FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Now the spouses Namik and Pranvera Larti from the village of Bulgarec in the district of Korca are quite old. They have not seen their son, Saimir Larti, for years and years, and they will never be able to see him. He was killed on September 17, 1991, by people from the former State Security. The perpetrators of this murder, who have also been accused of the murders of April 2, 1991, in Shkodër, have not yet been found. It is not surprising that the same people killed Shkëlqim Agolli, the leader of SHIK in the district of Vlora in 1997. After 16 years, he remembers and tells the circumstances of the murder of Saimir Larti and the reasons why the Sigurimi people took revenge with The 21-year-old, Saimir's father, Namik Larti, now 66 years old...?!
"I was at work when I found out that something serious had happened in my family. I didn't know exactly what, but the news went through my whole body anyway. Someone told me that my wife was in serious health condition. I left work and went home. Everything seemed strange to me. In the morning, when I had left for work, I had left all the family members well.
What happened to you?! When I arrived in my village, in Bulgarec, it was 19.30 in the evening, I noticed that there were many people near my house. Crying and wailing could be heard from far away. 'Maybe my wife is dead', I thought, and again a painful shudder took over my whole body", began his confession, Namik Larti.
"Our life had many troubles. Since the day the Communists came to power, we had never had a happy day. The internments and arrests had no effect. For them we had always been kulaks and nothing more. I approached the yard. A part of the people wanted to collect themselves and behave as if nothing had happened, while the women and girls gave it to the horse.
'What happened I asked'?! My voice trembled, while my knees were cut. I had the feeling that the soul would not hold me anymore. Someone hastened to tell me again that my wife was sick. I tried to contain myself. I expected to find him dead, lying in the middle of the room", says Namiku.
"When I entered, I saw my friend, Spring, crying and screaming. She was covered in tears and pulling out her hair. My daughter, Mirela, who was 24 years old at the time, was doing the same thing. I looked at my son Drini, but he too had tears in his eyes. The eldest son, Saimiri, was not the only one at home. He had gone to Greece as an immigrant, but I had spoken with him two or three days ago and he told me that he was fine with work and health.
Then what had happened in my family?! At home I also found my sister Ruhia, who is no longer alive, but she was also unable to explain anything to me. The only words I heard from her were, 'What did you find us, brother, what did you find us'?! A short moment had to pass when my brothers and the men of the village took me aside and told me to pull myself together and be a man.
Such disasters could happen to anyone. I listened scared and terrified and waited for what bad news they would tell me. And the terrible news came. "Your son, Saimiri, has died in Greece," said Namik Larti amid his longing.
"Something big broke in my soul, I was not good at keeping myself. I had endured thousands of troubles in my life, but at that moment, I didn't want life anymore. "Who killed you son..."?! I have the impression that in the same way, the women who were waiting for the coffin to arrive, from Greece, were also crying...! Namiku remembered.
"The news of the death had run and entered my house, while the coffin was still there, in a suburb of Athens, in Iraklis. I didn't want to believe anything. How could I believe the death of my son?! I had just talked to him on the phone two or three days ago and Saimir had told me that he was fine. How could he have died like this, so unexpectedly?! He was a lively and healthy boy. He had never suffered from any illness.
'Didn't you get it wrong'? I asked with a faded hope, hoping that someone from those who were there would tell me; 'Yes, Namik, you are right, the news will not be correct'. I asked and fixed my gaze on everyone. But no one spoke. My son was dead. Women and girls wept bitterly, while men had tears in their eyes. They tried to keep themselves, but they couldn't", Namiku continued his tragic story.
"Saimiri was only 21 years old. About Saimir's death, Saimir's Greek owner, Katerina, had informed the Albanian Embassy in Athens and the latter had notified the Ministry of Foreign Affairs in Tirana. The news of my son's death had reached the District Executive Committee and from there to my home. The news had officially arrived, so no one hoped that Saimir would be alive", said Saimir's father.
"Women cried in Bulgarec of Korça, while the boy lay dead in Iraklis of Athens. It was said that the coffin would arrive the next day. We had 4 months without seeing his face. We missed him. Now we wouldn't be able to hear, not even his voice. At that moment, I only remembered the conversations I had with him on the phone. He always told me, 'Dad I'm fine, don't worry about me'.
