FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Dash Çollaku, one of the sons of the famous family of the Çollaks of Pogradec, one morning invited me for a coffee. I knew that Dashi had been an important person in the former "Block" of the high communist leadership.
Since his older brother Mehdini was the son-in-law of the Minister of the Interior at that time, Kadri Hazbiu, Dashamiri, after graduating from the Technological School for Merceology, was first appointed First Secretary of the Youth of the Guard of the Republic and then, as responsible for controlling the food consumed by the Political Bureau of the PPSh Central Committee, and all the other high leadership families who lived in the famous neighborhood known as; "Block".
Dashi, looking at the lake, sipping his morning coffee, says to me: "Oh, how many memories do I have, journalist, from the high leadership of that time, but I will tell about some intimate things, because I am telling you everything I have seen there, I have to leave Albania".
******
The confession of Dashamir Çollak, about the unknown side of the "Block"!
- "I had been working at the Guard of the Republic for some time, as the First Secretary of the Guard's Youth. One morning they told me that I should go to the office of Kadri Hazbiu, the Minister of the Interior, that we were friends, as my brother, the late Mehdin Çollaku, had married Kadri Hazbiu's eldest daughter, Helena. So he received me in the office, as a family friend, and first, we had a family chat.
Then, Kadriu told me: 'The party needs you to work in the Second Directorate, to deal with ensuring the leadership and with their food. You are a merceologist and you must be vigilant, day and night, so that the senior leadership of the Political Bureau is not poisoned. A modern device will come from Japan, where you will check the food. Don't embarrass us, Çollak!", Kadriu ended the conversation.
Mr. Collaku, what memories do you have with Enver Hoxha?
- Listen, I had only started working at "Blloku" a few days ago, it was March of 1971. We were standing outside "Blloku", the two companions of Enver Hoxha; Axhem Abazi, Halim Zano and I, together with them. They were both dressed in "Gub" coats, while I had on a regular, ready-to-inking suit. Suddenly, Enveri comes out of the Party house, with a cane in his hand, and addresses me: "If you took it, boy, where are you from?" - "I'm from Mokra", I told Enver.
- "Do you know the Collaks"? - "Yes, friend Enver, I am from that tribe."
- "And you, you're from Pogradec, aren't you"?!
- "Yes, I told you about the origin, friend Enver, we are from Mokra."
- "I'm glad you said I'm from Mokra, Mokra, it's a patriotic province, connected to the Party...".
– “Unë e kam takuar Reshitin në Mokër, Reshiti ishte djalë trim dhe patriot. A e di ti, se kur ka mbaruar akademinë italiane, nuk ka pranuar, që të betohet para flamurit Italian? – Po ti, pse ke vetëm kostum, nuk ke pallto, si këta të tjerët (dhe drejtoi shkopin nga dy shoqëruesit e tij, që ishin veshur me pallto “Gub”), nuk ke ftohtë”?!
Unë mblodha supet, por të nesërmen më sollën pallto “Gub” dhe mua dhe të gjithë shoqëruesit e “Bllokut”, ishin të veshur me pallto “Gub”, pas asaj ndodhie që pata unë me Enver Hoxhën.
Po me familjen Hoxha, ke pasur njohje, kujton ndonjë ngjarje, me ta?
– Të them të drejtën, kam një nga skenat më skandaloze. Isha me punë fizike dhe punoja tek vila e re e Enver Hoxhës, si njeri i besuar. Vijnë dhe montohen dy vaska për dush, nga 60 mijë dollarë secila. Njëra ishte e kuqe, tjetra ishte blu. Teuta, nusja e Ilirit, donte vaskën e kuqe, por të kuqen, donte dhe Liljana, nusja e Sokolit.
-Jo e kam unë të kuqen, jo e ke ti dhe kur u mbërthyen për flokësh, të dyja, duke u zënë, si dy gra ordinere. Unë isha prezent dhe përballë tyre, qëndronte Nexhmia. Ajo pa skenën dhe nuk foli asnjë fjalë, deri sa ato i shkulën flokët njëra tjetrës, për gati dhjetë minuta. Këtë skenë, nuk kam për ta harruar kurrë, e kam të gjallë para syve të mi.
– Po me Nexhmie Hoxhën?
– Kur ishte Kongresi i Frontit Demokratik në Vlorë, dy ditë para Kongresit, vjen në vilën e Enverit në Vlorë, fillimisht Nexhmia para dite. Pas dite, vjen Ramiz Alia. Atë natë qëndruan në të njëjtën vile, edhe Nexhmia dhe Ramizi. Të nesërmen paradite, vjen Semiramizi, gruaja e Ramiz Alisë, një grua e përkryer.
