FLASH
Shkruar nga Pamfleti
The destination of the Albanian Trail was Himara this week.
Many stories are preserved in these stone alleys... We are climbing the cobblestones of Himara, towards its castle, the place where everything was once organized...
Here were the first houses, fierce battles were fought, letters were written, calls were sent, the core of one of the earliest and historic settlements in the coastal area was built. Envoys of various powers came and went here, figures such as Gjon Kastrioti, the son of Skenderbeu landed... Himara, holds in itself, the evidence of a long time where history has continuously taken strong turns...
A lot of data has been preserved in this place, a part, somewhere in the alcoves, as a form perhaps... so that the light doesn't beat them enough... and one of them is undoubtedly, the time when the first schools were opened in Himara and the entire coast . They are not simple schools, because they were established at least 400 years ago. Certain currents do not want this story to be told because its truths are quite disturbing, says journalist Marin Mema.
Although the documents for this area are often hidden, they are not missing. How the first Albanian schools were opened in Himare, Dhërmi and so on since the 1600s, even earlier. What happened to them? Who has a hand in the disappearance of many libraries in these parts?
Numerous sources describe Himara as a harsh province, difficult to subdue. It consisted of more than 50 villages as described by numerous documents. Large uprisings were continuously organized here, from those of Gjon Kastriot, the son of Skanderbeg and his close comrade-in-arms Krokodil Kladha, which brought the entire province to its feet in 1481.
"This is the church of Saint Sergius and Baku. Here at the entrance, although with difficulty, due to the damage of time, but not only, two eagles can be distinguished, which according to the researchers, according to the researchers, are related to the Kastriots. In fact, the Himariots for a long time considered themselves successors of Skenderbeu, says Marin Mema.
And Gjon Kastrioti's uprising was not the only one, even in 1492, Himara and all of Labëria, more than 70 villages, organized another one. Old documents testify to massacres carried out by the Ottoman army in these parts, as a way to suppress the uprising, which was repeated in 1537, when again the population of Labëria, with Himara as its center, rose up.
Rami Memushaj: After the great uprisings of Himara, such as the 1492 uprising, and the 1537 uprising were suppressed, the sultans themselves came to suppress them, so they were very large uprisings, Himara and historical Himara, by this we mean what the area it is included from Kudhes - Grehoti even up to Delvina, i.e. today's Labëria was destroyed.
Pëllumb Xhufi: Në këtë kuptim përveç kryengritësve që unë përmenda që i paraprinë interesin po themi dhe dërgimin e këtyre murgjve bazilianë, në zonën e Himarës dhe deri në Peloponez jo vetëm në zonën e Himarës, ku kishte, aty ku kishte shqiptarë dhe Peloponezi ishte i mbushur në atë kohë me shqiptarë, pati dhe kërkesa që erdhën nga vetë himariotët.
Kristo Çipa: Pas vdekjes se Skënderbeut, dihet historikisht që popullatë e madhe nga zonat tona, shkuan në Itali, por edhe ata që ngelen në Himarë, kryesisht për të patur një aleat të fuqishëm, zgjodhën të kishin Vatikanin dhe Venedikun, ku shkonin si ushtarakë, në të gjitha betejat dhe ndërkohë sillnin dhe të ardhura ekonomike, për zonën që jetonte këtu në kushte të vështira.
Pellumb Xhufi: Dhe në vitin e 1577, himariotët i çojnë letrën e parë, Papa Gregorit të XIII, ku i premtojnë që do bashkohen me kishën e Romes, por i kërkojnë që të ruajnë pikërisht ritin bizantino – ortodoks, tradicional të tyre.
Në vitin 1577 nga kjo kishë, është letra e parë, që paria e zonës, i drejton Papa Gregorit të XIII. Siç dokumentohet, letra nis me banorët e Himarës dhe zonave përreth, që theksojnë lidhjen e tyre me Skënderbeun dhe kryengritjet e vazhdueshme që ata kanë bërë në këtë zonë.
