FLASH
Shkruar nga Pamfleti
In Albania, the communist crime of the past is not documented and punished, it is not the "spiritual cleansing", the conscientious confession and denunciation of ordinary communist criminals!
"Under the shadow of Rozafa"
During the 30s and 40s of the last century, with the descent of the unstoppable fascist and communist downpour on Europe, before and later on the whole world, "fate" took the Albanian nation by the throat. Like all young people, I found myself at a crossroads where a stand had to be taken, even at the risk of my life. Then I said "no" to the dictatorship, I took the road that had no end, a navigator in the long sea, without shores. The act of rebellion that nearly killed me simultaneously set me free. I am an eyewitness of life in the fascist and communist hell in Albania, not as a "politician", "personality" of Albanian macro-politics, but as a student, as a young person who became aware of my role, at that time and in that place, from love for country and desire for freedom; simply, as a young man with remarkable sensibility, true to himself, of life with dignity.
XXI
In prison, just like the previous two years, we are placed in our assigned rooms. We need rest and food and we can't find it. Fortunately, the population of our prison was "followed" with a legion of young people, students of the high school of Shkodra, convicted for "hostile" activity. It was a wonderful group, tortured young people, who spent their day entertaining themselves with inane jokes or limited readings. What characterized them was a spirit of solidarity, which had won the admiration of everyone.
Their appearance, which normally should have revolted every human conscience, for its monstrosity, - students, high school students still in good shape, who were now sent to the dark prison of Shkodra, just because they had expressed orally, or in writing, the displeasure of theirs about the state of the country - it was changed into a factor of resistance that inspired the older ones, their parents to be imprisoned before. They became the joy of the "vor" that held us, they became the half-life of the dead, who were us, the first prisoners, in those days.
Over time, they became the backbone of the resistance against communism and the power that represented it in the prison. This first and pure land, became my closest friends. Along with this group of young people, other elements began to come to the prison, which were called "Titistes". After the break with Tito's Yugoslavia, some Albanian communists began to make differences between "Stalinist" and "Tito" socialism.
Two of them were "volunteers" in the Spanish civil war, had witnessed the clashes between the "anarchists" and the "Stalinists" and had returned with contempt for the "absolute control" exercised over the "volunteers" by the Stalinist element. In the Tito-Stalin conflict, they saw Spain's conflict, and enthusiastically sided with Tito. For the "Stalinists" of Tirana, this was "treason against the homeland of socialism".
Our discussions, though cautious, were conducted with passion, but their tone was civil. They were few. Our "pro-Western" group, mostly university and high school students, officially known as "agents of American imperialism", had created a dynamic of its own and was fed, either by readings or by deductions achieved during long hours of meditation, that the prison offered in large quantities.
Our success was a unity of thought, which was not uniform, and a boundless solidarity, which made everyday life easier for each of us. For me, the arrival of high school students opened new paths in the life of the prison, created new friendships, and pushed me to take new orientations, which were aligned with the thoughts and desires of these young people, pure and idealistic. It was a dough that promised a lot.
For many of the prisoners, especially for the elderly and uneducated peasants, the days followed the nights regularly, with a rhythm like old Myrto's rosaries, which dripped all day, all evening, for weeks, months and years without rest, without change, as if They wanted to kill the time that was bothering them...! A day that rises, a night that darkens, a friend that gets angry, a guard that goes crazy, a friend that dies, a young man that grows old, an old man that becomes a child, a soldier that sings, another that is silent, one that is imprisoned that melts from hunger, dies, comes out as a corpse and is covered in a hole without a sign.
Others waited for the winter, when the wind of cold and snow entered the windows of the room that had no glass, the lips black as tar, the eyes red, the hands icy and the legs frozen, until they rose forever, like those of countless friends, who every day they sent me without tears, pieces of unbreakable ice, bone and skin, hugged closely and, faithful for life and death! Only the "cracker", continued his work, without stirring.
As always, he came and went through the narrow corridor between the beds, his hands behind his back, his head down, and with the monotony of his words, which we knew well, without ever losing the serious tone of his habits, he expressed the thoughts that troubled him. every day, for a year in a row: "When I go out, and I will go out one day, why not? After all, I'm not guilty...! Let whoever wants to come forward, speak! Why do not you speak?! Say what's on your mind, I'm all ears! So why am I going out one day, why not, why not?! Of course I will go out…”?!
