FLASH
Shkruar nga Pamfleti
I was born on 23. 12. 1951, in the black month, the time of mourning, under the darkest communist regime. On September 23, 1968, the sadistic chief investigator, Llambi Gegeni, the ignorant investigator Shyqyri Çoku and the cruel prosecutor, Thoma Tutulani, mutilated me in the Internal Affairs Branch in Shkodër, cut my head, blinded one of my eyes, and deafened one of my ears. , after breaking several ribs, half of my teeth and the thumb of my left hand, on October 23, 1968, I was taken to the court, where poor Faik Minarolli gave me a political prison term. After half of my sentence was cut, because I was still a minor, sixteen years old, on November 23, 1968, I was imprisoned in the political camp of Reps and from there, on September 23, 1970, in the Spaçi camp, where on May 23, 1973, in the revolt of political convicts, were sentenced to death and executed by firing squad, four martyrs; Pal Zefi, Skender Daja, Hajri Pashaj and Dervish Bejko.
On June 23, 2013, the Democratic Party lost the elections, a more than normal process in the democracy we live in. But on October 23, 2013, the General Director of the Renaissance Government sent order No. 2203, dated 23.10.2013, for; Dismissal of a police officer. So Divine Providence got involved with the neo-communist renaissance Providence and, exactly on the 23rd, I was replaced, no less and no more, with the former operative of the Burrel Prison Security. Where could it be more significant than that?! The former political prisoner is replaced by the former persecutor!
author
ABAZI BRILLIANCE
REPSI
(Forced labor camp)
Memoirs
After a Rambuje, where another Hashim was taking the stage, important decisions were made about the fate of the Albanian people of Kosovo. Rambujeja changed the political map of the Balkans but, unfortunately, he realized one of the predictions of Hashim Toplica, who told us in 1969, the division of the Albanian nation into two states. Forecast, which I and many of my friends did not believe, we called his deviation due to lack of information. However, with the help of NATO forces, wrong decisions were corrected by those who once were wrong. The Albanians won the much-changed freedom between generations! It was in this period, like the majority of Albanians who opened the doors of their souls and homes, to welcome and ease the pain and sorrows of their blood brothers, caused by the Serbian repression, that I also committed myself.
In my city, three reception centers were set up, in three former military units, where most of the refugees were initially accommodated, because some of them took shelter among Berata families, who shared their poverty with their Kosovar brothers. On one of these days, in the Morava camp, I met an old man with the surname Toplica. I immediately remembered Hashim, so I asked the old man where he was from. "From Prizren"! - answer me. When I told him that the surname Toplica reminds me of an old friend of mine, who is no longer alive, he asked for my name, I told him. But the old man remained blind, let himself be torn on a half-rotten wooden bench, removed the white turban from his gray head and plunged into deep thoughts.
I also sat next to him, the board creaking under my weight. The crack of the fleur brought the old man back to reality, he came towards me and looked at me with eyes widened by surprise and disbelief, as if returning from a distant world. "I saw God, my friend, it's not filling my eyes to have him after I know Hashim! There is now one life, which is among Enver's prisons! He has lost the land and the land"! I wanted to interrupt him, so I let him express all these exclamations; the donkey was exhausted to the last point, kept silent and sank back into the new world, when I realized that he had no intention of speaking anymore, I got up and left him where he was, I continued visiting the other tents.
The next day I went back to the routine visit. I accompanied a team of doctors from the regional hospital, who had come to visit the sick; because among the many children who were in the camp, an epidemic of diarrhea had spread. At the entrance door, next to the guard soldier, I almost broke up with the old man from the day before. He didn't even wait for us to say good morning, but he addressed me: "It's been two hours, I'll wait for you like this!" I want to talk to you"! "I have to accompany the doctors to the tents, to the sick children", I told him and followed the doctors. "Stay, man, because you are not a doctor! There are many others who do this work, I didn't sleep on God's night, I'll wait for you"!
