me with tears in his eyes, - I will not regret it, because because of that heartless man, we were burned and scalded. I regret not going to lay a bouquet of flowers on my father's grave in Australia and tell him:
“Baba, ti fole për Shqipërinë, the se këtu s’ka liri të fjalës, fole për të drejtat e njeriut, për mbylljen e vendit tënd nga bota e, për rrjedhojë, në atë kohë jeta jonë u bë sterrë, u bë ferrë nga gjembat helmues të atij sistemi. Tashti fli i qetë, se atë njeri, që të bëri të marrësh arratinë, e na le ne si copa mishi, e tërhoqëm zvarrë, nga varri e nxorëm”!
VDEKJA E IJES
Atë grua fatkeqe, që ishte nëna e Bardhit, e quanin Naile, por të gjithë e thërrisnim Ije, siç thërrasin kavajasit nënat. Ija pati një fat të keq, vetëm 11 vjet martesë gëzoi, pasi iu arratis burri jashtë shtetit, në Itali dhe më vonë në Australi.
Ishte viti 1944, kur ai iku dhe la katër djem të vegjël. Në vitin 1939, e kishte lënë qytetin e tij, Kavajën, e kish shkuar në qytetin e Fierit. Burri i saj, Musa Cara, ishte tregtar. Mirëpo bashkimi me “Ballin Kombëtar” solli arratisjen e tij jashtë vendit.
Po të rrinte këtu, e priste vdekja e sigurt. Ishin ditët e para të pasluftës. Vendi ishte i rrënuar nga lufta, mjerimi ishte ulur këmbëkryq kudo. Fukarallëku e skamja. ishin futur në çdo vatër.
Musa Cara kishte qenë eksponent i “Ballit Kombëtar”, dhe qeveria e Enverit, këta njerëz i quante armiq të popullit, duke i dënuar, të pranishëm ose në mungesë. Ashtu vepruan me ne. Të gjitha pasuritë ia konfiskuan Musa Carës: dyqanet, makinat, mallin, tokën për shtëpi, magazinat, shtëpinë dykatëshe ia kthyen në çerdhe, tokën e ndanë për troje, kështu që fëmijët e tij, ngelën me gisht në gojë!
Ija ishte shumë e re në atë kohë dhe, bashkë me vjehrrin e saj, xha Lamin, përballuan shumë vështirësi në jetë. Nailja pati sjellë pajë të madhe, e cila iu gjend për ato ditë të zeza e të vështira. Sepse dhënia e pajës për vajzën që martohej, ishte traditë e Kavajës; kishin, s’kishin, gocave ju jepnin pajë, kush më shumë e kush më pak.
Kohë të vështira. Fëmijët kërkonin bukë për të mbushur barkun, se ishin të vegjël. Ija, me sy të përlotur, e detyruar nga skamja, filloi të shiste bukuritë e asaj paje, për të cilën kishte qorruar sytë e vet, duke i qëndisur me duart e saj.
Kur i rriti fëmijët e, ata u bënë për punë, Ija i martoi dhe pandehu se me aq i ishin mbaruar hallet. Por pikërisht atëhere, filluan hallet më të mëdha e, më të hidhura: arrestimi dhe burgimi i djemve, internimi i familjes, provokimet e herëpashershme e, më në fund, eliminimi fizik, i dy djemve të mëdhenj, nga njerëzit e pushtetit komunist enverjan, e shtrënguan, e mblodhën dhe e bënë një grusht.
Duroi si kallëp, por me shpirt jo. I humbi durimi, se e dinte që shkëmbit, nuk i bihej me kokë, pavarësisht se djemtë e saj, ishin të pafajshëm. Një fjalë e urtë popullore thotë: “Deveja duroi 40 vjet, por më në fund plasi”!
Erdhi dita kur nënë Nailja, ose Ija, u sëmur nga depresioni. E shtruam në spital. Nga tensioni i lartë, në moshën 61 vjeçe, aty në spital, i plasi syri, pikërisht në duart e mjekëve, të cilët nuk treguan kujdesin e duhur. Më pas Ija, kaloi në sklerozë. Nuk dinte çfarë bënte.
Por ajo pati kujdes shumë të madh, nga mbesa e saj, Irma, që e mbajti shumë, shumë, gjyshen e vet. Pas shumë vuajtjesh e sikletesh, ajo u nda nga jeta më 8 janar 1993. Vdiq e martirizuar. Ija, veç sëmundjeve e vuajtjeve, nuk pa asnjë ditë të gëzuar.
Jeta e saj ka qenë e zezë, siç thotë populli: “Delja që lind e zezë, edhe kur e therin ose ngordh, e zezë është prapë”. Kështu na vdiq Ija, pa parë e gjora asnjë ditë të bardhë. Djemtë e saj, nuk mund të bënin dot asgjë për nënën e tyre, që i rriti me shumë mundime e sakrifica të mëdha.
Jo se nuk donin, por ata nuk patën asnjë mundësi, për t’ia shpërblyer asaj. Ija u përcoll për në banesën e fundit, me shumë respekt. Si shpërblim për jetën e saj plot vuajtje, ajo mori vetëm një varr, që ia bëri i nipi i saj Arian Cara. Nënë Nailja, do të mbetet e paharruar në jetë të jetëve!