This is what he used to say to his mother, Pranvera, sister, Mirela, and brother, Drini, but we were always worried. My wife, Pranvera, since the day Saimir fled to Greece, could not sleep a single night. 'I'm afraid for Saimir', she always told me, the Security people will find him there too", Namik Larti continued his confession.
“Djali ynë u nis për në Greqi, në të gdhirë të 28 majit të vitit 1991. Kapërceu kufirin në Kapshticë të Devollit, bashkë me disa shokë të tjerë dhe hynë në tokën greke. Nuk mund të qëndronte në fshatin Bulgarec. Ai kishte qenë një nga pjesëmarrësit e rrëzimit të monumentit të diktatorit Enver Hoxha, në Korçë. Më kujtohet si sot ajo ditë.
Ishte 20 shkurti i vitit 1991. Ndodhesha në shtëpi, kur dëgjova në edicionin e lajmeve, se në Korçë, ishte rrëzuar monumenti i diktatorit Enver Hoxha. U ndjeva i ngazëllyer. ‘E rrëzuan monumentin e diktatorit’, i thashë gruas dhe dola jashtë për të marrë vesh, nëse këtë gjë e kishin marrë vësh edhe të tjerët.
Befas u kujtova se atje, në Korçë, do të ishte dhe djali im, Saimiri. Që nga dita kur në skenë kishte dalë studentët e dhjetorit, Saimiri ishte i pranishëm në çdo lëvizje demokratike. Kishte qenë në Korçë dhe në 30 dhjetor të vitit 1990, kur kishte ardhur dhe Sali Berisha, për krijimin e degës së Partisë Demokratike. Kishte qenë edhe nismëtar i krijimit të seksionit të PD-së në Bulgarec, së bashku me Ali Agollin, Tomor Zotbejasin, Arben Malon, etj. Lajmin e rrëzimit të monumentit, e kishin marrë vesh të gjithë.
Më treguan se, gjatë rrëzimit të monumentit, ishin plagosur shumë të rinj. Policia kishte tentuar disa herë t’i zmbrapste, por turma nuk tërhiqej. ‘Nuk dihet se çdo të ndodhë më pas’, – po më thoshin bashkëfshatarët! – Thuhet se do të arrestohen gjithë ata që ishin në ballë të turmës, është hapur fjala se Sigurimi i Shtetit, i ka filmuar të gjitha. Madje thuhet se pas mesnatë, do të fillojnë arrestimet. Që të gjitha këto më bënë të nisesha për në Korçë. Desha të dija se çfarë po ndodhte me djalin tim, Saimirin”, kujtonte për parandjenjat e këqija, babai i Saimirit, Namiku.
Policia kishte plagosur djemtë
“Kur mbërrita në Korçë, shkova drejt e në shtëpinë e vëllait tim, Seitit. Më të hyrë brenda, vura re që Saimri ishte aty, së bashku me kushëririn e tij, Oliver Lartin. Im bir, ishte pak më mirë, por Oliveri, ishte i gjakosur. Kishte plagë në të gjithë trupin. ‘U përballëm me policinë, – më treguan ata të dy, – pati shumë të plagosur. Policia qëllonte me armë dhe godiste me të gjitha mjetet, por ishte e pamundur, që të na ndalonte. I hodhëm kavon prej çeliku në qafë dhe pas kësaj, e rrëzuam shtatoren famëkeqe.
E tërhoqëm zvarrë nëpër rrugët e Korçës’. – ‘Ishte një festë e madhe, baba’, tha, Saimiri. Dëgjoja dhe gëzohesha, por tashmë kisha frikën e djemve. ‘Thuhet se në mesnatë do të fillojnë arrestimet’, u thashë të dy djemve, Saimirit dhe Oliverit, por ata nuk donin ta besonin. ‘Tashmë komunizmi u shemb, askush nuk do të guxojë të na bëjë keq’, – po më shpjegonin ata”, tregonte për bisedën e pas shembjes së bustit të diktatorit, Namik Larti.
