FLASH
Shkruar nga Pamfleti
The history of the Russian community in Albania, from the period of Ahmet Zog to the present day
For a Russian, Albania is one of the most mysterious countries in Europe, often associated with the war in Kosovo, the Albanian mafia, the “Albanian language”, but not with the real Albania. In Russia, few people really imagine what kind of country it is. The Republic of Albania, located in the west of the Balkan Peninsula, is among the poorest countries in Europe. At the same time, Albanians are one of the most ancient nations in Europe, with a continuous history of more than two millennia, living on their land and speaking their native language, all this time. Long before the founding of Rome and the Trojan War, Albanians came to the Balkan Peninsula, becoming perhaps the first Indo-Europeans in Europe. They repelled the campaigns of the army of Alexander the Great and only after long wars, became part of the Roman Empire, surviving it without losing their language and culture.
After the fall of the Roman Empire, Albania became part of Byzantium, then these lands were part of the Bulgarian kingdom, the Serbian kingdom, the Republic of Venice and Epirus. In 1389, in the Battle of Fush-Kosovo, the united forces of Serbs and Albanians were defeated by a new enemy – the Turks, but Albania became part of the Ottoman Empire only at the end of the 15th century. At the same time, the Sublime Porte was forced to make concessions: Albanians served in the Turkish army on a voluntary basis, had benefits and trade privileges. On the other hand, it was precisely during the years of Turkish rule that Islam spread in Albania.
As part of the Ottoman Empire, Albanians were usually called Arnauts (the streets “Bolshaya” and “Malaya Arnautskaya” in Odessa, glorified by Ilo and Petrov, are named after them). The inhabitants of Albania themselves in the Middle Ages called their country “Arbër”, and themselves “Arbër”. At the end of the 18th century, the ethnonym “Albanians” was replaced by a new one – “Albanians” (which means; “those who speak clearly, understandably”). According to another version, “Albania” in translation means “Land of Eagles” and the Albanians themselves consider themselves descendants of the mountain eagles. This self-name has remained to this day.
Mjaft e çuditshme, por për më shumë se një mijë vjet histori të popujve rus dhe shqiptarë, gjurma e Rusisë në Shqipëri gjendet vetëm në shekullin e XX-të. Kjo është kryesisht për faktin se Shqipëria, u bë një shtet i pavarur vetëm në fillim të viteve 1920. Në qershor të vitit 1924, në Shqipëri u zhvillua një revolucion borgjezo-demokratik, u dëbua nga vendi kreu i grupit feudal-pronar, kryeministri Ahmet Bej Zogu dhe erdhi qeveria e Peshkopit ortodoks, Theofan (Fan) Stilian Noli, me qeverisjen e tij të orientuar në mënyrë paradoksale, drejt Bashkimit Sovjetik komunist.
Pikërisht në vitin 1924, u ndërthurën për herë të parë fatet e Rusisë dhe Shqipërisë. Pas ardhjes në pushtet të Peshkopit të Kuq në Shqipëri, një mision sovjetik shkoi menjëherë në kryeqytetin e vendit, Tiranë, me në krye ish-revolucionarin socialist, i cili shkoi në shërbim të bolshevikëve në vitin 1920, një nga informatorët e parë sovjetikë, oficerët Arkady Anatolyevich Krakovetsky.
Emisari i Moskës, shpalli zyrtarisht qëllimin e misionit të tij në Shqipëri, për të vendosur një regjim komunist në vend dhe për ta bërë Tiranën, qendrën e bolshevizmit në Ballkan. Nga Shqipëria, Krakovetsky planifikoi të zhvillonte propagandën dhe “eksportin e revolucionit”, në vendet fqinje. Megjithatë, plane të tilla nuk ishin të destinuara të realizoheshin, përpjekjet për të reformuar vendin më të prapambetur në Evropë, duke përdorur metoda komuniste, dështuan. Politika e qeverisë Noli në vend, po bëhej çdo ditë e më pak popullore.
Në këto kushte, Ahmet Zogu, i cili ndodhej në azil politik në ish-Jugosllavinë e asaj kohe, vendosi të hakmerret. Duke planifikuar një grusht shteti, ish-kryeministri filloi të formonte një kontingjent ushtarak. Për këtë qëllim, në kufirin e Mbretërisë së Serbëve, Kroatëve dhe Sllovenëve (SHS), u krijuan çeta vullnetare shqiptare, të përbëra kryesisht nga fiset shqiptare matjane, që i nënshtroheshin Zogut. Por për organizimin e një baterie artilerie dhe një batalioni mitraljer, nën një kontratë për një periudhë tre mujore, u ftuan emigrantë rusë, që kishin përvojë luftarake dhe jetonin në Mbretërinë e CXC.