I parted ways and left the task to someone else. We entered the tight club of the guild. The tables were occupied, but an old man got up and made room for us at his table. Without even taking a seat, the waiter brought us our coffees. It seemed the other old man had ordered before the two of us entered. The acquaintance briefly introduced me: "This is what I told you yesterday! I'm friends with Hashim"! From the expression of the mime, I noticed regret for the disbelief of the previous day, when you had questioned my sincerity.
The other in front of me, a little younger than the first, extended his hand and greeted me without speaking. He had a face with deep wrinkles, like furrows made by a martinel, thick eyebrows, under which a pair of sullen, light brown eyes probed, on his head he wore the characteristic white pleat, wrapped around the forehead and ears with a meringue turban. "Are you a man! - I greeted him". "I believe, you are fine"! "How are your families"? - I asked him more out of force of habit. "These here, good; those who are left in the war with Serbia, may God protect them"!
“Nga të kemi”? – vazhdova ta pyes. “Jena kushërinj”! – u hodh më i vjetri. – “Me origjinë kah Toplica”? “Po kena tash katërdhetepesë vjet, që jem largu nga fshati e jena ngul n’Prizren, te disa kushërinjtë tanë. – vazhdoi ai. – Tash, dum me ndi kah ti, kush je e ku je njoft me kushrinin tonë, Hashimin?! Allahile, kena nji peng t’madh, për rob t’fisit tonë, që ka hup krejt! Për hatër të Zotit, dum me ndi nji fjalë për të”!
Iu tregova kush isha, ku isha njohur me Hashimin, iu fola për vuajtjet dhe mjerimet që kish hequr ndër burgje, për aq sa dija, sepse vetëm dy vjet jetova me të, ndërsa ai bëri një jetë burg. Pastaj iu tregova për karakterin e paepur dhe dashurinë e paskajshme që ushqente ai për popullin e kombin shqiptar, iu fola për mendimin e tij politik dhe për parashikimet për ngjarjet dhe rrjedhën e tyre sot, të bëra këtu e tridhjet vjet më parë. Ata më vështronin drejt e mbi buzë, sikur do t’u shfaqej papritmas nga goja ime, Hashimi apo hija e tij. Kur përfundova, më këqyrën edhe një herë në bebe të syrit, pastaj si shkëmbyen vështrime kuptimplote me njëri tjetrin, më i moshuari u hodh:
“Po, qe besa, nj’ashtu asht kon Hashimi! Ka kon koka ma e zgjuet e fisit, ma trimi, por dhe ma i hedhuri. Ka kon komunist i vendosur ai! I ka sakrifikue t’tana, për at ideal t’mallkuet! Ene familjen, ene fisin, ene fshatin! Mbas arratisë tij, kena hjek fort keq nga U.D.B.-ja, na kan shti n’burg t’tan burrat e fisit e të fshatit. Mbas burgut, jena shpërrngul. Kena pas mendu se Hashimi pat shpëtue prej Rankoviçit, por kënkemi gabu rand, ai e paska kalue ma zi se na! T’paktën na e kishim me shkjaun, po ai e pat nga vllaznt e vet! Apo jo, Sadri”? – iu drejtua tjetrit, si t’i kërkonte t’ja përforconin mendimin e sapo shprehur.
“Po, bre, nj’ashtu asht”! – bëri tjetri, pa shtuar asnjë fjalë më shumë. Kur iu kallëzova për mendimet e Hashimit, për përçarjen mes shqiptarëve të andej e këtej kufirit, për armiqësinë që kish nxitur Titua me Enverin, më plaku ngriti plisin nga koka dhe si fshiu ballin me një beze të pistë, u pizgos si ta kishte pickuar ndonjë grerëz dhe m’u ngrehos: “Jo, or burr, në kët pikë Hashimi s’ka pas të drejt, na jena vllazën gjaku e gjuhet, nane e babet, s’kan mujt me na përça kund! Ba me kon sot e me pah si jan prit kosovarët, kah vllaznit e vet, kish me ndrrue mendimin! Vallahi n’dit t’kobit, njihet robi i mirë! Kët që keni ba ju për na, s’dij a do kishim mujt me e ba edhe na për ju, në t’njajtin hall! Vllau vllait, mishin ja ha, por ashtin ja run!
