FLASH
Shkruar nga Pamfleti
In 2010, an offshore company called Mellimate broke into Skopje's real estate market, snapping up a number of properties within a building in the center of the North Macedonian capital.
At the time, urban planning in the capital's central district, Skopje Centre, was largely in the hands of a man named Vladimir Zdravev, then chairman of the municipal council and a key figure in arranging the district's urban plan to make way for a controversial government development project called "Skopje 2014".
A whimsical, neoclassical makeover of the city, "Skopje 2014" was the project of Nikola Gruevski, then prime minister and since 2018 a fugitive in Hungary, but which also served to line the pockets of a number of officials in Gruevski's administration.
A decade after the acquisition by Mellimate, the properties in question were sold to a company controlled by the Zdravev family, which by this point had built up a substantial real estate portfolio.
In July this year, Zdravev was accused of embezzling money from public coffers by inflating the prices for plaster casts of statues in Italy for "Skopje 2014" in the late 2000s and early 2010s, around the time Mellimate entered the market. real estate in Skopje.
Prosecutors have not detailed the assets they have frozen, but have accused Zdravevi of "transactions of illegal funds through offshore companies".
Even a cursory look at the real estate market in Skopje suggests that he is not alone.
According to figures from the country's latest population census in 2021, 70,000 housing units in the capital are vacant. The number of apartments in the city increased by 30 percent between 2002 and 2021, yet during the same period the population grew by only three percent.
However, while there is a surplus of new homes in Skopje, Belgrade, Novi Sad, Pristina, Tirana and other major cities in the Balkans, it remains a market whose prices continue to rise significantly. And when it comes to shopping, cash is king.
This is a situation that has alerted money laundering watchdog organizations.
"Construction continues out of proportion and beyond realistic plans, but not without economic effect," said Sladjana Taseva, director of the North Macedonia chapter of Transparency International and former head of the country's Anti-Corruption Commission. "There is a flow of money and it is being spent."
Major cities up and down the Balkans have experienced building booms over the past five or six years, despite modest population growth.
In Kosovo's capital, Pristina, the last available data on unoccupied dwellings is from the 2011 census, when 15,000 empty dwellings were registered. The construction boom was just beginning and since then 575 building permits have been issued for buildings with a total development area of nearly six million square meters. The next registration is planned for the fall.
For other countries, it is difficult to find exact data, but a comparison of the number of households and apartments in Serbia, for example, shows that there are approximately 1.1 million more apartments than households. Serbia has a population of 6.8 million.
Despite such construction rates, apartment prices are still rising.
Vitin e kaluar, apartamentet më të shtrenjta në kryeqytetin serb, Beograd, ishin në shitje për 10,400 euro për metër katror dhe 3,500 euro për metër katror në Novi Sad. Kjo krahasohet me 3,200 euro për metër katror në Beograd dhe 1,400 për metër katror në Novi Sad në vitin 2016.
Në atë periudhë gjashtëvjeçare, pothuajse 30,000 apartamente të reja u ndërtuan në Beograd dhe 18,500 në Novi Sad, megjithatë popullsia e Serbisë u tkurr me pak më shumë se gjysmë milioni midis vitit 2011 dhe 2021.
Pasuritë e paluajtshme përgjithësisht konsiderohen si një vend i mirë për të investuar para, por në vendet ku kontrolli është i dobët dhe ku korrupsioni është i përhapur, tregu është i preferuari për individët që dëshirojnë të pastrojnë të ardhurat e krimit.
“Investimi në ndërtim dhe në pasuri të paluajtshme ka një histori të gjatë të përthithjes së parave të paligjshme në Ballkanin Perëndimor, duke pasur parasysh se sektori ka peshë ekonomikusht dhe është pak i rregulluar”, shkruante Iniciativa Globale kundër Krimit të Organizuar Transnacional, GI-TOC, në. raportin e tij të vitit 2020 mbi flukset e paligjshme financiare në Ballkan.
Blerja e apartamenteve gjatë ndërtimit ka përparësi të veçanta kur bëhet fjalë për pastrimin e parave: shpesh, origjina e parave nuk duhet të bëhet e ditur, ndërsa blerësit mund të paguajnë me këste të shumta, me para në dorë, dhe kështu të qëndrojnë nën pragun që kërkon që pagesat të kalojnë nëpërmjet sistemit bankar.
Fitimi është gjithashtu shpesh më i mirë kur blini një pronë përpara se ajo të ketë përfunduar.
Pagesa e çmimeve më të larta se tregu për nënkontraktorët gjithashtu lejon hyrjen e parave të parregullta në sistemin financiar. Më pas janë ata që japin kredi direkte për të financuar projekte pasurish të paluajtshme, duke lënë jashtë bankat.
“Së pari, ndërtimet e reja pothuajse në mënyrë universale kërkojnë që klientët të paguajnë paraprakisht për metrat katrorë, të cilat shiten përpara fillimit të ndërtimit. Industria mbetet kryesisht e bazuar ‘cash' dhe agjentët e pasurive të paluajtshme të intervistuar për qëllimin e këtij raporti thanë se shitjet e bëra tërësisht me para në dorë nuk janë të rralla. Në rastet kur shitjet janë të nënshkruara me marrëveshje financimi, këto rrallë vijnë nga banka apo institucione të tjera financiare, por janë kredi private nga sipërmarrje të tjera tregtare”, thuhet në raportin GI-TOC.