Por ato që thuheshin kishin qenë të vërteta. Pas mesnatës nisën arrestimet. Njerëzit e Sigurimit të Shtetit, trokisnin portë më portë dhe arrestonin të gjithë ata, që i kishin hedhur kavon në fyt diktatorit. I merrnin zvarrë, i rrihnin dhe i torturonin. Nëpër rrugë, dëgjoheshin të shtëna armësh. Për këtë arsye, atë natë qëndruam aty. Të nesërmen unë dhe vëllai im, Seiti, i fshehëm të dy djemtë në një vend të sigurt”.
“Ishte gdhirë 21 shkurti i vitit 1991. Njerëzit e Sigurimit ishin tërbuar. Rrëzimi i monumentit, ishte rrëzimi i tyre. Në fshatin Bulgarec, ishin mbledhur mjaft komunistë. Po krijoheshin shoqatat e “Vullnetarëve të Enverit”. Kalonin nëpër rrugët e fshatit dhe bërtisnin, ‘Parti- Enver, jemi gati kurdoherë’. ‘E duam Enverin’. ‘Enveri është i gjallë’. ‘Saimir kulakun, në litar’, ‘Saimir kulakun, në litar’.
‘Nuk i varëm atëherë, por do t’i varim tani’. ‘Në litar të gjithë kulakët’. Situata ishte tepër e vështirë. “Vullnetarët e Enverit”, ishin shfaqur gjithandej edhe nëpër rrugët e Korçës. Me portretin e tij, hidhnin në çdo çast parulla. Një grua bërtiste, ‘Japim edhe nderin, por nuk japim Enverin’. Një lukuni të çmendurish dhe spiunësh, vërtiteshin nga të gjitha anët”, kujtonte më tej Namik Larti.
“Dola nga shtëpia dhe shkova në punë. Më të mbërritur në Maliq, (atëkohë por dhe gjithë jetën, kam punuar si minator në gurore), Sekretari i partisë më tha; ‘Yt bir, na ka nxirë faqen të gjithëve. Ai së bashku me të tjerët, kanë rrëzuar monumentin e udhëheqësit tonë të dashur Enver Hoxha. Për këtë arsye, – tha sekretari i Partisë, – ne kërkojmë nga ty, Namik, të marrësh portretin e Enver Hoxhës dhe bashkë me të tjerët, ta ngresh lart, atje ku ka qenë monumenti i Enverit.
Kjo do të ketë një domethënie të madhe. Vërtet e rrëzoi i biri, por e ngriti i ati. Do të jesh i nderuar Namik. Shembullin tënd do të ndjekin të gjithë’. Ai mori portretin dhe ma afroi te dora. U zmbrapsa një hap. ‘Të lutem, mos ma afro atë portret’, i thashë. ‘Ai njeri, mua nuk më ka dashur për 50 vjet me radhë, ndaj edhe unë nuk e kam dashur kurrë. Të lutem, ma hiq atë portret, se nuk e duroj dot’.
Pas kësaj dola nga zyra, ndërsa jashtë dëgjoja ulërimat e lukunisë së çmendur që thërriste, ‘Japim edhe nderin, por nuk japim Enverin’. Tashmë isha i sigurt, se njerëzit e Sigurimit do të hakmerreshin ndaj nesh. Të gjitha këto më vinin ndërmend kur dëgjoja gratë, që qanin në shtëpinë time dhe thoshin, ‘Të vranë o Saimir, të vranë o bir’”, vijonte tregimin, Namik Larti.
Në ato ditë të pas rrëzimit të shtatores, për disa ditë me radhë u vendosëm nën kërcënime, por më pas gjendja u qetësua. Vendosëm që Saimirin, ta dërgonim në Greqi, me qëllim që të ishte sa më larg njerëzve të Sigurimit. Që nga dita e shembjes së monumentit, spiunët ishin në kërkim të djemve tanë”.