Nga oborri i brendshëm, përgjigje zhurma e çizmes ushtarake të rojes së qelive që afrohej, vente kokën në dritoren e dhomës e si zakonisht, mbasi nuk shihte gja në errësinën e brendshme, largohej pa folë. Atëherë, nxjerrte çelsat nga xhepi ku varej edhe bilbili, e me autoritetin e pakufizuem që e kishte veshë regjimi kriminel, jepte urdhnin e ditës: “Derra, dilni në nevojtore! Dhoma shtatë, shpejt! Vetëm dhjetë minuta keni. Shpejt”! Njiqin veta, dilshin me vull nga dera e dhomës, me krye nevojet personale në tri nevojtore, brenda dhjetë minutash! Jetë burgu, ma keq se në çmendinë!
Në njenën nga qelitë e izolimit, mbahej nji djalosh nga Luma. E quejshin Mehmet. Ata që e njihshin, treguen se akuzohej për vrasjen e dy anëtarëve të Partisë në katund, njeni prej të cilëve, i kishte shpëtue vdekjes për mrekulli. Tashti, ai kërkonte hakmarrje. Gjykata e Kukësit, nuk kishte qenë plotësisht e bindun; megjithatë, e kishte dënue me dhjetë vjet burgim. Komiteti i Partisë, kishte ndërhye tue ngulë kambë, për nji dënim me vdekje.
I dënuemi ishte gjykue përsëri, dënue “me vdekje”, e transferue në burgun e Shkodrës, ku priste ekzekutimin. Në burg ishte rregull, që të burgosunit me vdekje, të ushqeheshin vetëm me bukë e ujë, në qelitë e izolimit, si poshtnimi i fundit para vdekjes. Kishte raste kur të dënuemve, u thyeheshin gjunjët me çekan, me evitue çdo mundësi arratisjeje…! Nji ditë, vendosëm me dërgue ushqim në qeli. Me kujdesin ma të madh, i hidhshim diçka, nëpër dritoren katrore të derës së qelisë, e nji shprehje inkurajimi.
Ditën e radhës sime, roja me pau, më kapi për zverku, e më hodhi në qeli, për shtatë ditë me radhë, pa shtrat, pa ushqim. Vetëm bukë e ujë! Krahas qelisë sime, ishte tashti Mehmeti. U morëm vesh me trokitje në mur. Ai e kuptoi gjendjen e, filloi me qa. Nganjiherë, ngrente zanin: “Më vjen keq, bre vlla”! përsërite, e diçka tjetër, që nuk kuptojsha. Dy ditë ma vonë, e nxorën nga qelia. Kishte takim me prindët. Ishte hera e fundit. Ndigjova zanin e Mehmetit, që dridhej prej emocionit.
Mandej atë të babës, që i foli me za të naltë: – “Mos kështu, bre djalë! Çka t’u tham shokëve për ty? Qëndro burrë”! – “O tatë! Më vjen keq për ty e për nanën…! Jeni pleq e të këputun…! Sa për vete, unë e kam ba mendjen me kohë”, – u përgjegj Mehmeti, e shtoi: “Fol o loke nji fjalë, pse s’po flet?” E ama qante me lotë e dënesë, pa folë. Edhe në këtë çast solemn, para vdekjes së djalit, ajo mbeti simbol i pozitës së grues shqiptare: vuej e vdis pa za! Ma në fund, nuk u durue, e me nji za që dridhej, por që u ndigjue mirë, ajo shqiptoi: – “Në dorë të Zotit, o Mehmet, në dorë të Zotit, çka pret tjetër prej nanës, që mbeti pa djalë”!