Sapo mbërriti tek oborri i vilës, më drejtohet mua, duke më tërhequr anash, më hodhi dorën në sup. – “Dashi, ti je Çollak dhe Reshiti Çollaku, me Ptoleme Xhuvanin, pjesëtarin e familjes sime, janë vrarë në një llogore, në Pojskë të Pogradecit. Dua të më thuash vetëm mua, miqësisht, mbrëmë, këtu kanë qenë ata të dy?! (pa ia zënë emrin në gojë, as Ramizit e as Nexhmies)
-Po ju, si iu përgjigjët, i treguat?
– I pohova lehtë me kokë, pasi nuk mund të gënjeje atë grua të mrekullueshme dhe ja ku po ua u them; Ramiz Alia, para Semiramit, ishte një zero.
– Çfarë ndodhi më pas?!
– Asgjë, ajo nuk takoi asnjërin, hipi në makinë dhe u nis menjëherë për në Tiranë. Desha të theksoj, se kur ka vdekur Semirami, kam qarë, sikur kishte vdekur nëna ime, pasi ajo ishte modeli i një gruaje të mirë dhe nuk e pamë të hipte një herë në makinë, kur ishte brenda Tiranës?! Nisej nga “Blloku” në këmbë, deri tek Shkencat e Natyrës, tek materniteti, në erë, në shi, në vapë…!
Semirami, ishte pedagoge tek Shkencat e Natyrës. Ja ku po ua them; Nexhmie Hoxha, ka qenë gruaja më e zezë dhe shpirt keqe dhe Ramiz Alia, një njeri dinak, që i hante shokët e tij, mbrapa shpine. Janë dy njerëzit, më të neveritshëm, për mua…!
– Po me Mehmet Shehun?
– Kontaktin e parë, me Mehmet Shehun, e kam pasur kur vdiq Hysni Kapua. U thirrën shumë persona të besuar, se kush do të mbante ballin e arkivolit të Hysni Kapos, pasi siç dihet, në krye ishte Enveri dhe në anën tjetër, Mehmeti, por ata e mbanin dorën kot aty, se peshën e arkivolit, e mbante personi që vinte pas tyre. E provuan shoqëruesin e Enver Hoxhës, Beharin dhe shoqëruesin e Mehmet Shehut, Ali Çenon dhe e bënë provë, por nuk e mbanin dot, as dy metra në krahë arkivolin e, jo 200 m., që duhej mbajtur.
Më thirri komandanti i Gardës, Haki Liço dhe më tha: – “Dashi, e pe që atyre iu hapën këmbët, nuk e mbajnë dot arkivolin e shokut Hysni, kështu që, do ta kapim ne të dy”. Dhe kështu u bë, unë u vendosa mbrapa Mehmet Shehut, ndërsa Haki Liçua, mbrapa Enver Hoxhës.
Të them të drejtën, arkivoli ishte shumë i rëndë, na krisën shpatullat, megjithatë ne e kryem detyrën. Duke ecur me arkivol, që nga salla e homazheve, deri tek shtrati i topit, pa dashur, i shkela këmbën Mehmet Shehut. U preva fare, se të shkelje Mehmetin…! Por ai ktheu kokën dhe më tha: “S’ka gjë Çollak, ec, je djalë flori”! Por, për Mehmet Shehun, desha t’ju tregoj, edhe disa kuriozitete intime.
– Konkretisht, çfarë?!
– Kujtoj njëherë, kur Mehmeti po të dëgjonte, që pranë vilës së tij, këndonte kukuvajka, ngrihet dhe niset më ora 01, të natës, për në vilën e Durrësit. Një herë tjetër, kishte qenë tek vila në Fier, se ishte me një shërbim atje, një të dëgjuar kukuvajkën dhe më ora 02 pas mesnate, u nis për në Tiranë. Ne që ishim në grupin e shoqërimit, e dinim këtë dhe sapo dëgjonim ndonjë kukuvajkë, bëheshim gati…!
Shefi i shërbimeve të shtëpisë së Mehmet Shehut, Ferik Çaushi, kur shikonte ndonjë kukuvajkë, nëpër pemët rrotull shtëpisë së Mehmetit, e qëllonte me snajper pa zhurmë dhe e vriste. Mehmeti kishte shumë qejf gjuetinë e derrave të egër, shkonte në Kutërman një fshat midis Librazhdit dhe Elbasanit, ku ishte një rezervat derrash të egër. Me vete morëm edhe kryetarin e Shoqatës së Gjuetarëve të Elbasanit, Skënder quhej,…ndërsa mbiemri i tij, nuk po më kujtohet tani.