Një fakt interesant është se marrëdhëniet me Shqipërinë mes emigrantëve rusë, nuk u zhvilluan lehtë që në fillim. Qysh në fund të vitit 1921, mijëra ish-luftëtarë të Ushtrisë së Bardhë, duke iu bashkuar shërbimit kufitar serb, ranë në konflikt me banditët dhe kontrabandistët shqiptarë, që terrorizonin popullsinë vendase. Pavarësisht se pjesa shqiptare e kufirit serb, konsiderohej më e rrezikshmja në të gjithë gjatësinë e saj, rojet kufitare ruse, e kthyen shpejt në një zonë mjaft të qetë dhe kalimin e kufirit serb, e bënë një pushtim vdekjeprurës për shqiptarët.
Më duhet të them se rusët në Shqipëri janë të papëlqyer që në kohën e luftërave ruso-turke, në të cilat shqiptarët luftuan për Turqinë dhe ata e urrenin Serbinë fjalë për fjalë për shërbimin kufitar. Megjithatë, kjo nuk e pengoi Ahmet Zogun, të rekrutonte ushtarakë rusë të bardhë, pasi profesionistë më të mirë në Ballkan, vështirë se mund të gjendeshin. Me rekomandimin e palës serbe, komandant i çetës ruse, u emërua koloneli i ushtrisë ruse në shërbimin serb, M. Miklashevsky. Detashmenti përbëhej nga 102 persona, duke përfshirë 15 oficerë.
Një nga anëtarët e detashmentit, foli më vonë për motivet që i shtynë emigrantët rusë të bardhë, të regjistroheshin në forcat e Ahmet Zogut: një ushtri e paguar me ar (dhe jo “kerenks”), duhej të sillte në pushtet, Ahmet Beun! Si mund të mos interesohesha menjëherë për një gjë të tillë? Në ditët e fundit të dhjetorit 1924, filloi operacioni. Beteja kryesore, vendimtare, në të cilën mori pjesë aktive çeta ruse, ishte beteja për qytetin e Peshkopisë, ku ndodhej selia e mbrojtjes dhe rezervat e ushtrisë së Nolit. Për më tepër, forca kryesore goditëse, e cila përfundoi plotësisht detyrën, ishin pikërisht rusët.
Pas pushtimit të Peshkopisë dhe një pushimi të shkurtër të njësisë së Ahmet Zogut në pararojë, të gjithë me të njëjtin detashment rus, nisën sulmin ndaj kryeqytetit të Shqipërisë. Trupat e demoralizuara të Nolit, mundën të bënin pak rezistencë. Më 24 dhjetor, një çetë ruse, e drejtuar nga Zogu hyri në Tiranë.
Pas shpalljes së Shqipërisë republikë dhe Ahmet Bej Zogut, si president i parë, çeta ruse vazhdoi shërbimin e saj, por u shpërbë në vitin 1926. Radhëve të tij, iu ofrua një pension i përjetshëm në masën e pagës së marrë, por me kusht qëndrimi në vend. Në fillim, shumë efektivë të detashmentit përfituan nga kjo ofertë e favorshme – kështu u shfaq për herë të parë diaspora ruse në vend. Në të vërtetë, nuk zgjati shumë: gradualisht, duke iu referuar monotonisë së jetës, emigrantët e rusë të bardhë, filluan të largoheshin nga Shqipëria. Nga fillimi i vitit 1939, vetëm 19 persona mbetën, nga ish-kompania.
Ndërkohë, në prill të vitit 1939, Shqipëria u pushtua nga Italia fashiste, dhe në vitin 1943 (pas kapitullimit të Italisë) nga Gjermania naziste, e në këto kushte, fati i “shqiptarëve rusë” u zhvillua në mënyra të ndryshme. Disa i qëndruan besnikë Zogut dhe shkuan në çetat partizane që luftuan kundër italianëve dhe komunistëve në të njëjtën kohë. Të tjerët, pas marrjes së Shqipërisë nga Italia, hynë në ushtrinë italiane, në të cilën luftuan në Frontin Lindor, kundër Bashkimit Sovjetik.
