FLASH
Shkruar nga Pamfleti
"Even to this day, I don't know how to tell those 19 days of waiting for my firing. When the trial ended, two people in uniform took me by the arm and took me to the cell, pushed me inside it, tied my hands behind my back and told me: 'Now you will wait for your death.' Then the two men in uniform came out. The cell door closed, there was the sound of the iron bolts and latches that secured the door…steps down the hall leaving…! I was left alone with my death. The Supreme Court panel had just given its decision. They had sentenced me to death, by firing squad. My wife, Barbara, was sentenced to 25 years in prison. We had both been in the same room.
I had met him in Poland, while I was a student in Warsaw. She too was now somewhere in another cell. I would never see my wife again, 'Basha', that's what I had called her since the day I met her, because that's what her parents had called her. I wouldn't even be able to look at my two children: Elisbjeta and Artur. They were small: Elisbjeta only 12 years old and Arturi, 10 years old. I had finally been separated from my family. I was 35 years old, while my wife had just turned 30. What I saw in the courtroom completely shocked me. My wife was mad…”!
This is how Vaskë Orgocka, the brother of the well-known actor and director, Dhimitër Orgocka, begins his story, who tells of the horror he experienced in the investigator and the madness of his wife.
"Awaiting Death"
"I was alone in the cell. It constantly felt like someone was whispering to me: 'You're going to die..., you're going to die..., you're going to die...! "A firing squad will come and kill you, your body will remain half covered with dirt, it will be torn apart at night by wolves and dogs...! No one will be able to find your remains... not your mother, not your father, not your two brothers, not even your only sister...'! 'Your wife will scream like mad, inside the cell walls, but she will never see you. She is only a madwoman, you will not exist, you will be a being without a grave… a nothing…'! 'My death could happen from moment to moment,' Vaskë Orgocka continues his story.
- It could happen the next day, the day after tomorrow, and...! This little mattered...! One day, sooner or later, my firing would happen. Of course I was sorry for my life, I was only 35 years old, I didn't know what was happening to my wife and two children. I overheard every movement of the prison: sometimes one cell door was opened and sometimes another, only in my cell, they were not coming...! The guards either brought prisoners, or took those who were to be shot, or brought them before the interrogator. I knew this from the prison experience. I was waiting for the door of my cell to open...! I waited all night, in the morning the door opened and I saw three guards enter. A shudder ran through my being. They had brought me my daily food. Maybe I would be alive that day too.
They removed the handcuffs from my hands so that I could eat the bread and started looking at me for a moment, with torn eyes. I didn't mind the food. I took all the cigarette packs, took the cigarettes out of there, maybe 200 cigarettes, and put them one after the other, like they were my lifesavers. The guards followed my every move. Suddenly I raised my head and asked: 'Do you know anything about my wife'? None of them answered. I didn't know if they too hated me or pitied me. I had started eating prison soup. When I finished eating, they put the handcuffs back on me. 'Let me light a cigarette,' I said, and they let me.
A moment later, there was only me and my death in the cell, the voice of the woman who was crying, but who was not there, and the voice of my children, who most certainly could be crying too...! With the cigarette lit, I lit other cigarettes. I threw the lighted cigarette on the floor, then bent over with my hands tied behind my back and caught the other cigarette in my mouth. With the same effort, I managed to light the cigarette I had just thrown on the floor. So I continued to smoke cigarettes, one after another, all night and all day, without a break, until I went crazy. I lived to wait for death."
"My friends in the cell, two mice"
"I continued to stay alone, waiting for my death. The floor had two cracks and two rats were coming out of them. I started playing with them. Sometimes I mourn one of the cracks and sometimes I mourn the other. I forced the rats to go out there through the 'gate', which I let them free. They would come out, stick their heads out and look at me with a look of disgust. It seemed to me that they were trying to tell me: 'We heard that you are going to be shot, so we want to keep you company. You can play with us for as many days as the shooters come and kill you...'! At such moments, I remembered everything I had gone through in the four months of the investigation. It seemed to me as if my two mice were asking me: 'How did it happen that you are here...'?!