Roja e burgut këputi takimin e Mehmetit u kthye në qeli, i heshtun e i tronditun. Atë ditë, as ai, as unë, nuk trokitëm. Të nesërmen, ai hapi nji vrimë të vogël në mur e, filloi me frye. U afrova. – “A më ndigjon”? – pyeti. – “Po”, – përgjegja. – “Kam letër e laps, – më tha, – e do të shkruej diçka për jetën time, që askush nuk e din. A mundesh me e ruejtë letrën për prindët, deri kur të lirohesh nga burgu”? I tronditun në mënyrë të pakontrollueshme, i premtova pa mendue fare. Kush ka guxim me mohue nji kërkesë të këtillë, nji të dënuemi me vdekje?
Mehmeti kishte shkrue gjatë natës, nën dritën e llampës së oborrit. Të nesërmen, ai zgjanoi vrimën e murit e kaloi letrën. Pa e lexue këtë relike të shenjtë, e vuna në nji cep të xhaketës sime. Pak orë ma vonë, dy roje të zemrueme erdhën në qelinë e Mehmetit. “Ku është lapsi?” i thojshin, “ku është letra?” Mehmeti betohej, se nuk kishte laps, as letër. Para nji gjendjeje të këtillë, i frikësuem se mund të zbulohej letra e sekreti i viktimës, vuna letrën në gavetën plot ujë. Letra u lag, e shkrimi filloi të shkriftohet dalëngadalë, derisa u zhduk krejtësisht. Atëhere, kapërdiva letrën e lagun.
Shikova ujin që ndryshoi ngjyrën, e rrethet e bojëzimit që zgjanoheshin, deri sa arrijtën anët e gavetës që përpiu sekretet e të dënuemit me vdekje, njiherë e përgjithmonë. Përfundimi i shkrimit që duhej të mbijetonte Mehmetin e, që mori nji randësi fetare për mue, vuloste pamundësinë tonë, me luftue fatin, nji dëshmi e kufizimit të fuqive tona, para forcës brute që na mbytë, e provë e fundit e fatit, të njeriut mbi tokë. Atë mbramje, Mehmetin e tërhoqën nga qelia, për ekzekutim.
Të nesërmen më lejuen kthimin në dhomë. I lodhun nga izolimi i ashpër, isha gjithashtu i dërrmuem shpirtnisht. Më dukej sikur në këtë masakër të Mehmetit, kisha kontribue edhe unë me vdekjen e pariparueshme, që solli asgjasimi i sekreteve të jetës së tij, sikur i kisha mohue viktimës, mbijetesën! Në dhomë, përcillsha me mend udhëtimin Shkodër-Kukës, të prindëve të Mehmetit, që i sjellshin shpinën për herën e fundit, djalit të tyne të vetëm.
Me dy djelm të pushkatuem pa faj, prindët, duhet të kenë pyetë veten për fatin e keq që i kishte molisë, e ndoshta, në formën e thjeshtë të besimit të tyne, duhet të kenë gërmue thellë me zbulue, ku kishin gabue e zemrue nji Zot, që tashti i ndëshkonte kaq randë! Në jetën e vështirë e përherë të rrezikueme nga ngjarjet e vendit, e jashtë vendit, që bajshin banorët e Lumës, nuk muejsha me gjetë përgjigje bindëse, për praninë e “së keqes” mbi tokë, në nji shpjegim kaq naiv.
“E keqja” në Shqipninë komuniste, ishte degradimi i plotë moral i shtetit e i shoqnisë, ishte vesi në lulëzim, dëshira e ndërgjegjshme me ba keq, me damtue, me thye zemrat e kockat e nji popullsie të shtrueme nën kambë, ishte qëllimi e pikësynimi i mbrapshtë, nji smundje psikologjike, që korruptonte mendje e zemra, derisa i dërgonte në çmendinë.
Para nji orteku të këtillë, prindët e Mehmetit, nuk gjejshin mjet e armë tjetër me e kundërshtue, veçse besimin e tyne pa pyetje në Zotin, e frymën e fatalitetit që ai besim këshillonte. “Në dorë të Zotit, o Mehmet”! i thonte e ama, e baba e ftonte, mos “me u ligështue”, sepse do të ballafaqonte “shokët”, e nuk dinte çka me u thanë! Sikur vdekja e Mehmetit, zinte vendin e dytë…?!