“Transaksionet e pasurive të paluajtshme që janë të bazuara në para ‘cash' shmangin shqyrtimin e sistemit financiar formal pasi prejardhja e fondeve nuk dihet.”
Sipas GI-TOC, një tregues i marrëveshjeve të tilla të dyshimta është rritja e madhe e çmimeve mesatare për metër katror për njësi banimi midis 2017 dhe 2020 – me rreth 500 euro në Shqipëri, 400 në Kosovë, 300 në Maqedoninë e Veriut dhe 700 në Serbi.
Megjithatë, hetimet për këtë fenomen janë të pakta.
Në vitin 2021, Prokuroria e Posaçme në kryeqytetin shqiptar, Tiranë, hapi një hetim në bashkëpunim me autoritetet italiane bazuar në bisedat e përgjuara që sugjeronin se grupi i krimit të organizuar Ndrangheta me bazë në Kalabri po kërkonte të korruptonte zyrtarë në Shqipëri për leje ndërtimi.
Hetimi nisi pas bisedave të publikuara nga televizioni shqiptar “Ora”.
Prokuroria e Posaçme kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar nuk iu përgjigj pyetjeve në lidhje me ecurinë e hetimeve.
Në Serbi, sipas të dhënave nga Agjencia Kundër Pastrimit të Parave e vendit, në vitin 2020, 86 për qind e transaksioneve në pasuri të paluajtshme u bënë me para në dorë – një flamur i madh i kuq.
Midis vitit 2018 dhe 2020, raportoi Agjencia, nisën hetimet për 66 persona, 48 prej të cilëve u akuzuan. Njëmbëdhjetë nga të akuzuarit u dënuan për pastrim parash nëpërmjet pasurive të paluajtshme.
Në Maqedoninë e Veriut, Zyra e Inteligjencës Financiare, UFR, e renditi sektorin e ndërtimit të parin për sa i përket rrezikut të pastrimit të parave në një vlerësim të publikuar në vitin 2020.
Rreth 6,500 kompani operojnë në këtë sektor, me 1.5 miliardë euro në vit, dhe megjithëse shumica e transaksioneve kryhen përmes bankave, ende shumë prej tyre bëhen ende me para në dorë, veçanërisht kur përfshihen individë në vend të personave juridikë.
“Praktika e individëve që veprojnë si investitorë në ndërtim dhe si shitës të pasurive të paluajtshme të sapondërtuara shoqërohet me përdorimin e shumave të mëdha parash si për ndërtimin e ndërtesave ashtu edhe për shitjet”, shkroi në vlerësimin e periudhës 2016-2018.
Në atë periudhë, UFR hapi 16 raste pastrimi parash që përfshinin kompani që kryesisht merren me ndërtim. BIRN nuk ishte në gjendje të konstatonte përfundimin e këtyre rasteve.
Të dhënat nga Gjykata Themelore në Prishtinë, Kosovë, tregojnë se ka pasur 32 raste të pastrimit të parave. Gjykata, megjithatë, nuk ishte në gjendje të jepte të dhëna specifike nëse ndonjë nga ato raste kishte të bënte me sektorin e ndërtimit. Prokuroria Speciale nuk iu përgjigj kërkesave për informacion.
Në Maqedoninë e Veriut, Nuri Bajrami, anëtar i Komisionit Kundër Korrupsionit, kritikoi qasjen e shtetit ndaj Strategjisë Kombëtare Kundër Korrupsionit, në hartimin dhe zbatimin e saj.
Institucionet përkatëse deleguan zyrtarë të nivelit më të ulët, tha ai, dhe ishin “të dobëta në krijimin e politikave dhe akoma më të dobëta në zbatim”.
“Dhe kur qeveria ndryshon, gjithçka ndalon”, tha Bajrami për BIRN.
Taseva, e Transparency International, tha se rëndësia e sektorit të ndërtimit për ekonomitë lokale dhe për të ardhurat e buxheteve komunale i dekurajon institucionet që të hetojnë më seriozisht burimin e parave të përfshira.
“Shteti kujdeset më shumë për ata që duan të ndërtojnë”, tha ajo, “sepse paratë vijnë të parat.”
Xhorxhina Bami dhe Fjori Sinoruka kontribuan raportim nga Prishtina dhe Tirana.
Ky artikull u prodhua me mbështetjen e Programit Global “Luftimi i Flukseve të Paligjshme Financiare”, i implementuar nga GIZ dhe i mbështetur financiarisht nga Ministria Federale Gjermane e Bashkëpunimit dhe Zhvillimit Ekonomik si dhe Ministria e Punëve të Jashtme të Norvegjisë.
Responsibility for the content lies solely with BIRN and does not necessarily reflect the views of GIZ, the German Federal Ministry for Economic Cooperation and Development and the Norwegian Ministry of Foreign Affairs. / BIRN
Lini një Përgjigje