“Gruaja ime qante, duke kujtuar ditën që e kishim përcjellë për në Greqi. ‘Të thash o bir të ruhesh nga vrasësit’, ishte zëri i saj. Siç thashë pak më parë, djali u nis në të gdhirë, të 28 majit. Kaloi kufirin dhe pastaj udhëtoi drejt Athinës. Ne rrinim me gjak të ngrirë. Prisnin një haber prej tij. Kaluan mjaft ditë, kur ai na mori në telefon dhe na tha se kishte mbërritur në Athinë. Kishte filluar punë si kamerier, në një lokal në lagjen ‘Iraklis’ të kryeqytetit. Tha gjithashtu se pronarët i kishte të mirë.
U gëzuam pa masë. Tashmë ai kishte shkuar shumë larg nga syri i njerëzve të ish-Sigurimit, por ishim gabuar. Ata të gjenin në çdo cep të botës që të ishe. E porositëm të na merrte vazhdimisht në telefon dhe ai e mbajti fjalën. Na telefononte shpesh. Kur mori lekët e para, na i dërgoj në shtëpi. Më pas na dërgoi edhe një magnetofon. Përpiqej të na ndihmonte, se në të vërtetë, ishim shumë të varfër. Gjithçka kalonte mirë. Edhe dy-tre ditë, para se të merrja vesh lajmin e vdekjes së djalit, kisha folur në telefon me të”, tregonte Namik Larti.
“Por tashmë ai nuk ishte më i gjallë. Si ishte e mundur vallë?!. E kishin vrarë…?! Por deri atë çast, askush nuk kishte thënë se në trupin e Saimirit, ishin gjetur shenjë plumbash apo thike. Por edhe vdekja natyrale, ishte e pabesueshme. Ai nuk kishte vuajtur kurrë, nga ndonjë sëmundje!
Të gjitha këto i mendoja ato çaste, kur njerëzit që vinin për të më ngushëlluar, më pyesnin, se si kishte ndodhur vdekja e djalit, por unë nuk kisha asnjë përgjigje. Nuk dija asgjë”, tregonte më tej, për orët e pritjes së trupit pa jetë të djalit të tij, Namiku. “Djali na erdhi në arkivol ditën e nesërme. E nxora nga arkivoli dhe e kontrollova në të gjithë trupin. Nuk kishte asnjë shenjë. Vërtet kishte vdekur Saimir Larti”?!
“Edhe pse kishin kaluar disa ditë nga ceremonia e varrimit, gjendja në familje, ishte mjaft e rënduar. Ime shoqe, Pranvera, vajza Mirela dhe djali im i vogël, Drini, që në atë kohë ishte vetëm 14 vjeç, po përjetonin ditë të vështira. Në të njëjtën gjendje, ishin dhe gjithë të afërmit tanë. Askush nuk besonte që djali ynë, të kishte vdekur. Atë e kishin vrarë, por si, në ç’mënyrë? Ne nuk kishim asnjë shpjegim. Shpirtrat tanë, nuk po gjenin dot qetësi, ashtu siç nuk kanë gjetur as edhe sot e kësaj dite.
40 ditë pas vdekjes së djalit, nisa të hetoja. Mora në telefon pronaren greke të djalit, Katerinën, e cila e njihte mirë edhe gjuhën shqipe. Ajo dinte diçka, por jo shumë. Vdekja e djalit kishte qenë tepër misterioze. Në lokalin e Katerinës, ku Saimiri punonte si kamerier, kishin hyrë dy veta. Ishin të rinj. Pa pretenduar për moshën e tyre të saktë, Katerina tha se duhej të ishin rreth të 30-ve. Dy njerëzit që hynë në lokal, flisnin shqip. Që në momentin e parë, u përpoqën të hiqeshin si patriotë. Për Saimirin, ata dy persona misterioze, ishin të panjohur.
Saimiri nuk kishte më shumë se katër muaj në Athinë dhe njohjet e tij, ishin të pakta. Veç kësaj, ai nuk largohej kurrë nga lokali, me përjashtim të rasteve të rralla, kur takohej me të afërmit e tij nga Bulgareci. Në sjelljen e dy të rinjve, kishte diçka të rreme, veçanërisht përpjekja për t’u hequr si patriotë. Aty u njohën me Saimirin. ‘Unë di shqip, tha Katerina dhe dëgjoja gjithçka flisnin ata, por më pas, u ulën në një nga tavolinat e lokalit. Për sa kohë, ata dy njerëz qëndruan aty, ndoqa çdo lëvizje të tyre.