Vjetët e gjata në burg, të mbyllun si në stallën e bagëtive, sollën efektin e tyne, të paevitueshëm. Fillova të humb durimin e njifarë ndjesie, që rridhte nga pamundësia “me ba diçka”, me folë lirisht, me u shprehë ashtu si u ndiejsha, e me studiue, me zgjanue horizontin tim kulturor, u randue aq shumë, sa më mbuloi dëshprimi. “E keqja” që na kishte zanë për gryke, rritej çdo ditë, pa asnji shej se do të përfundonte.
Disa trakte klandestine të qarqeve të emigracionit politik shqiptar, të hedhun nga ajri, ishin të thata, e nuk hapshin perspektiva të reja. Ideja e “çlirimit”, që përpunohej aty, përqendrohej kryesisht në demaskimin e imperatorisë sovjetike, dhe krijimin e NATO-s, si mburojë e Botës së Lirë. S’ka dyshim se nji lajm i këtillë, na jepte kurajo. Por, njikohësisht, u ba e qartë, se bota ishte nda në dy kampe, e se Shqipnia, ishte katërcipërisht në “Kampin Sovjetik”.
Në këtë ballafaqim viganësh, vendi jonë shihej si nji gru shahu pa randësi. Ajo që më shqetësonte edhe ma shumë, ishte fakti se ndryshimet lokale brenda kuadrit të dy kampeve kundërshtarë, ishin praktikisht të pamundshme. Jugosllavia ishte nji përjashtim që nuk do të përsëritej. Ky zhvillim negativ na friksonte e bante “ditën e lirimit”, nji mirazh të largët për sytë e trupave tona të lodhun.
XXII
Në fund të majit, të gjithë të burgosunit, u grumbulluen në oborrin e jashtëm. Para nesh, kishim nji grup oficerësh të Sigurimit të Shtetit, dhe nji mjek me rrobën e bardhë. Ishte koha e punës. Frika e madhe nga puna e randë që përballojshim, kësaj radhe nuk më pengoi të mirëpres largimin nga burgu i errët, që më dukej si nji makinë mishngranëse. Aty, vetëm vdekja na priste. Në kamp kishim, të paktën, ajrin e diellin që na mbajshin gjallë. Atë ditë, drejtori na lajmëroi se, largimi jonë prej burgut, kësaj radhe ishte i përhershëm.
Puna në kampe, do të vazhdonte edhe gjatë stinës së dimnit. U këshilluem me marrë të gjitha plaçkat, “leckat” e fjetjes, e “zhelet” e trupit. Nuk u trondita! Mbas tri vjet përvojë, isha forcue mjaft fizikisht e emocionalisht, me përballue rrezikun. Ende i ri, kisha besim se do të mbijetojsha edhe pesë vjetë të tjera, për plotësimin e dënimit, e dija e takimit me mjaft shokë të burgjeve të tjera, më tërhiqte. Natyrisht, isha njeni nga emnat e parë në listë.
Mblodha “leckat” e mbetuna, u përshëndeta me shumë mall me disa prej shokëve pleq të burgut e, të smurët që nuk do t’i shihsha përsëri, e dola në sheshin e oborrit, në pritje të kamionëve, e të nisjes. Çuditërisht, isha i qetë! Shqetësimi im, tashti ishte familja, që për arsye të largësisë së kampit, nuk do të kishte mundësi me vizitue. Nana, e lirueme nga kampi, ishte plakë shumë e nga vuajtjet e papërshkrueshme, e shëndeti i saj, me frikësonte.
Mbetej vetëm shpresa! Nga tregimet e rojeve, kuptuem se do të punojshim në bonifikimin e fushave te Kavajës, Lushnjës e Fierit, në nji rrjet të gjatë e të gjanë kanalesh kulluese, mbledhëse e vaditëse. Ishte nji projekt, që do të zgjaste disa vjet. Përsëri, të lidhun me zinxhirë e litarë, në grupe gjashtë vetash, udhëtuem gjithë ditën, deri në kampin e Kafarit. Zbritëm prej kamionit, u ndamë në brigada pune e, u sistemuem në baraka të mbulueme me kashtë kënetë e, llamarina të ndryshkuna.