Isha në punë kur më arrestuan. Në atë kohë punoja si gjeolog, në minierën e Mborje-Drenovës. Sapo kisha mbërritur në zyrë dhe nisa të haja bukë, kur dikush hyri në zyrën time dhe më tha: ‘Të kërkon drejtori’. E lashë bukën në mes dhe u nisa për atje. Kur mbërrita te drejtori, në zyrën e tij’ pashë disa policë dhe operativin e zonës, Sotir Ndrio. Ky i fundit më shtyu me brutalitet, si për të më thënë: Hap rrugën dhe mos na rri kështu, qen’!. Diçka parandjeva, u drodha i tëri. Kuptova që do të më arrestonin. Ishte koha kur Shqipëria, kishte prishur marrëdhëniet me Kampin Socialist.
Sigurimi i Shtetit, kishte nisur të arrestonte ata që ishin martuar me gra të huaja. Burrat i burgosnin, ndërsa gratë e tyre, ose i dëbonin nga Shqipëria, ose i arrestonin. Unë isha njëri prej tyre. Isha martuar me ‘Bashën’ time. Nuk vonoi shumë dhe operativ i zonës, u drejtua nga mua, duke më thënë: ‘Në emër të popullit je i arrestuar’. M’i lidhën duart mbrapa dhe pastaj shkuan në zyrën time, morën pallton që kisha lënë atje dhe ma hodhën krahëve. Më hipën në makinë dhe u nisën drejt Degës së Brendshme.
Me të mbërritur atje, më hoqën rripin e pantallonave, lidhëset e këpucëve, orën e dorës, që nuk ma kthyen kurrë dhe më futën në qeli. Më dhanë vetëm tre batanije, tepër të përdorura e të pista, sa nuk mund të thuhet. Ishte 7 dhjetor 1968. Bënte ftohtë. Ishte e pamundur që tre batanijet t’i përdorje edhe si dyshek, edhe si jastëk, edhe si jorgan, për t’u mbuluar. Qelia kishte një hapësirë 1 x 2. Edhe varrit kam për t’ia rrëfyer, mundimet e mia. Megjithatë deri në atë çast, nuk e kisha menduar se do të më dënonin me vdekje me pushkatim. Isha tepër i ri për t’u ndarë nga jeta”.
Hetuesi Odhise Porodina
“Që atë ditë më morën dhe më çuan para hetuesit, Odhise Porodina nga Gjirokastra. – ‘E dini përse u kanë sjellë këtu? – më pyeti. – ‘Jo’, iu përgjigja. – ‘Për veprimtarinë armiqësore që keni kryer kundër atdheut’, – ma ktheu ai. Fjalët e tij më tronditën. Pra, nuk ishte shaka, bëhej fjalë për një akuzë të rëndë. Nisa të kuptoja se që nga ajo ditë, unë nuk kisha për ta parë më dritën e diellit. Hetuesi dukej i qetë, dhe as më bërtiste, as më godiste, dhe as më shante. Krejtësisht qetë më tha: ‘Për ty na kanë ardhur katër denoncime, por edhe një sikur të kishim, ti do të dënoheshe njësoj, kurse katër denoncime, janë shumë për ty. Pranoje akuzën dhe e mbyllim shpejt…’!
Po e vështroj i çmeritur. Nuk dija ç’të bëja. ‘Nuk më besoni’?! – tha ai. ‘Ja, na merri lexoi’, dhe më zgjati tre fletë të shkruara. Denoncuesit kishin qenë miqtë e mi. Njëri prej tyre ishte Vangjush Raci, markshedër në minierë, kolegu im i zyrës; tjetri ishte, Xhevdet Dervishi, një punëtor që ndihmonte në trasportimin e mjeteve të punës, ose si ndihmës i markshederit, ndërsa i treti, ishte një grua polake, e martuar në Korçë, Kristina Gjashta, laborantja e minierës. Denoncimin e katër, nuk ma tregoi. ‘Është sekret’, më tha hetuesi. Nuk e di as sot e kësaj dite, se cili mund të ketë qenë ai.