Pellumb Xhufi : I çuan një letër Papës në vitin 1577, i çuan një të dytë në vitin 1581, pastaj në vazhdimësi, i kanë çuar letra në të cilat ata deklarohen ne jemi shqiptarë i pari jonë është mbreti Skënderbe, e quajnë edhe Skënderbeun mbret, dmth e njohin për mbret.
“Ne himariotët e Epirit, priftërinj, klerikë dhe laikë e i gjithë shteti, të gjunjëzuar me kënaqësi, nderojmë Shenjtërinë tuaj. Është e njohur për ty o At shumë i shenjtë, se qysh nga epoka e sypatremburit Skënderbe, mbretit tonë të lavdishëm, i mbiquajturi Kastriot, askush me nuk ka arritur të na vërë nën zgjedhë, edhe pse çdo ditë e çdo orë, nuk na lënë të qetë me sulme të vazhdueshme”, shkruhet në letër.
Profesori i ndjerë Dhimitër Shuteriqi, në një studim të tijin të thelluar, përmend Neofit Rodinin, si misionarin e parë që zbriti në këto brigje nga Vatikani për të themeluar atë që u njoh zyrtarisht si misioni bazilian në Himarë. Jemi në vitin 1627, kur ky murg jo shqiptar, me një eksperiencë të gjatë, përfshirë edhe në fshatrat arbëreshë të Siçilisë, zbriti në Himarë dhe fshatrat e tjerë të bregut. Është kjo periudha, kur në këtë hapësirë, dokumentohet çelja e një shkolle të parë që do të pasohej edhe nga të tjera.
Odise Çaçi : Shkollat e para janë në Himarë, në Dhërmi, në Palasë, pastaj vazhdojnë në zonën e Piqerasit, dhe në mënyrë graduale kaluan edhe në pjesën tjetër. Kur flasim pjesën tjetër në Dukat, në Kuç, edhe në krahinën e Kurveleshit, sepse Himara në atë periudhë nuk diskutohej më që ishte si qendër kryesore.
Në këtë shkollë, mësonin shumë murgj, të krahinës së Himarës e më tej. Për më tepër, sipas dokumenteve, në qendër apo në manastir, ku ishte vendosur misioni, funksiononte edhe një bibliotekë e pasur ku studionin nxënësit.
Odise Çaçi: Shkollat përgatisnin, në të ardhmen do të përgatisnin mësuesit e rinj që thoshim ne, por këta mësues ishin priftërinjtë, të cilët do të merreshin me edukimin. Një nga këta ishte Dimitrua, i cili ishte nga Dhërmiu, dhe ky thonë sipas dokumenteve arkivore të Vatikanit, thotë se kishte përgatitur një katekizëm.
Neofit Rodinoi, hapjen e shkollës në Himarë e dokumenton përmes letrës së shkruar Propagandës Fide disa vjet më pas, në 1636. Mendohet se ka qenë një e tille, ku shkolloheshin klerikë apo të rritur të tjerë, siç shkruan profesor Dhimiter Shuteriqi.
Në 28 gushtin e vitit 1637, Neofit Rodinoi, përmend mes nxënësve të tij, një prift të quajtur Dhimitër, i cili siç shkruhet në letrën dërguar drejt Romës, e zotëron në mënyrën më elegante gjuhën shqipe. Edhe më interesant është fakti, se misionari bazilian, Neofit Rodinoi, njofton Propagandën Fide në Romë, se ka marrë iniciativën, për përkthimin në gjuhën shqipe, të Doktrinës së Krishterë, e cila përmblidhej në dy fashikuj. Duket se ndihmësi dhe realizuesi i përkthimit, ka qenë sipas profesorit Shuteriqi, prifti Dhimitër. Por, dokumentet… vërtetojnë faktin, se drejtuesit e lartë në Romë, u përgjigjën, se ky përkthim në gjuhën shqipe, nuk ishte i nevojshëm, pasi një dokument i tillë, ekzistonte më parë. Për profesor Dhimtër Shuteriqit, bëhet fjalë ose për botimet e Budit të viteve 1618 dhe 1636 ose për atë të Lek Matrangës, të vitit 1592.