Më pas, fati i shpërndau në mbarë botën, pjesëtarët e detashmentit rus, por pati edhe nga ata që pas luftës, mbetën në Shqipëri, dolën në pension, ose u transferuan në shërbimin civil. Ndonëse ishte shumë e vështirë për ish-Bardardistët të përshtateshin me kushtet e reja shqiptare, fakti është se pas përfundimit të Luftës së Dytë Botërore, Shqipëria hyri në një epokë të re historike. Në vjeshtën e vitit 1944, Ushtria Nacionalçlirimtare e Shqipërisë, e udhëhequr nga komunistët, çliroi vetë të gjithë vendin nga pushtuesit.
Më 29 nëntor 1944, në vend erdhi në pushtet Partia Komuniste (më pas Partia e Punës), e kryesuar nga Enver Hoxha. Në vitin 1946, Shqipëria u shpall Republikë Popullore. Duke u mbështetur në mbështetjen politike, ushtarake dhe ekonomike të Bashkimit të Republikave Socialiste Sovjetike, udhëheqja shqiptare nën kryesimin e Hoxhës, iu vu drejt ndërtimit të socializmit. Dhe sërish fatet e Rusisë dhe Shqipërisë u kryqëzuan.
Bashkimi Sovjetik, ndihmoi në mënyrë aktive Shqipërinë e prapambetur agrare në krijimin e një ekonomie socialiste. Qindra specialistë civilë dhe ushtarakë sovjetikë, u dërguan në Shqipëri për të ndihmuar popullin në mënyrë vëllazëror. U shpalos një shkëmbim i gjerë kulturor dhe studentor: mijëra shqiptarë (kryesisht burra) shkuan për të studiuar në BRSS.
Gjuha ruse, u bë e detyrueshme në shkollë dhe qëndrimi ndaj rusëve, nuk ka qenë kurrë kaq pozitiv në historinë e Shqipërisë. Sipas statistikave që disponohen në Arkivin Qendror të Shtetit Shqiptar, në periudhën nga viti 1947, deri në vitin 1961, janë regjistruar rreth katërqind martesa të përziera, midis burrave shqiptarë dhe grave ruse. Shumica e grave ruse, u shpërngulën përgjithmonë me burrat e tyre në Shqipëri.
Në fakt, vetëm nga ai moment mund të flitet për shfaqjen e një diaspore të plotë ruse në Shqipëri. Është karakteristikë se shumë nga qytetarët sovjetikë, dhanë një kontribut të madh në zhvillimin e ekonomisë dhe kulturës shqiptare. Për shembull, Luiza Evgenievna Papajani (emri i vajzërisë së Melnikova) në vitet 1950, drejtoi një grup avokatësh sovjetikë, që krijuan nga e para Laboratorin e parë të Mjekësisë Ligjore në Shqipëri. Ajo u bë edhe spikerja e parë ruse, në Radio Tirana Shqiptare.
Bashkatdhetaria jonë tjetër, Taisia Uzlova, luajti një rol të madh në zhvillimin e mjekësisë së syve (Okulistikës) në Shqipëri; Tani e vetmja qendër e kirurgjisë së syrit në vend, që përdor teknologjinë e Fedorov, mban emrin e “Uzlova”. Një tjetër shtetase sovjetike, që jetoi për gati pesëdhjetë vjet me bashkëshortin e saj në Shqipëri, Nina Mula, është nëna e këngëtares së njohur të operës Inva Mula, me famë në të gjithë Europën e më gjerë.
“Muaji i mjaltit” i miqësisë sovjeto-shqiptare nuk zgjati shumë. Në fund të viteve 1950-të dhe në fillim të viteve 1960-të, situata filloi të ndryshojë. Udhëheqja shqiptare, e kryesuar nga Enver Hoxha, pranoi me dhimbje kritikat e Niktia Hrushovit, për kultin e personalitetit të Josif Visaranoviç Stalinit, si dhe normalizimin e marrëdhënieve midis BRSS dhe Jugosllavisë, të cilat Tirana, e konsideronte burim kërcënimi për veten. Shqipëria shkoi drejt afrimit me Kinën, me të cilën BRSS-ja, nga ana e saj, përkeqësoi marrëdhëniet dhe në Tiranë filluan të kritikojnë kursin e Moskës zyrtare.
Në vitin 1961, udhëheqja sovjetike iu përgjigj kësaj kritike, duke tërhequr këshilltarët dhe specialistët e saj nga Shqipëria. Në nëntor 1961, Moska dhe Tirana, shkëmbyen sulme të forta, pas të cilave Bashkimi Sovjetik, tërhoqi ambasadorin nga Shqipëria dhe ndërpreu marrëdhëniet diplomatike me të. BRSS-ja, filloi me urgjencë nxjerrjen e qytetarëve sovjetikë në Shqipëri, duke braktisur të gjitha pronat. Që nga viti 1962, Shqipëria është kthyer në vendin më të mbyllur dhe më të izoluar në Evropë.