Nuk e di nëse denoncimet ishin bërë me vullnet të lirë, apo i kishin detyruar. Të gjitha këto nuk kishin asnjë rëndësi për mua. Ishte llogaritur gjithçka, deri në detaje, që jeta ime të merrte fund. Duke mos gjetur asnjë rrugë shpëtimi, pranova se kisha bërë agjitacion dhe propagandë. Të paktën kështu do të më dënojnë deri në 10 vjet, mendova, por jo më shumë. Nuk e kisha menduar kurrë, që do të më dënonin me vdekje, me pushkatim. Hetimet në Korçë, zgjatën vetëm katër javë”!
Hetuesi Koço Josifi
“Pikërisht atëherë, kur kisha nisur të mendoja se hetuesia ime kishte përfunduar, më hipën në një makinë dhe më nisën drejt Tiranës, në ‘Burgun 313’. Ishte fundi i shkurtit. Qelia e Tiranës m’u duk më e mirë, sepse kishte të paktën një hapësirë 2 metra e ca, me 4 metra, por 3 batanijet që më dhanë, ishin njëlloj si ato të Korçës: të përdorura dhe të pista, sa nuk mund të thuhet. Të nesërmen më çuan para hetuesit të Tiranës, Koço Josifi. Me të hyrë atje, ai më tha: ‘Mbaroi supa, tani do të merremi me qoftet…’!
Fjalët e tij më tronditën edhe më keq. Kjo donte të thoshte se ato që kisha pranuar unë si faje, kishin qenë vetëm ujë, ndërsa ‘qoftet’, ishin ato që nuk i kisha treguar deri atëherë. Përsëri më përshkuan të dridhura në trup. Me siguri kishin vendosur të më hiqnin qafe…! Atë ditë që më çuan në Tiranë, kishin arrestuar edhe gruan time, Bashën. Gjithçka e mësova kur po kaloja nga biruca në korridor, për te hetuesi. Në korridor pashë një çantë dhe disa plaçka. I njoha të gjitha: ato ishin sendet e gruas time. Me të parë ato plaçka, nuk e përmbajtja dot veten.
Brenda shpirtit tim, po lindte një rebelim, që nuk e kisha njohur më parë. Kisha nisur të ngrija krye. E dija që do të më vrisnin, por të paktën të ngrija zërin. Kur u gjenda para hetuesit, i thashë: ‘Paskeni arrestuar edhe gruan time, më thoni, po fëmijët, m’i keni arrestuar?! Po ua them që tani: mos më thërrisni më në hetuesi, sepse, nuk do të vij më’. Por ç’ndodhi? Që nga ajo ditë, sa herë që më thërrisnin, për të më marrë në pyetje, më çonin në një zyrë tjetër, ku karrigia ishte e palëvizshme, më ulnin atje, m’i lidhin duart mbrapa dhe si më lidhnin pas karriges, nisnin torturat…”!
Drejtori i Sigurimit të Shtetit, Feçor Shehu
“Hetuesia e Tiranës, nuk ishte si ajo e Korçës. Sa herë që më merrnin në pyetje, më rrihnin, më torturonin, më ofendonin, më gjakosnin, deri sa më linin pa ndjenja. Një ditë, kur hetuesi Koço Josifi, po më merrte në pyetje, befas u hap dera dhe në zyrë hyri një njeri trupmadh, me fytyrë të dhjamosur, me një vështrim prej krimineli. Hetuesi sa e pa, u ngrit në këmbë dhe mori qëndrimin gatitu. Nuk e di pse, por ai njeri më futi të dridhurat. Nuk e dija kush ishte. – ‘Ky njeri do të më vrasë mua’, – mendova. Njeriu trupmadh, si u afrua te tavolina, pyeti: ‘Kush është ky’? ‘Vaskë Grabocka’, iu përgjigj, hetuesi.