Nuk e di pse pata përshtypjen, se ata të dy nuk ishin njerëz të mirë. Gjatë kohës që qëndruan të tre bashkë, njëri prej dy të ardhurve, nxori paketën dhe i zgjati një cigare Saimirit, ky i fundit e mori dhe e ndezi. Doja t’i thosha Saimirit, që të mos e pinte atë cigare, por atë çast nuk mundesha. Të gjitha këto ia thashë më vonë, duke e porositur, të mos merrte asgjë nga njerëz që nuk i njihte. Pas këmbimit të cigareve, dy njerëzit e panjohur u larguan nga lokali. Nuk vonoi shumë, – tha Katerina dhe Saimiri po ndihej keq.
Pati një marrje mëndësh, pak më vonë i shpërtheu një hemorragji, që nuk kishte të ndalur. Ra nga tavolina. Dukej qartë se diçka kishte ndodhur me të. E mora dhe e çova me urgjencë në spital. Pas ndihmës mjekësore që mori aty, Saimiri nisi të ndihej më mirë. Nuk deshi të qëndronte më në spital. U kthye përsëri në lokal, por edhe të nesërmen, dukej mjaft i lodhur. Megjithatë, nuk mund të them se u ankua, sepse nuk ishte njeri që ankohej. Pas dy-tre ditëve, ai vdiq. Nuk e di si ndodhi, ai punoi deri në mbrëmje, pastaj shkoi në dhomën e tij, e cila është brenda lokalit ku punonte dhe u shtri për të fjetur.
Vetëm në mëngjes vura re, se ai nuk po delte në punë. Shkova e shqetësuar në dhomën e tij, por atje gjeta një trup pa jetë. Saimiri kishte vdekur. Nuk jam e sigurt të them, se në çfarë ore ka ndodhur kjo. Fill pas kësaj, vura në dijeni një të afërm të Simirit, Arben Malon, që punonte në Athinë, por ndërkohë lajmërova dhe Ambasadën Shqiptare në Greqi. Nuk mund të bëja dot më shumë, dhe çfarë mund të bëja?’. Kjo ishte historia e treguar nga Katerina”, kujtonte rrëfimin e pronares së djalit, Namik Larti.
“Arkivolin e tim biri e solli Arben Malo, i cili është i afërmi ynë, së bashku më dy të tjerë. Arbeni tha se Saimiri, duhej të kishte vdekur pas mesnate, pasi ai e kishte marrë në telefon në orën 00.00 të natës dhe Saimiri i kishte thënë se ndihej mirë e, nuk kishte asnjë shqetësim. Gjithsesi djali ynë, kishte pasur një vdekje tepër misterioze.
Malo bashkë më të tjerët, kishin shkuar dhe në Ambasadën Shqiptare në Athinë, për të kërkuar ndihmë në transportin e trupit pajetë të Saimirit, por ambasadori u ishte përgjigjur prerë. ‘Hidheni ku të doni, ne nuk kemi asnjë përgjegjësi për të. Ai ishte emigrant i paligjshëm’. Të gjitha këto, dhimbjen e papërballueshme, na i bënin edhe më të madhe”, shprehej jo pa zemërim, Namik Larti.
“Gjithsesi nuk mund të hiqja dorë nga gjetja e të vërtetës për vdekjen e djalit. Fillimisht iu drejtova Ministrisë së Jashtme, ku m’u desh të shkoja disa herë me radhë, në pritje të një përgjigjeje. Kur kishte kaluar mjaft kohë, mora përgjigjen se; ‘Saimir Larti, ishte vrarë nga njerëz të Drejtorisë së Tretë të ish-Sigurimit të Shtetit (Zbulimi Politik). Saimir Larti, është vrarë për motive politike’. Të njëjtën përgjigje mora edhe më vonë, nga të gjitha institucionet ku u drejtova, për të kërkuar ndihmë në zbardhjen e vrasjes së djalit.
