FLASH
Shkruar nga Pamfleti
During the 3-day visit to Israel between January 25-27, Prime Minister Edi Rama traveled back and forth on a private jet, once owned by the founder of the FTX cryptocurrency exchange, which went bankrupt spectacularly in November 2022.
Long-haul private jets, used by the global business and political elite, are not just a means of travel. They serve as a metaphor for the gap between the rich and powerful and the rest of society, which waits patiently at the terminal to board a scheduled flight.
In Albania, once an isolated and still poor country where only a small group of people traveled abroad for decades, the symbolism of using a private plane is stronger, especially when these trips are made by public officials like Prime Minister Edi Rama, often away from the prying eyes of the public.
The long-serving Albanian leader's last trip on a three-day state visit to Israel on the occasion of his participation in the International Conference on Combating Anti-Semitism was carried out via the 'Bombardier Global 5000' aircraft, once owned by Sam Bankman Fried, an American entrepreneur convicted of fraud and money laundering.
This is not the first time that Rama has used a private jet for his official trips. For years, he used an Airbus A319-100 in VIP configuration from the flag carrier 'Air Albania', named 'Ismail', in honor of the founder of the Albanian state, Ismail Bey Vlora.
Representatives of the majority argue that the use of a "government plane" for official trips by the prime minister is related to the "dignity" of the Albanian state and its representation in the international arena.
Rama's critics from the opposition think the opposite, emphasizing that the dignity enjoyed by a public official, whether at home or abroad, is not related to the luxury of the means of transportation used by him.
"The dignity of our country, unfortunately, is being violated more and more every day by a corrupt and irresponsible prime minister and government, which have recently also entered into geopolitical adventures for the sake of narrow political interests," said Arlind Qori, head of the Joint Movement.
When asked by BIRN, Rama linked the use of a private plane for his trip to Israel to the issue of security.
“The trip to Israel also had understandable special security elements and transportation was part of these elements,” he said, through a spokeswoman. “ The expenses were not covered by the Albanian government,” Rama added, without specifying who had covered them.
Qeveria e Izraelit nuk iu përgjigj një kërkese për koment nga BIRN nëse ishte ajo që e kishte paguar fluturimin e kryeministrit shqiptar për në Tel Aviv.
Një vizitë ‘historike’
Tre dekada pas rënies së regjimit komunist, i cili e izoloi vendin për gati gjysmë shekulli, Shqipëria mbetet një nga vendet më të varfra në Europë, me të ardhura për frymë pak më të larta se Moldavia dhe Kosova.
Edi Rama është një nga politikanët që ka shenjuar periudhën e tranzicionit, duke udhëhequr prej vitit 2013 si kryeministër, ndërsa siguroi një mandat të katërt të paprecedentë në zgjedhjet e vitit 2025.
Megjithatë, pavarësisht sukseseve në zgjedhje, të cilat i detyrohen shumë transformimit të Partisë Socialiste në një makineri elektorale, qeveria e drejtuar nga Rama është përndjekur nga akuzat për korrupsion në nivelet më të larta ekzekutive të saj – përfshirë marrjen të pandehur të zëvendëskryeministres Belinda Balluku për shkelje të barazisë në tendera.
Në klimën e një përballjeje mes pushtetesh për imunitetin e Ballukut, vizita shtetërore në Izrael përbënte një mundësi të artë për kryeministrin për të lëmuar imazhin e tij të dëmtuar.
Së bashku me kryeministrin në Izrael udhëtoi edhe bashkëshortja e tij, Linda Rama, zëvendësministrja e Punëve të Jashtme, Megi Fino, dhe shefja e Shërbimit Informativ Shtetëror (SHISH), Vlora Hyseni.
Stacioni i parë i vizitës në Izrael me 25 janar ishte ‘Nova Site’, afër Kibutz Re’im në jug të Izraelit, vendi ku nisi sulmi i Hamasit më 7 tetor 2023 dhe u vranë 378 të rinj që merrnin pjesë në festivalin muzikor.