– ‘Akoma me këtë’?!- tha ai dhe bëri një shenjë me duar, sikur donte të thoshte: ‘Vriteni’! Pas këtyre fjalëve dhe shenjave, ai hapi derën dhe doli. Një çast zyra e hetuesisë u mbulua nga heshtja. – ‘E dini kush ishte ai’? më pyeti hetuesi. – ‘Jo’, – iu përgjigja. – ‘Ai është Drejtori i Drejtorisë së Sigurimit të Shetit… Feçor Shehu’…, – theksoi hetuesi. Përsëri u rrëqetha i tëri. Me sa dukej emri im, kishte shkuar deri te instancat më të larta të shtetit. Kuptohej qartë: nuk do ta kisha të lehtë. Ata donin të më vrisnin. Feçor Shehu, kishte ardhur te hetuesi, pikërisht për këtë gjë: për të thënë; ‘vriteni’”!
Hetuesi Ferhat Matohiti
“Hetuesia vazhdonte. Ashtu si Feçor Shehu, që kishte hyrë papritur në zyrën e hetuesit, e njëjta skenë u përsërit sërish: Kësaj radhe, dera e hetuesisë u hap dhe brenda hyri një burrë i gjatë, jo shumë i shëndoshë, kaçurrel me një fytyrë të zezë, si prej zezaku. U ul përballë meje dhe më vështroi një çast. – ‘Si dukesh’? – më pyeti. – ‘Mirë’- iu përgjigja. – ‘Nuk po të pyes për shëndetin, por po të pyes për proceset e hetimit’. – “Nuk di çfarë t’ju them, – iu përgjigja, – po më kërkojnë të them gjëra, që nuk i kam bërë kurrë…’.
– ‘Ne të dinim njeri të zgjuar ty, – ma kthehu ai, – po t’i paske qenë një budalla i tërë. Më dëgjo mirë: para se të të arrestonim, dinim diçka për ty, por tashmë, dimë gjithçka për ty, E dimë shumë mirë, ti nuk ke bërë asgjë, një mut ke bërë. Ne të sollëm këtu, sepse na duhesh neve’. – ‘Atëherë më mësoni çfarë duhet të them, dhe çfarë duhet të mos them, – iu përgjigja, – por ama të firmos edhe një kartë tjetër, ku të thuhet se unë nuk kam bërë asgjë, por këto gjëra, i kam thënë sepse ia ka kërkuar hetuesia’. – ‘Hëm, maskarai!- tha ai, mos ki merak, se me ty do të përfundojmë punë shumë shpejt’,- tha dhe doli, por erdhi sërish pas disa ditësh dhe më lidhi pas karriges. Më vonë do të merrja vesh, se ky njeri ishte Ferhat Matohiti, Drejtor i Drejtorisë së Hetuesisë, për Republikën”.
“Nofulla e thyer”
“Po, më lidhën pas karriges dhe nisën të më rrahin. Po më rrihte vetë Ferhat Matoiti. Kur po më godiste mbi fytyrë, ndjeva që më ishte thyer një dhëmb në gojë. Gjaku që vërshoi, nuk kishte të pushuar. Dhëmbi ishte thyer, por kishte mbetur një cifël, që më shponte te mishi dhe më lëndonte vazhdimisht. Pas kësaj, më çuan në birucë. Nuk dija çfarë të bëja, gjaku nuk pushonte, dhimbja ishte e papërballueshme. I gjendur në këto kushte, trokita te dera dhe i thashë policit, të më çonte të hetuesi. Më çuan te ai. I thashë që kisha një dhëmb të thyer dhe një cifël që kishte mbetur si brisk, më hynte në mish e nuk e duroja dot.