Pernjime, na kish verbue Enveri, e thirshim ‘Bac’, se shihnim te ai çështjen e vendit amë. Vërtetë në çdo shpi Kosove e gjithkund, ku ka kosovarë në dynja, e kishin vu kah nji fotografi të tij, po s’dijshim ç’ka kish ba me njerëzit e vet! Allahile, ene Hashimin, e kena qujt të padrejtë me ‘Bac’ Enverin, po tash që po shohim e po ndijmë t’tana kto gjama që paska ba mbi popull, na jan hap sytë. Bash për kët, s’të kom kthy përgjigje dje! Si thue, Sadri”?! – iu drejtua për ndihmë tjetrit. “Po qe besa e Zotit, nj’ashtu asht”! – pohoj prerë, Sadriu.
“Na ke lehtsue me kto që na tregove për robin tonë, tash po ua kallëzojmë e tjerëve, kto bama të Hashimit e ta po kërkojmë ku mund t’jet varrue, m’e i gjet ashtat. Duem me t’falenderue ty e, familjen tënde”. “Jo, unë dua t’ju falenderoj juve, më lehtësuat nga një brengë, që më rëndonte prej tridhjetë vjetësh, duke ua treguar ndihem i çlirët tani. Sidoqoftë, kur bëj bilancin e ngjarjeve që kanë rrjedhur dhe i ballafaqoi me parashikimet e Hashimit më 1969, më rezulton se sa i saktë paskërka qenë ai, qoftë për kohën, qoftë dhe në të tjerat.
Sot jemi dy shtete shqiptarësh, me dy mentalitete paksa të ndryshëm, me dy flamuj të ndryshëm, edhe pse Flamuri Kombëtar, na prin në gëzime dhe hidhërime. Me të vërtetë, një pjesë politikanësh sot, e kanë fort për zemër këtë gjendje; ashtu si e kishte parashikuar Hashimi, po ndjenja e dashurisë së ndërsjellët, është ajo që më ngroh dhe më mban gjallë shpresën, se në të ardhmen do të jemi, ashtu siç e kanë ëndërruar e shpresuar të parët tanë të ndritur; një komb, një gjak, një gjuhë, një trup, një zemër”.
Le ti kthehemi kronologjisë atje ku e lamë. Kaloi data 29 nëntor mes shpresës dhe zhgënjimit. Ata që kishin llapur si shumë për faljen e shumëpritur, madje edhe ishin mburrur se i kishin rënë pikës, duke përcaktuar jo vetëm datën por, edhe orën e saktë, se kur do lexoheshin emrat e përfituesve dhe mandej tërë ditën e kishin kaluar me llafe e me kafe, e me duhan, sa te njeri te tjetri, me të mbaruar apeli i mbasdites, mbuluan kokën me batanije dhe u zhdukën nga qarkullimi, me sa mund të fshiheshe atje.
Të zhgënjyerit, ata që gjithë ditës kishin ndarë kafe dhe cigare, me shpresë e besim te fjalët e orakujve, me përfundimin e apelit, të dëshpëruar ishin mbledhur bashkë e qanin hallet kokë më kokë, me shoqi-shoqin. S’vajtonin vetëm faljen e munguar, por edhe ditët që do iu duhej të numëronin, deri sa familjet, t’iu zëvendësonin porcionet e firuara të kafesë dhe duhanit. Skeptikët, ata që qysh në sabah kishin paralajmëruar talljen e çdovitshme të komunistëve në prag festash të nëntorit, tani të kapardisur gjezdisnin shtrat më shtrat e grup më grup dhe me tone edhe më të ngritur deklamonin:
“E mo, e patë, kishim të drejtë ne! Hapini sytë, o qorra dhe këqyrni realitetin, vetëm dhunë, burg dhe dyfek, njohin këta! Do Zoti e thyejnë qafën sa më parë”! dhe shkonin te grupi tjetër. Unë, si kalova trallisjen e fillimit, kur vërtet e besova se mund të ndodhte ndonjë mrekulli, iu drejtova shtratit tim. Prej atje mes dy pleqve të mirë, ndiqja zallamahinë e thashethemnajën e kapanonit. Nga njëra anë ndjeja keqardhje për këta burra të vjetër të zhgënjyer keqas në shpresën e parealizuar, në anën tjetër mendoja se edhe unë një ditë, do katandisesha në atë gjendje të rënduar psikologjike.