EKSODI I DYTË
Pasi ishin shpërthyer dyert e ambasadave në Tiranë, shumë shqiptarë, pa pyetur për moshën, rrinin të ngujuar brenda mureve të ambasadave, në pritje për t’u nisur drejt një jete të re e më të mirë. Ata morën rrugët e kurbetit duke vënë kokën në torbë. Pasi kaloi eksodi i parë në marsin e vitit 1991, më vonë u hap fjala për një eksod të dytë.
Në fakt, qysh në eksodin e parë deshëm të iknim dhe ne, por sëmundja e Ijes, prej vitesh na bëri të qëndrojmë pranë saj, sepse sakrificat e saj, për t’i rritur të katër fëmijët, kërkonin edhe mbështetjen tonë.
Një ditë morëm vesh, se do të hapeshin portet, prandaj shkuam në Durrës. Ishte hera e dytë që shkonim si familje. Kësaj radhe Durrësi, ishte i rrethuar me sampistë e me forca speciale me skafandra. Në Durrës kishin ardhur njerëz nga shumë qytete e fshatra dhe prisnin me padurim hapjen e portit.
Ata rrinin e prisnin si gjynahqarë nëpër lulishtet, që ishin afër portit. Sampistët, ndoshta morën ndonjë urdhër, sepse pastaj u turrën si bisha drejt turmës, e cila u shpërnda me vrap, e frikësuar, ca andej e ca këndej, në drejtime të ndryshme.
Nuk më harrohet kurrë një i ri nga Librazhdi, i cili ishte ulur në trotuarin në anë të lulishtes e, po hante bukë. Në atë lulishte po rrinim edhe ne. Sampistët erdhën nga rruga tjetër e, veç kur u gjendën përpara nesh! Ne nuk mundëm të lëviznim e, as ai nuk iku.
Ata iu drejtuan të riut dhe e pyetën: “Nga je ti”? – “Nga Librazhdi”, – u përgjigj ai, me gojën të mbushur me bukë. “Ke ardhur këtu për të ikur”?- e pyetën ata me arrogancë. Si duket ata kishin marrë urdhër, që ta vrisnin, edhe pa marrë përgjigjen e tij.
Pa e bërë të gjatë dhe pa u menduar, njëri prej tyre ia shkrepi “Kallashin” në kokë. Gjaku shpërtheu në çast, e i shkoi si vijë uji rrëzë trotuarit. Turma e pa që u vra një njeri dhe e tmerruar iku me vrap, sa i hanin këmbët. Ky i ri, me sa dukej, u bë shembull për të tjerët, që të frikësoheshin e të iknin prej portit. Ne kishim ngrirë afër tij, me fytyrën e një të vdekuri, të ulur në lulishte e, nuk lëvizëm.
"Let it be done as the great God has written," I said to myself. White muttered to us: "Don't move"! Our hearts were beating hard like a bird, for both young people. (one or two?) They were very young! All life is a hope that you have to live, no matter what happens, with good or bad. The children shuddered from the scene they experienced, when they saw the young man from Librazhdi bleeding.
Then the executioners left their victim lying on the ground and came to us and asked us: "Where are you from?" They had surrounded us like eggs in the middle of the cake. It was a big tromax, when you saw the whole family surrounded by the barrels of "Kalash".
I couldn't get the previous scene out of my mind, and this time the killers had pointed their guns at us. They had clear orders to shoot. It was the last hours of the red couch! Of the seven "heads", six were cut off.
The last one was the seventh "head", which was also giving its soul. From Kavaja, Bardhi answered. "Why did you come here?" they asked again and Bardhi explained: "We came to the hospital and we will stay for lunch at my uncle's house in Currilat, but we were not allowed to pass.
We are waiting for the road to open, that's why we didn't move." "You want to throw it at us"?!- they expressed doubt. "No, no," Bardhi tried to convince them, "let one of you come and see where we are going."
Uncle really had his house there, but we didn't go to him. One of the sampistas, whose name was Bardhyl and who had married his sister in Kavaja, near us, apparently recognized us, but we did not recognize him, because he was wearing a mask, and said to the chief: "Yes, commander, they are from Kavaja, I know that they have a house near my sister".
He truly saved us from them! "You have also found the day to come today" - said the boss mockingly. - "We didn't know anything", Xhevdeti told him. Then he ordered us to go up from the church road, because it was not allowed there. We ran away quickly and disappeared among the crowd!
Later, after a few hours, apparently the watchdogs were ordered to lower the demand and then the people flooded and entered the port. The situation calmed down. Every once in a while you looked at a policeman or a soldier, they were also shooting in the air in vain! The crowd had made a stretcher, put the lifeless body of the young man from Librazhd up and walked him towards the boulevard of Durrës.
That day in Durrës, the sampists were like the roots of gram. They appeared and disappeared, as if by magic. They were the sons of those whose power was slipping under their feet. From that hated power, young people, boys and girls and their mothers fled with an exodus, they remain crying, with tears in their eyes.
Hours, days and weeks would pass and those poor mothers would wait with trepidation for news about their children, not knowing that some of them became food for fish at the bottom of the sea, not knowing who had the fate tragic, to fall like a fig seed, from the ropes of the ferries! Mothers waited and waited for news from their children, so that their hearts would be happy, while their tears were never exhausted, but they left marks on their cheeks and in their hearts./ Memorie.al
Lini një Përgjigje