– ‘Ku e theve dhëmbin’, -më pyeti ai, si i habitur. – ‘Duke ngrënë bukë’, iu përgjigjja. – ‘Mirë, shko në birucë, se do të të dërgojmë një dentist’. Shkova në qeli dhe po qëndroja në pritje të dentistit. Më në fund edhe dentisti erdhi. Ishte një burrë i gjatë, me bark të madh, i kuq dhe i djersitur. Në dorë mbante një çantë të madhe. ‘Ku e ke dhëmbin që të dhemb’? – më pyeti. Hapa gojën dhe i tregova dhëmbin. ‘Mirë, – tha, – do ta nxjerr unë tani’. Hapi çantën dhe nxori që andej një palë dare, nga ato që mbathin kuajt. – ‘Hape gojën’,- më tha. Nuk kisha ç’të bëja, hapa gojën. – ‘Bëhu trim’, – më tha ai dhe nguli darën e kuajve në mish.
Përpiqej ta zinte dhëmbin, sa më thellë të ishte e mundur. Pas kësaj, nisi ta shkulte, por unë e kisha të pamundur të duroja. Ai, pasi i dha darës, herë majtas dhe herë djathtas, së fundi e shkuli dhëmbin, së bashku me një pjesë të nofullës time. Mbaj mend që deri në atë çast, i kisha patur sytë hapur. Pas kësaj, duket që kisha humbur ndjenjat dhe kisha rënë i vdekur mbi dysheme. Kur u ngrita, vura re që isha i tëri i lyer në gjak. Nuk e di sa kohë kishte kaluar dhe gjaku rridhte akoma. I kërkova policit, dy thërrime kripë dhe ai më solli.
Munda të pushoja rrjedhën e gjakut, por dhimbja më vazhdoi për ditë të tëra. Nuk isha më në gjendje, as të haja bukë. Ato ditë, mendova të t’i jepja fund jetës time, por si?! Ishte e pamundur. Desha të hidhesha nga kati i dytë, por shkallët që të çonin te hetuesi, ishin të mbështjella me një rrjetë, që nuk të linte të bijë në katin e parë. Megjithatë, për një kohë të gjatë mendova vetëvrasjen. Për katër muaj me radhë, torturat nuk do të më ndaheshin, qoftë dhe një ditë të vetme”!
“Ditët e fundit të hetuesisë”
“Para se të dilja në gjyq, thirrën për ballafaqim me mua, dajën tim, Tushe Janaqin. Ai ishte dënuar një herë për fshehje të floririt, ndërsa tashmë ishte arrestuar sërish, për të njëjtën gjë. Sa hodhi vështrimin mbi mua, tha: ‘Si të paskan katandisur kështu, o biri im’?! Fliste dhe i dridhej mjekra. Ferhat Matohiti që ndodhej aty, i tha: ‘Tushe, të të pyes për diçka’? ‘Po’, – i tha Tushja. – ‘Dëgjo, t’i ke qenë njeri i pasur dhe i mirë, mund të them se ty të dëgjohej llafi në fshat (Tushja ishte nga Kamenica), a mund të më thush, a na duan neve ata të fshatit’? – ‘Doni të dini të vërtetën’? – tha Tushja. – ‘Sigurisht që duam të dimë të vërtetën’. – ‘Po sikur e vërteta të jetë e hidhur’? – ‘S’ka problem, – tha Matohiti,- thuaje’. –‘E atëherë mund të të them, se një mut u duan njerëzit’. Ky ishte ballafaqimi im me dajën.