Por nëse meshtari Dhimitër, ndihmës dhe nxënës i klerikut të pare që themeloi misionin e bazilianëve e njihte në mënyrë kaq elegante gjuhën shqipe, siç shkruhet në dokumentet zyrtare… ku e kishte mësuar ? A mos ndoshta ka pasur shkolla edhe më herët në zonën e bregdetit?
Odise Çaçi: Shkollat në breg ishin në selitë e kishave, në selitë e kishave, por edhe ne shtëpinë e Papa Dhimitrit në Dhermi, i cili kishte edhe librin e katekizmit, bile ky libër thonë që ka qenë deri në fillimin e luftës italo – greke. Ai e mbante si trashëgim, dmth brezat, njeri pas tjetrit, e kishin mbajtur këtë si diçka te çmuar.
Ja çfarë shkruhet ne ‘Hyllin e Dritës’,
“Manastiri i Kakomesë që gjendet mbi një shkëmb, mbi det, me fortesë përreth, për t’u mbrojtur prej piratëve, ka patur nje biblioteke si dhe njË ungjill të shkruar me dorë në membranë, ku betohen të gjithë Labërit, e veçanërisht muhamedanët. Por çfarë ishte ky ungjill dhe ku ndodhet ai sot ?
Për këtë nuk dihet asgjë… Nuk dihet se çfarë ishte ky ungjill dhe cilat ishin të dhënat që përfshiheshin në të. Padyshim këtu ka patur dokumente me shumë vlera, por mesaduket u zhdukën… dhe jo vetëm këtu.
The Archbishop of Durrës, or even Athanasius, the Patriarch of Ohrid, and other high-ranking clergy stayed in the city for a short time... This makes you think that they had in Himare, all the necessary means for studies, including the library as is natural in such cases. The magazine 'Hylli i Drite', 86 years ago casts a shadow of doubt on their fate. Where have these libraries disappeared that were mostly located near the many churches or monasteries in these parts?
The magazine 'Hylli i Drita' also mentions the rich library of the well-known teacher in the Himara area, Nikolla Burbos, with many books in Albanian and Greek. This well-known intellectual is also mentioned by Eqerem Cabej for his great work in the area.
An important library existed until recently also in the village of Qeparo. It was that of a teacher, a patriot named Janko Pali. He left Paris to devote himself to the sacred duty of teacher in his village.
Janko Pali in 1928, returned from Paris, to his village Qeparo. For more than 40 years, he worked in the Albanian schools of the coast. With an extraordinary personality, he devoted himself to knowledge and for this reason, he was threatened and even imprisoned in 1941 by the Greek army. Janko Pal's house was a real library, where, according to the family's data, more than 15 thousand books, documents and various data were kept, a whole life dedicated to the Albanian language in these parts... but in 1997, the mass the vast majority of these books were looted. It is hard to think that this act was the hand of ordinary criminals...
Kristo Çipa: The new time we live in brought many historical truths, which must be said in a full voice, in a clear voice and do not have to be hidden. The Albanian language is current and has not been extinguished, as long as it was not extinguished in the thousands of years and in the empires that came, it cannot be extinguished now by some small influences. It is our language, historically spoken historically, but not only spoken but also protected.
This is only the first part of a documentary that will follow the journey, next week, with other important facts about our history, tradition and heritage. It will not be located only in Himare, but also in the north of the country, in the southeast of central Albania, and likewise in Kosovo and beyond, where it seems that a hand has continuously disappeared, documents, works, well-known libraries and big./ tch
Lini një Përgjigje