Në gjueti, gjatë kohës që shtinin mbi një kope derrash të egër, gabimisht plagoset Skënderi, (djali i dytë) dhe Mehmeti u shqetësua shumë e lajmëroi një helikopter, i cili u ul në stadiumin e Elbasanit dhe çuan me urgjencë, në Spitalin Ushtarak në Tiranë dhe fatmirësisht Skënderi shpëtoi, pa ndonjë pasojë apo problem. Mehmeti, pas gjuetisë, një derr e mbante, për ta ndarë me anëtarët e Byrosë, një derr na i jepte ne shoqëruesve, që ta ndanim midis nesh, ndërsa derrat e tjerë, i çonim në Ndërmarrjen e Grumbullimit, për t’ia shitur popullit, e nuk largohej pa i sjellë faturat, që ishin bërë dalje, në Grumbullimin e Mishit.
Për hir të së vërtetës, duhet thënë, se Mehmeti, ishte mjeshtër në gjuetinë e derrit, ndërsa Kadri Hazbiu, ishte për rosën e egër. Ishim një herë në malin e Dajtit, tek vila, me grupin e shoqërimit, pranë Mehmet Shehut. Kur shikojmë ne, rreth orës 11 të natës, del Mehmet Shehu, i veshur me tuta sporti dhe nga këmbët ishte zbathur.
Ecte mbi disa guriçka të vogla, si tip zhavorri të trashë. Ne shqyem sytë, të shikoje kryeministrin e vendit, të ecte zbathur në mesnatë…?! Ai e kuptoi hutimin tonë dhe na foli me ton ushtarak: “Po ju ç’më shikoni, hajt hiqini shpejt këpucët dhe ecni siç ec unë, zbathur mbi guriçkat”!
Ne shtangëm. “Hë, nuk e dini se pse. Këto gurët e vegjël, lëshojnë disa impulse në tru, që ju bën mirë për shëndetin, ju mpreh kujtesën dhe bëheni më inteligjentë” – na tha ai. Filluam dhe ne, të ecim pas tij, nëpër guriçkat rrotull vilës, na qeshej me vete, por prej Mehmetit, nuk na i mbante.
Një herë, kur Mehmeti do të shkonte në Korçë, më thonë mua se; edhe ti Dashi, je në grupin e shoqërimit. Pa shkuar në Korçë, qëndroi në vilat e Pogradecit, për të ngrënë drekë dhe për të pushuar pak. Po shëtiste buzë liqenit, kur sheh që ishin prerë disa plepa, anës liqenit. Thirri ata përgjegjësin e vilave dhe i tha: “Pse i keni prerë plepat”?
– “Kështu na dha urdhër, kryetari i Komitetit Ekzekutiv i Pogradecit”, tha ai, për Bexhet Zagorçanin, që ishte në atë kohë në atë funksion. Siç ishim grumbull, grupi i shoqërimit, Mehmeti më thërret; “Çollak, eja këtu, se ti je pe Pogradeci”.
– “Urdhëroni shoku kryeministër” i thashë unë. – “Merr një makinë shoqërimi dhe shkoi në zyrë atij Bexhet Zagorçanit dhe i thuaj; se ke prerë plepat dhe kryeministri, do të vari, m’u në Zagorçan, për këtë shëmti, që i ke sjellë parkut”.
Sapo shkova në Komitetin Ekzekutiv, i thashë dezhurnit se kam një porosi nga kryeministri, për kryetarin dhe më çuan atje menjëherë. Sapo i them Bexhetit, porosinë e Mehmetit, ai u zbardh i tëri në fytyrë, si ato statujat e Greqisë. Pastaj piu nja dy hapje…!
– “Bo bo, ç’na gjeti”!, – tha, e më pas filloj të justifikohet; “Unë dhashë urdhër, të priten, si ishin plepa të vjetër dhe mund rrëzoheshin, se ishin të kalbur dhe në atë rrugë buzë liqenit, shëtit shoku Enver”, – tha Bexheti, të cilit filloi që t`i merret goja, – “Unë i shkreti, për mirë u mundova”! “Urgjent – i them unë, – mbill filiza të tjerë në atë vend”.
Pas dy ditësh, kur u kthyem nga Korça, Mehmeti qëndroi përsëri në Pogradec, tek vilat dhe duke shëtitur, e pa se ishin mbjellë ca filiza të rinj, shumë të zhvilluar, në vend të atyre që ishin prerë. Nuk foli më, por i erdhi mirë, që ishte zbatuar porosia e tij.