Më 26 janar, kryeministri shqiptar u prit në një takim në Tel Aviv nga homologu i tij, Benjamin Netanyahu, i cili po përballet gjithashtu me akuza për korrupsion në Izrael dhe është subjekt i një kërkese arresti ndërkombëtar nga Tribunali Penal Ndërkombëtar për krime lufte në Gaza. Ai i ka kundërshtuar me forcë të dyja akuzat.
Në të njëjtën ditë, kryeministri shqiptar iu drejtua me një fjalim parlamentit izraelit, ku ai theksoi lidhjet historike midis dy popujve, përfshirë ndihmën që shqiptarët dhanë për popullin hebre gjatë Luftës së Dytë Botërore. Media proqeveritare në Tiranë nxituan ta shpallnin fjalimin e tij si “historik”.
Më 27 janar, Rama mori pjesë në një konferencë ndërkombëtare për luftën kundër antisemitizmit, përpara se të kthehej në atdhe.
Sipas të dhënave të aplikacionit “Flightradar”, avioni “Bombardier Global 5000” u nis nga “Nënë Tereza” në Rinas të dielën, më 25 janar, në orën 10:53 dhe arriti në aeroportin Ben Gurion të Tel Avivit në orën 13:55.
I njëjti mjet fluturues udhëtoi të martën, më 27 janar, përsëri drejt Tiranës, ku u ul në orën 20:33. Menjëherë pas uljes së avionit në aeroportin “Nënë Tereza”, eskorta e kryeministrit Edi Rama u pa të largohej nga terminali VIP.
Avioni i multimiliarderit të kriptovalutave
Avioni Bombardier Global 5000 me numër “N410AT”, i regjistuar në Administratën Federale të Aviacionit (FAA) në SHBA, është një avion reaktiv biznesi i kategorisë ‘ultra long range’, i prodhuar nga kompania kanadeze Bombardier Aerospace në vitin 2008.
Ky model konsiderohet një nga avionët më luksozë dhe më të aftë për fluturime ndërkontinentale në segmentin e tij. Të dhënat e pronarit aktual të avionit janë anonimizuar nga FAA në bazë të “Titullit 49 të Kodit të Shteteve të Bashkuara, Seksioni 44114,”, e cila është një dispozitë e ligjit federal amerikan që rregullon regjistrimin e avionëve në Shtetet e Bashkuara dhe lejon që, këta të fundit, të mbeten anonimë.
Ndryshe, për pronarët e mëparshëm të këtij mjeti fluturues dihet më shumë, pasi avioni ka qenë objekt i një procesi ligjor në SHBA, pas kolapsit të bursës së kriptovalutave FTX, the arrestimin të themeluesit të saj, Sam Bankman Fried, i njohur gjithashtu me nofkën ‘SBF’.
Avioni ‘Bombardier’ ishte blerë nga FTX nëpërmjet kompanisë Trans Island Airways në vitin 2021, për vlerën 15.9 milionë dollarë. FTX gjithashtu zotëronte një tjetër avion privat të llojit “Embraer Legacy” më vlerë 11.2 milionë dollarë. Të dy mjetet u sekuestruan në vitin 2023.
Në mars 2024, Bankman-Fried u dënua në Shtetet e Bashkuara të Amerikës me 25 vjet burg, i ngarkuar me shtatë akuza penale për mashtrim dhe komplot. Themeluesi i bursës FTX dhe kompanisë së investimeve ‘Alameda Research’, SBF ishte një nga figurat kyçe të tregut të kriptovalutave.
Bursa e kriptovalutave FTX kolapsoi në nëntor 2022, pas publikimit të akuzave për mashtrim dhe korrupsion, të cilat çuan në tërheqje masive të fondeve nga klientët. Bankman-Fried u arrestua dhe u ekstradua në dhjetor të të njëjtit vit në SHBA.
Në shkurt 2025, Gjykata Federale e Distriktit Jugor të Nju Jorkut nxori një vendimin përfundimtar konfiskimi për pasurinë e SBF, për një vlerë të barabartë me 1 miliard dollarë, përfshirë dy avionët e tij privatë.
Mungesë transparence
Avionët privatë zënë një vend të veçantë në tregun e shërbimeve të luksit, duke qenë një simbol ekskluziviteti, ndaj të cilit shumë pak njerëz mund të kenë qasje.