Që nga lartësia e jastëkut tim, ktheja vështrimin herë në dy krehët dhe vëreja fytyrat e murrëtyera. Pranë meje, xha Esherefi gdhendte mbi drurin e verdhë të bushit dhe me fërshëllimë të lehtë, ja kish marrë një vije melodike, këngës mjaftë të njohur dibrane të Hajredin Pashës. Ndërsa prifti, ish përthithur në fletët e zverdhura të një libri të vjetër pa kopertinë, por që duhej të ish mjaft interesante, ngaqë ai se çoi kokën për asnjë çast, edhe kur zhurmat u ngritën në kupë të qiellit.
Ku s’më shkoi mendja, ato çaste! Te liria që po më largohej përditë, te robëria që do zgjaste pesë vjet, te shpresat që po veniteshin me kohën, te indiferenca e shokëve të krahëve! Mendimin m’i vagëllonte një pyetje dyshuese: “Vallë kështu në automat do katandisem edhe unë? Në një zgërbonjë pa ndjenja, pa shpirt, pa vullnet?! O Zot”! Por shpejt do kuptoja se kisha gabuar. Kur u ktheva në vendin tim pas apelit, Vaskën dhe xha Esherefin llafoseshin:
“S’di ç’të them or mik, s’di t’a shpjegoj çoroditjen e pjesës dërrmuese! Ndjej keqardhje për konstatimin! Si bre, s’e kuptokan se rrethanat politike, janë oportune! – vazhdonte Vaska arsyetimin e nisur pa prezencën time. Ashtu qoftë, këto ua fal të rinjve, po ne të moshuarit, më të vjetrit në burg, na del detyrë t’i sqarojmë me realizëm, drejt e pa dorashka; t’iu flasim për gjendjen e sotme, natyrisht pa iu vrarë shpresat. T’ua themi qartë, ku përballuni me realitetin! Shpresoni, ama rezistoni! S’shpresoj të na kuptojnë injorantët, ama intelektualëve, nuk ua fal”! Prifti heshti, më hodhi një vështrim dashamirës dhe vazhdoi:
“O mik, sot lufta e klasave ka arritur apogjeun, shihni egërsinë kundër fesë dhe fetarëve, presionin që ushtohet ndaj brezit të ri, ta implikojnë në këtë luftë pa principe! Mandej lexoni situatën ndërkombëtare, s’është aspak në favorin tonë, s’ka ca muaj që trupat ruse pushtuan Çekinë, pa po, në kufijtë e jugut, ka triumfuar një juntë kolonelësh, në veri ca të ngjashmit e këtyre tanëve, paçka se hiqen pak më të zbutur, prapë komunistë mbeten! kemi në një pozicioni gjeografik, ku s’ka shumë shpresa për t’u shndërruar në objekt i rëndësisë gjeostrategjik për lakminë e perëndimorëve.
Duke përfunduar, doja të shtoja se edhe komunistët i kanos vetvetja, sepse lidhja me Kinën e largme, i ka prishur balancat në eurozonë, tashmë janë në përplasje ideologjike me euro-komunistët. Prej Lindjes së Largme, kanë importuar këtu, përveç Revolucionit pseudo-Kulturor, edhe modelin e njeriut të ri, që duhet pranuar se mund të jetë gjithçka, veç model njeriu, jo! Pra, si përherë ata vazhdojnë luftën e bërrylave me sho-shoqin që, në mos qofsha i gabuar, s’mund të finalizohet pa koka në tepsi. Mjerë, kush shpreson drejtësi nga i shtrëmbërti dhe mëshirë nga katili”!