Në vitet `70-të, Mehmeti pati një problem me shëndetin dhe vendosën që të kurohet në Francë. Kuptohet, që përveç Mehmetit, ishte dhe një grup shoqërimi dhe atje qëndruam 20 ditë. Mehmeti, foli me persona zyrtarë, që të mos e shqetësonte, asnjë Radio, apo Televizion. Një ditë aty në spital, Mehmeti e pyet Bashkim Musain, (nga Fratari i Përmetit): “O Bashkim, në Tiranë, të kam falur një thikë, shumë të veçantë, desha ta di, e ke me vete këtu në Francë”?
– “Po shoku Mehmet”, iu përgjigj Bashkimi dhe nxori thikën nga brezi. “Të lumtë, – i tha Mehmeti, – je djalë trim” dhe e puthi në ballë. Një ditë, na thotë Mehmeti; “Hë, keni mbledhur ndonjë dollar juve, apo jo”! Ne mblodhëm supet…! – “Dëgjoni ju, kur të ikni, do ta merrni nga një televizor, por do t’iu them atyre të ambasadës, që t’ju çojnë tek një treg, që të shtunave ka skonto të madhe dhe t`i blini atje televizorët”. Dhe ashtu u veprua. Mehmeti dukej shumë i rreptë, por kishte një zemër të madhe.
– Dashi, ju keni qenë për shumë kohë dhe pranë Hysni Kapos, si e kujtoni, kur ju caktuan pranë tij?
– Më thërret përsëri në zyrë Kadri Hazbiu dhe më thotë: – “Dashi, do të shkosh pranë shokut Hysni Kapo, është ndër shokët tanë, më të mirë dhe është pa qejf, prandaj do të bësh sytë katër”. Qëndroja në paradhomën e Hysniut. Aty së bashku me mua, që kujdesej për shëndetin e tij, ishte një grup mjekësh, midis tyre, Dr. Berisha. Ne qëndronim aty të dy, unë bëja shërbim, ndërsa, Dr. Berisha. ishte në pritje të ndonjë emergjence.
Hysniu ishte shumë i sëmurë. Desha të theksoj një fakt, me Dr. Berishën, u miqësuam dhe unë arrita deri atje, sa t`i kërkoj një nder, të më nxirrte nga leksioni, të dashurën time, (sot bashkëshorte, Luljeta Mehqemeja) kur ai kishte mësim me grupin e saj në fakultetin e Mjekësisë dhe Dr. Berisha, ma bënte këtë nder.
Desha të theksoj, se në paradhomë, kishte një frigorifer të madh me tërë llojet e pijeve, vinin këta mjekët e tjerë të Bllokut, si; Dr. Ylli Popa dhe të tjerë, e pinin këto pijet e rralla, si; Ëiski, Campari, Xhin, Fërnet-Branka, etj. vetëm Dr. Berisha, nuk pinte asnjë lloj pije, pinte vetëm ujë dhe ndonjë kafe.
Desha të nënvizoj një fakt; ne qëndronim gjithë natën në paradhomë dhe kishte disa divane, që mund të shtriheshim. Dr. Berisha, nuk qëndronte në divan, por në një karrige dhe me kufje, studionte gjithë natën, gjuhë të huaja, kishte një vullnet të paparë. Më tha se i pëlqente Pogradeci dhe në verë, do të vinte me familjen me pushime.
E çoj tek kushëriri im, Seit Çollaku. Më thotë Seiti një ditë; “Me Dr. Berishën, po kalojmë shumë mirë, por nuk pi raki…”?! Edhe kur Doktor Berisha, u bë president dhe kryeministër, kur shiheshim, më përshëndeste me përzemërsi dhe më thërriste; – “Ku je Çollak”?!
– Më thatë në fillim të bisedës, se keni pasur një histori të veçantë, me Llambi Gegpriftin, çfarë ju ka ndodhur?!
Llambi Gegprifti, ishte djalë nga Mokra, dhe kuptohet ishte nga anët tona. E kishin thirrur me urgjencë dhe nga drejtor, e kishin zgjedhur si kandidat të Byrosë Politike. Por aty, pas pak, do të fillonte mbledhja e Byrosë Politike të Komitetit Qendror të PPSh-së. Rrotull në korridor, ku do të fillonte mbledhja, të gjithë anëtarët e Byrosë Politike, ishin të kollarisur, me kostume thikë.