Në kamp, u takuem me shumë shokë të vjetër prej burgjeve tjera, e ashtu si ma parë, u formue fryma e solidaritetit. Ishte dhurata ma e madhe, mbas izolimit në burg. Puna filloi me ritëm të shpejtë e, me normat e detyrueshme. Ushqimi ishte përsëri i dobët, trajtimi nga rojet i ashpër, e orë të gjata në punë. Por na u adaptuem pa vonesë, e në punën e kanalit, ndihmojshim me plotësue normën, edhe shokët tonë ma të dobët.
Për fat të keq, përpjestimi në mes të burgosunve “politikë” dhe atyne “ordinerë”, kishte ndryshue mjaft, me rritjen e madhe të hajdutëve në kooperativat bujqësore e, dyqanet e shtetit. “Të gjithë vjedhin”, – rrëfeheshin disa prej tyne. “Nuk jetohet ndryshe. Pagesat janë shumë të ulta”! Nga bisedat me ata që vijshin në kamp çdo muej, kuptojshim gjendjen e jashtme të vendit. Përshkrimi i uniformitetit të jetës përjashta, dhe regjimentimi i plotë i veprimtarisë së tyne, në qendrat e punës e jetës shoqnore, më bante përshtypje të madhe.
Sikur “bota jashtë”, nuk kishte shumë dallim, prej jetës brenda në kampet e punës së detyrueshme. Ditët e muejt, ndiqshin njeni-tjetrin pa dallim, me përjashtim të ndryshimit të stinëve, që tërhiqte vëmendjen tonë. Dimni, kishte mjaft ditë pushimi. Data e mueji, ishin nji luks, për ata që shqetësoheshin. Të tjerët flejshin gjumin e randë, të kafshës që punon gjithë ditën, e pushon natën në haur. Librat ishin shumë të paktë, gazetat nuk lejoheshin, e bisedimet tona ishin përsëritëse.
Nuk kishte ma asnji dyshim se, truni jonë, atrofizohej çdo ditë e ma shumë, e kurioziteti jonë intelektual, pësonte nji grusht të randë. Të lodhun, të uritun, të palame për mungesë uji, jetojshim në nji ambient, ku hajdutë e kriminelë, ishin gati me ushtrue profesionin e tyne, në kurrizin tonë, “të politikanëve”, vetëm me fitue simpatinë e komandës së kampit, e mundësisht, lirimin nga burgu, ku ktheheshin për të satën herë. Por në këtë atmosferë frikë e rreziku, grupet tona, shtrënguen radhët e mbrojtën veten me guxim. U krijuen dy shoqni të ndryshme kundërshtarë.
The commanders of the brigades and their informants quickly fed the command of the camp with "reports" against us. In some cases, our group "took action", the spies were provoked and beaten mercilessly. An act like this ensured our isolation in the cell at night, but the message they gave was clear and stopped physical attacks against us. There were also other "regulars" who approached us. They were the "kulaks", or those who had not fulfilled their "obligations", or were imprisoned for other crimes, that the "power" created as needed.
For this element, we were semi-heroes and we found support from them in every point of view. Sometimes, there was a young man who, even in the midst of suffering, found time to sing easily the sentimental songs of his boyhood years, with a pathos that touched us deeply and reminded us of the external life that now seemed so distant, unreal. The sad song of the young singer expressed the deepest form that our suffering had taken: it was beautiful and oppressed without mercy!
That za bahej, a symbol of the endless suffering of the creative man, of the artist, in confrontation with the callousness of the master-power, who held violence as the only means to extend his life, senseless. The singing prisoner reminded me of the theme of the nightingale, in a medieval German legend, where it was said that; The "owner" blinded the charming bird so that, in competition with the others, it could sing more loudly, from the pain in the eyes it would burn!
The days passed without anything new: work in the mud, lack of drinking water, poor food, punishments without bread, beatings for no reason, isolation in rusty tin cabins, for the smallest accusation, or for the "fun" of the authorities. , who had lost all connection with reason and heart. Like everyone else, I also got up in the morning, took the meal, oatmeal or boiled potatoes, in salted water, washed it as needed, waited half asleep for the order, and left for work. The Vjosë - Levan-Fier channel was waiting for us with open mouth! /Memorie.al
Lini një Përgjigje