“Po ke të drejtë, or prift! Unë jam i pashkollum, s’di me fol kaq bukur, ama kaq gja e kam kuptu me vakt, jo ma të kulturuemit”!- u fryu ashklave të drurit që po gdhëndëte dhe m’u kthye mua: – “Po s’kena ç’me ba, or mec, nji ky asht burgu! Nji ky asht brumi, ’njita jan robt! Dun me pa andrra n’dill! Le të shohin! Ani, ene un shoh kaiher andrra me liri”! – plotësoi xha Esherefi, refrenin që la mangët prifti. – “Cull-o, të këshilloj mos ndij ç’grijn’ ëndërrimtarët! Shif hallin tat e, shërohu njiher, mandej ka Zoti! Qyr me nxan’ ene ndonji gja të hajrit! Pa, burgjet kështu i kena gjet, e kështu kem m’i lan! Allah-bin që shofim andrra, se ba mos me pa as ato, kishim m’u ther me sho-shoqin”! – e mbylli ai.
I shtyta edhe ca ditë me raportin që më lëshoi doktor Çitozi. Shokët që erdhëm bashkë nga Shkodra, i kishin nxjerrë në punë ne brigada të ndryshme. Tashmë me ta, takohesha vetëm mbrëmjeve, kur ktheheshin të rraskapitur. Kur iu këqyrja duart e pllakosura, plotë plagë të shkaktuara nga bishtat i kazmës dhe lopatës, prisja me ankth ditën, kur do më duhej t’i kapja edhe vet aletë të mallkuara. Koha e gjatë në izolim, më kish fshehur nga shputat, çdo shenjë kallo, dobësia trupore dhe paaftësia për t’iu përshtatur punës fizike, më zhyste edhe më keq në këtë gjendje makthi sa më dridhej zemra.
Tërë ato ditë, miqtë e mi s’lanë gurë pa luajtur, shfrytëzuan lidhjet dhe njohjet me njeri tjetrin, të më siguronin një punë më të lehtë. Fal raportit të doktor Naimit, njohjet e xha Dautit e të Sulos, por sidomos afërsinë e Vaskës, me kryetarin e Zyrës Teknike, Tefik Tarellin, si korçarë që ishin, por edhe për shkak të moshës sime minore, më caktuan në punë në brigadën e “Tekahytëve”.
Në kampin e punës
(Atje ku farkëtohej durimi!)
Së fundi më nxorën në punë. Duhet të ketë qenë java e parë e dhjetorit, po datën s’e kam fiksuar. Ndihesha ende i dobët, sëmundja dhe apatia nga qëndrimi i gjatë në biruca, më kishin rraskapitur. Sidoqoftë, ajo ditë e butë, me diell si rrallëherë në dimrat e egër të luginës së Fanit, të joshte. Në rrugicën që lidhte dy kampet, në rreshtimin e mëngjesit, u gjenda krah njerëzish të panjohur. Veç ustait, një korçari me emrin Gaqo, që me përkëdheli e thirrnin Gaqkë, me të cilin më njohu prifti mbrëmjen e shkuar, të tjerët i shihja për herë të parë.
Dua të theksoj se të njohurit e mi në kamp, prifti dhe xha Esherefi, si shokë krahësh, po edhe Sulo Gorica, beratasi im i dashur, Daut Runa, labi besnik që do më bëhej baba e nënë, topalli, Emini gojëmbël, që do më linte gjënë dhe katandinë e tij, të grumbulluar në vitet e gjata të burgut dhe s’do kisha rast ta takoja as ditën e lirimit dhe asnjëherë tjetër në jetë, mustaqe verdhi Karolin Shala, hamalli i ditës së parë, po edhe miku im i viteve të më pasme, por edhe të tjerët, miq të miqve të mi, që do t’i njihja pas, u bënë ato ditë tutorët dhe avokatët mbrojtës të interesave që s’mund t’a imagjinoj dot, ç’drejtim do kish marrë jeta e mëvonshme në burg po dhe jashtë tij, nëse s’do kisha patur mbështetjen materiale dhe psikologjike të këtyre burrave të mençur. Gjithsesi me regjjen e mëvonshme në burg e mbas lirimit, jam përpjekur ta justifikoj përkrahjen që më dhanë atëkohë.