Llambi nuk e dinte që do të zgjidhej në Byronë Politike dhe kishte veshur një kostum të zakonshëm bezhë dhe një këmishë të thjeshtë, ku ja kishte nxjerrë jakën sipër xhaketës.
E shoh Llambin të veshur fare thjeshtë dhe mbi të gjitha pa kollare. Më erdhi keq, se e kishim nga anët tona. E takova dhe e urova. E pashë më pas, nga koka tek këmbët dhe i them; – “Ku do të vesh, kështu si je t`i, në mbledhje të Byrosë Politike, mbi të gjitha, ti s`ke kollare”?!
– “E ku ta dija unë, se do të zgjidhesha atje”! më thotë Llambi, si i zënë në faj. – “Eja”, – i them unë dhe shkuam tek një cep i korridorit, dhe unë hoqa me shpejtësi kollaren time dhe ja vura Llambi Gegëpriftit në qafë. Dhe ai pas pak minutash, u fut në mbledhjen e Byrosë Politike.
Më pas Llambi, më solli tre kollare të tjera mua, për atë kollare që i dhashë unë atë ditë, për në mbledhjen e Byrosë Politike, pasi atje kishte simbolikë tjetër…! Por, s`kishte rëndësi kjo, kishte rëndësi, që ai e hodhi lumin atë ditën e parë, u fut me kollare, në mbledhjen e Byrosë Politike.
Pas disa kohësh, Llambi më kërkon një nder, pasi unë isha edhe sekretar i Parë i Rinisë së Gardës së Republikës.
– “Çfarë…”?! – i them unë.
– “Të ndërhysh ti Dashi, dhe të më sjellin si shoqërues të parë, Agron Shkëmbin”.
Kishte një rregull, që shoqëruesit e anëtareve të Byrosë Politike, duhet të ishin mbi 1.80 cm. Agroni ishte i shkurtër, rritën takat e këpucëve, që të dukej disi më i gjatë dhe ia plotësuam Llambi Gegëpriftit dëshirën dhe ai mori si shoqërues të parë, Agron Shkëmbin.
– Me sa di, ju keni edhe një histori me Rita Markon?!
Po, është e vërtetë. Shkonte njëherë Rita Marko në Korçë dhe u caktova unë, ta shoqëroja. Kur po i afroheshim Pogradecit, më thotë i inatosur, – “Ore Dashi, nga Çollakët je ti”?!
– “Po shoku Rita” -, i them unë.
– “Po Astrit Çollakun, çfarë e ke”?
– “Jemi kushërinj të afërm”, i them unë.
– “Pah… ç’më ka bërë ai njeri mua, më ka hequr kuzhinierin më të mirë nga Kampi i Kuadrove, Risto Çomon dhe e ka marrë në Hotel – Turizmin e ri, ku është vetë drejtor”!
Qëndruam tek Turizmi i ri dhe Rita Marko, takoj Astritin. Filluan të përplasen me fjalë. Rita Marko ahere, ishte anëtar i Byrosë Politike por dhe President, i Bashkimeve Profesionale të Shqipërisë, por Astrit Çollaku, ishte vëllai i “Heroit të Popullit”, Reshit Çollakut.
Astriti, i qëndroi serioz dhe i tha se; e kishte marrë Risto Çomon, se mendonte që aty është më mirë, pasi vijnë njerëz të rëndësishëm dhe shumë të huaj, që vizitojnë Pogradecin dhe hanë në Turizëm dhe duhej patjetër, një mjeshtër kuzhine…!
– “Po dhe atje, do të hajë me cilësi, klasa punëtore”, i thotë Rita…!
- "There, the working classes don't eat, but the main cadres of the country, that's why it's called the Palace of Cadres", - replied Astriti, raising his voice.
Rita insisted: "I will sue, that you established your authority, with the leaders of the district, that you took Risto..."!
Astritim was cut short: "I sent another cook there, Asim Sokol, and he's good for there, it's no use making a log..."?! Then they both ate lunch, Ristua cooked a casserole with Koran...! Rita Marko left in Korça and stopped talking...!
- Dashi, when did you leave the "Block", the leadership?
- Immediately after the arrest of Kadri Hazbiu. My brother, Mehdin, who had a wife, the daughter of Kadri Hazbiu, together with his wife, were interned in Rrëshen, while I was taken as Chief of Police to Kukës.
In Kukës, I keep the best impressions from the people of that district and I love Kukës, like Pogradec. On the second day, the first secretary of Kukës, Sulë Bushati, called me and said: "Dashi, don't worry at all, look at your work, no one is harassing you, you have my protection. With the Çollak family, I am a close friend"! Memory.al
Lini një Përgjigje