Megjithatë, për arsye të ndryshme, rreth pesëdhjetë gra ruse mbetën me burrat e tyre në Shqipëri, duke u shkëputur plotësisht nga vendlindja. Madje, të gjithë ata që kanë studiuar në Bashkimin Sovjetik, si dhe familjet e tyre, janë shpallur spiunë e agjentë, nga autoritetet shqiptare. Shumë prej tyre u burgosën (dhe vuajtën pesëmbëdhjetë a njëzet vjet), u dërguan në punë të rënda, ose u internuan në zonat e thella malore të Shqipërisë.
“Çdo korrespodencë ishte e ndaluar, ishte e pamundur të bëhej një telefonatë, ishte e pamundur të lëvizësh nga një qytet në tjetrin, sepse ka vetëm një rrugë dhe kudo ka postblloqe, deri rreth maleve. Të gjitha ne (gratë ruse. – A.N.) humbëm plotësisht kontaktin me vendin e tonë, e gjetëm veten të izoluar nga bota dhe nga të afërmit e tanë. Dhe në kushte të tilla, më duhej të mbijetoja, të rrisja fëmijë, të shpresoja për kohë më të mira”, kujton Luiza E. Papajani.
Sot në Shqipëri janë rreth njëzet gra ruse të atij brezi. Pjesa tjetër ose vdiq, ose emigroi në Itali, Greqi dhe Gjermani me familjet e tyre, në vitet nëntëdhjetë. Ata që mbetën, morën një shtetësi të dytë – ruse. Qeveria shqiptare, meqë ra fjala, u premtoi se do t’u paguante dëmshpërblim monetar grave ruse, për vuajtjet që pësuan në burgjet politike dhe internime.
Në përgjithësi, sot diaspora rusisht-folëse, në më shumë se tre milionë banorë në Shqipëri, ka vetëm rreth 300 njerëz; Në pjesën më të madhe, këta janë shtetas rusë, që janë martuar me shqiptarë në pesëmbëdhjetë vitet e fundit. Pozicioni i bashkatdhetarëve tanë, vështirë se mund të quhet pa re. Pra, në vend, nuk ka as një oborr të Kishës Ortodokse Ruse, nuk ka asnjë tempull të vetëm, ku do të kryhej adhurimi në sllavishten kishtare!
There are also problems with the teaching of the Russian language. Although after 1962, it continued to be studied in schools for almost another 15 years, the number of Russian-speaking residents of Albania today is small: about 20 thousand people; Moreover, since 1990, this number has decreased by 2.5 times. Traditional admirers and conductors of Russian culture and language in the country are Albanians who studied in the Soviet Union before the breakdown of Soviet-Albanian diplomatic relations.
There are up to 2000 such activists throughout the country. In Albania, the Russian language is taught at the “Asim Vokshi” Foreign Language School, where 50 people study it. The Russian language is also studied at 7 universities in Albania (including the Department of Russian Language of the Faculty of Foreign Languages of the University of Tirana), where about 40 students study it.
Despite the difficult situation of the Russian diaspora in Albania, one can also note positive aspects that have recently emerged. Thus, on February 17, 2007, the opening of the Year of the Russian Language in Albania took place in the Albanian city of Korça. The choice of location was not accidental: Korça is known for its deep spiritual and cultural traditions, historical monuments of Orthodox culture, the richest collection of icons in the local historical museum; a significant number of Albanian intellectuals live here.
For a long time in Korça there has been great interest and respect for Russian culture and language, there is a branch of the “Albania-Russia” Friendship Society, a “Moscow” club in the city, our compatriots live. In early 2007, the Russian ambassador to Albania, AL Prishchepov, donated to the Central City Library in Korça, a selection of more than 30 volumes of classical Russian literature, taken from the “House of Compatriots in Moscow”.
This step of the Russian embassy received a wide reaction in Albania – the book presentation ceremony was broadcast on local television and was repeatedly repeated in news reports. Activities related to the Year of the Russian Language in Albania continued in the capital Tirana, as well as in other cities of the country. Thus, there are hopes for an improvement in the situation of the Russian diaspora in Albania. Which, of course, cannot but rejoice…!/ Memorie.al
Lini një Përgjigje