Portën e kampit të punës e kapërceva i fundit, ngaqë edhe brigada ku më emëruan, rreshtohej e fundit. Kjo për dy arsye; e para: se përbëhej nga pleq të ngathët, të sëmurë kronikë dhe e dyta: një pjesë e anëtarëve të brigadës, ishin njerëzit më të besuar të komandës dhe si të tillë, duhej të mbyllnin varganin, për siguri. Në këtë brigadë, rezidenconin spiunët e birucave, mbasi ktheheshin nga misionet nëpër hetuesira. Si i shfrytëzonin si karrem, për të “peshkuar ndonjë krap të madh”, (veprimtari për të cilën do të flasim me radhë), apo ua nxirrnin dëshmitarë të rremë grupeve të reja armiqësore, për t’iu rënduar pozitat, gjasme si pjesë e agjenturave të rrezikshme ndërkombëtare, që mandej nëpërmjet dënimeve monstruoze, të shantazhonin publikun e terrorizuar; së fundi i binin për “verim”.
Pra, gjithë kjo kategori sistemohej në këtë brigadë, për trajtim të diferencuar. Aty ata bënin sikur punonin, por në fakt vetëm sa eglendiseshin. Ngaqë s’kishin punë, gjithë kohën sorollateshin front më front, apo grup më grup dhe nxisnin sherre. Natyrisht, kështu përmbushnim edhe detyrën që dinin t’a bënin më së miri e, që iu kishin ngarkuar, spiunllëkun. Pjesën tjetër të brigadës, e plotësonin ustallarë të mirëfilltë, si inxhinierë e teknikë të specialiteteve të ndryshëm, zanatçinj të aftë në profesionet e tyre, që ua ndjenin nevojën. Por kjo kategori, në çdo rast e rrethanë, ishin më të druajturit dhe më frikacët, jetonin me ankthin e humbjes së vendit të punës dhe tmerrin se mund të përfundonin pastaj, me të shumtët, në kazëm e lopatë.
The vast majority, even though they were really skilled specialists, were assigned to this brigade, not simply as finished professionals, because there were countless such in prisons, but because of their advanced age and incurable diseases that they inherited as a result of long years of imprisonment. At least here, they still served for something and did not eat the bread of the government in vain, they used their powers to the extreme. The brigade was led by a Malaysian, a fanatical communist who escaped from Yugoslavia after the death of Stalin. He had come to Albania, hoping that he would be welcomed as an anti-revisionist. And indeed, at first the brass was received well; they appointed him as a professor of the Russian language, in a high school in the city of Elbasan.
But very soon for the sick idealist, the trials and tribulations, the cult of the individual and the aimless dogmatism applied by the Albanian leadership, would soon disappoint the twenty-four carat communist. Learned in his country, where the presentation of the opinion was somewhat tolerated, he would express himself here without reservations. But to us; "there was lalai biçak"! They let him go and when he filled the cup, they arrested him. With false witnesses, after a farcical process, as communist trials usually took place, he was convicted and ended up in labor camps. So, the Titist communist was punished as a toasted Titist! From that moment, an inseparable shadow of disappointment was imprinted on his face, which remained for the rest of his life. Velko Stepanovich, that was the name of our brigadier, was a tireless worker. Even though he was crippled, with a missing thumb, he respected him for everything; his hand did what the eye could see.
Although he was convicted, the communists appreciated his contribution to the field of Marxist-Leninist theory and his work skills, offered him the opportunity to lead the brigade of craftsmen or, "jutyryms" (not for nothing they say: crow crow, don't take out his eyes), and Velko Stepanovic, accepted it. As a straight and honest man, serious and cultured, he appreciated people with virtues and strong character, as I would prove myself after a few weeks; but politically, you had remained an incorrigible idealist; it seemed clear that he had been totally indoctrinated by communist utopian ideas since he was young. I can add without mistake, that such a person will be separated from this world.
Despite his ideological flaws, Velkoja represented a positive man, everyone appreciated him for his intellectual qualities, outstanding intelligence and indomitable character. My friends also judged him like that. I too would recognize these values when given the opportunity to put myself to the test. That serious man, with a wide mustache on his thin lips, refused to blame me, on the contrary, he supported me and encouraged me in my uncompromising attitude, at the moment when I needed this encouragement the most./ Memorie .co.uk
Lini një Përgjigje