Më premtuan se do t’i kapnin autorët e vrasjes së djalit tim, por kjo deri më sot, nuk ka ndodhur. Tashmë kanë kaluar shumë kohë, por unë di se në atë grup vrasësish, ka pasur njerëz edhe nga rrethi i Korçës. Nuk është çudi, që nga të njëjtët njerëz të jetë vrarë edhe Shkëlqim Agolli, drejtuesi i SHIK-ut në Vlorë gjatë trazirave të vitit 1997, i cili u gjet i vrarë në rrethana tepër misterioze në Greqi.
Gjithsesi, ende kam shpresa, se autorët e vrasjes do të dalin një ditë para drejtësisë. Në përvjetorin e pestë të rrëzimit të monumentit të diktatorit, Enver Hoxha, Presidenti i Republikës së Shqipërisë, Prof. Dr. Sali Berisha, e dekoroi tim bir, me medaljen ‘Martir i Demokracisë’. Tashmë këshilli i Qarkut Korçë, ka dhënë miratimin për shpalljen e Saimir Lartit, ‘Dëshmor i Atdheut’. Megjithatë, çdo ditë pres të dëgjoj emrat e vrasëse të djalit tim”, shprehej Namik Larti.
Historia e familjes Larti, që u persekutua egërsisht nga regjimi komunist
Origjina e hershme e familjes Larti, është nga fshati Kolanec i rrethit Korçë. Më pas katër vëllezërit, Ismaili, Avdyli, Pashoja dhe Ahmeti, që në atë kohë mbanin mbiemrin Bazelli, u vendosën në fshatin Maliq. Që të gjithë ishin patriotë. Një pjesë e tyre, do të shpërnguleshin në fshatin Bulgarec, me mbiemrin Larti, duke theksuar kështu origjinën e tyre. Ismaili njihet si nismëtar i hapes së shkollave shqipe, në krahinën e Gorës, ndërsa Pashoja, por edhe Ismaili, kishin luftuar kundër osmanlinjve, si dhe kundër grekëve, në vitin 1916. Ai ishte bashkëluftëtar i Themsistokli Gërmenjit dhe miku i tij.
Fetah dhe Ibrahim Kodra, të afërm të familjes Larti, ishin korrierë të Themistokli Gërmenjit, nga Korça në Vlorë. Deri para pushtimit nga Italia, Pashoja kishte qenë oficer i ushtrisë shqiptare. Së bashku me djemtë e të vëllait të tij, Ahmetit, iu desh të luftonte kundër pushtimit Italian. Që nga viti 1939, ai u vu në krye të çetës nacionaliste të Gorës. Nuk pranoi kurrë të bashkëpunonte me komunistët. Kjo gjë iu kërkua edhe në vitin 1943, por ai përsëri nuk pranoi.
With the creation of the "National Front", Pahoja joins Baba Zylfo and Sabri Panariti, thus creating his squad. He was arrested in 1945, where he was brutally tortured in the Sigurimi dungeons. They sentenced him to death. When he was being taken to "Teboja" in Korça, in front of the firing squad, just beyond the "Graves of the French", he called his relatives, who were following him from afar; "Don't drink coffee for me, but take out the sugar, because very soon the day will come when communism will be overthrown."
Along with Pasho, his nephew Asim Bazelli was also sentenced. Another grandson, Karafil Larti, Saimir Larti's grandfather, would have the same fate. He was convicted because he had told the partisans that now that the country had been liberated, Albania had to rely on the Anglo-Americans. When the cooperatives were created, the people of the Larti (Bazelli) tribe were told, you will join the cooperative, but you are not like other people, because you are kulaks. You have no right either to choose or to be chosen.
Then, Petrit Bazelli, Skënder Nevruz Malo was arrested, who went crazy in prison and was eventually taken to Elbasan Psychiatry. So tragic was the life of Skënder Malo, a member of this tribe, who had to escape from the military ward 2200 (forced labor ward) in Dushk of Lushnja, but arrived in the village of Rajcë, very close to the Thana Pass , they caught him. From torture and suffering, he went mad. Petrit Bazelli was arrested unexpectedly in 1980 and sentenced to 10 years in prison for agitation and propaganda. All this would come to an end, only without the collapse of the dictatorial regime of Enver Hoxha./ Memorie.al
Lini një Përgjigje