Tushe Janaqi ishte gati 90 vjeç dhe nuk e kishte frikë vdekjen. Pas kësaj, pata një ballafaqim me gruan time, Bashën. Atë e kishin çuar në zyrën e hetuesisë dhe pastaj erdhën në birucë e më morën dhe mua. Kur hyra tek hetuesi, vura re 3-4 policë, një gardiane burgu, hetuesin Koço Josifi dhe Ferhat Matoitin. Ime shoqe, qëndronte e ulur në një karrige. U drodha i tëri. Ajo ishte dobësuar krejt. Kishte një vështrim gati të fikur. Diçka kishte ndodhur me të. ‘Mund të takohem me gruan’?- pyeta. ‘Mundesh’,- më thanë.
Shkova dhe i dhashë dorën, por ajo më kapi për beli, më shtrëngoi fort dhe nuk më linte. Qante dhe nuk thoshte dot asgjë. Kaloi një çast, pastaj më tha: ‘E shikon atë njeri atje’, dhe vështroi nga Ferhat Matoiti, – ai e ka shpirtin, më të zi se fytyrën’. Edhe pas kësaj shprehje, ajo vazhdonte të më shtrëngonte për beli, duke qëndruar e ulur në karrige…! ‘Nxirreni jashtë’, – tha Matohiti.
Vura re dy policë, që e kapën për krahu. Ajo qëndronte ulur në karrige, sepse nuk qëndronte dot në këmbë. ‘Bravo, Matohiti, – i thashë, – paske qenë trim, për të sulmuar një grua’. Pas këtyre fjalëve më rrëmbyen edhe mua dhe më plasën në qeli. Tashmë po bindesha krejtësisht, se as unë, dhe as gruaja, nuk do të dilnim gjallë që andej”.
Prokurori Kleanthi Koçi
“Së fundi pas disa muaj hetimesh, na nxorën në gjyq. Prokurori Kleanthi Koçi, që në fillim të pretencës së tij, u bëri të ditur gjyqtarve, se kishin përpara një armik të betuar të partisë dhe të atdheut. ‘Ky njeri nuk ka pranuar asgjë, – tha ai, – nga të gjitha ato që ka bërë, ndaj kërkoj dënimin me vdekje, me pushkatim’. Në atë sallë ishte dhe gruaja ime. Aty do të mësoja edhe diçka tjetër, që nuk do ta harroj dot kurrë…! Gruaja ime ishte çmendur. Sa herë gjyqtarët i drejtonin ndonjë pyetje, ajo përgjigjej vetëm duke përplasur këmbët. Me këtë donte të thoshte: ‘Nuk pranoj të përgjigjem’. E nxorën nga salla e gjyqit dhe e dënuan në mungesë, me 25 vjet burg”.
“Përmbyllja”
“Vazhdoja të qëndroja në qeli, në pritje të vdekjes time. Me këtë ankth, qëndrova 19 ditë rresht. Pas 19 ditëve, më erdhi përgjigjja se; Presidiumi i Kuvendit Popullor, ma kishte falur jetën dhe më kishin lënë dënimin, me 25 vjet burg. Gruaja ime që tashmë ishte çmendur, u lirua pas dy vitesh e gjysëm dhe e nisën drejt Polonisë, ndërsa unë, pas 17 vite burg, u lirova në vitin 1985. Në vitin 1991, së bashku me dy fëmijët e mi, u nisëm drejt Polonisë. Për herë të parë, fëmijët do të takoheshin me nënën e tyre dhe unë me gruan time. U takuam në aeroport. Mbaj mend që ajo nuk çmallej dot me fëmijët.
We went home and talked for a long time, but a moment came and she stood up. She looked depressed, disfigured, shocked, tired...! We didn't know what was happening anymore. She went to the phone and called the police: 'Three people, she said, are in my house and want to kill me.' This scene was repeated time and time again. My friend, Basha, every time she remembered her suffering in Albania, she went to the phone...! This was my life, this was my wife's life", Vaskë Grabocka finished his story, while a drop of tear glistened in his eye and he was no longer able to say another word...!/ Memorie.al
Lini një Përgjigje