Kjo industri përfitoi një ngritje të madhe gjatë pandemisë globale të COVID-19 dhe ka regjistruar rritje të fortë edhe në vitet që pasuan. Sipas kompanisë së inteligjencës financiare “Wing X”, ajo vlerësohej në 39.8 miliardë dollarë në vitin 2025.
Megjithë zhvillimin e tregut të fluturimeve private, ky sektor ka tërhequr edhe kritika, për shkak të ndikimit në mjedis dhe shkarkimeve të larta të dioksidit të karbonit në atmosferë.
Në Shqipëri, kritikat, të cilat kanë shënjestruar kryesisht kryeministrin Edi Rama për përdorimin e avionëve privatë, kanë qenë më me këmbë në tokë. Ato lidhen gjerësisht me transparencën e shpenzimeve publike për transport nga kreu i qeverisë.
Që kur mori Presidencën e OSBE-së për një periudhë 1-vjeçare në vitin 2020, kryeministri ka përdorur për udhëtime zyrtare një avion të kompanisë së flamurit “Air Albania”, duke përfituar nga një kontratë kuadër me çmim në kosto për orë fluturimi.
Përdorimi i këtij avioni nga kryeministri dhe shpenzimet për operimin e tij kanë qenë burim akuzash nga opozita e udhëhequr nga Partia Demokratike, e cila ka kërkuar ngritjen e një komisioni parlamentar. Kërkesa e PD-së është hedhur poshtë nga mazhoranca në shkurt 2023.
Në tetor 2025, Këshilli i Ministrave vendosi t’i shpallë sekret të dhënat për udhëtimet e kryeministrit dhe të zyrtarëve të lartë jashtë vendit, duke argumentuar se kjo bëhej për të mbrojtur të dhënat personale.
“Prej atij momenti, qytetarët e kanë humbur të drejtën të dinë se me çfarë mjeti, kostoje apo eskorte udhëton kryeministri i vendit,” shprehet Rigels Xhemollari, drejtues ekzekutiv i “Qëndresa Qytetare”, një organizatë kundër korrupsionit me qendër në Tiranë.
Sipas Xhemollarit, me këtë vendim nuk kemi të bëjmë vetëm me rënien e një standardi etik, por edhe të një standardi demokratik, pasi sipas tij ka humbur llogaridhënia për taksat publike.
“Në momentin që një zyrtar i lartë udhëton me paratë e përbashkëta, ai ka detyrim të publikojë minimalisht kostot dhe kontratat e udhëtimit,” tha ai. “Fakti që kryeministri nuk e bën këtë, nënkupton minimalisht fshehje të kostove dhe maksimalisht abuzim me detyrën,” shtoi Xhemollari.
Falimenti i ‘Air Albania’
Marrëveshjes midis Këshillit të Ministrave dhe kompanisë “Air Albania” për përdorimin e “Ismailit” për fluturime zyrtare i erdhi fundi në dhjetor 2025, pasi kompania ajrore ndaloi së operuari, nën barrën e rreth 50 milionë dollarëve borxhe të akumuluara ndër vite.
Besnik Vathi, themelues i Shoqatës Shqiptare të Turoperatorëve dhe Agjencive Turistike (ATOA), i tha BIRN se falimentimi i Air Albania erdhi si rrjedhojë e faktorëve të jashtëm të tregut dhe menaxhimit të dobët të kompanisë.
Ai theksoi se shumë vende i subvencionojnë kompanitë ajrore të “flamurit”, duke u siguruar fluturime pa konkurrencë në disa destinacione, pasi i konsiderojnë ato shtylla të rëndësishme të zhvillimit të turizmit.
“Ndërsa Air Albania u la të konkurronte në një treg shumë të ashpër – ku prezentë janë Wizz Air dhe Ryanair – dhe u detyrua të punonte në një situatë të vështirë,” tha Vathi. “Menaxhimi ishte anadollak, pa vizion dhe pa koncepte,” shtoi ai, ndërsa theksoi se “pati mungesë vizioni për të krijuar një kompani të suksesshme.”
Ndryshe, kreu i Lëvizjes Bashkë, Arlind Qori, fajëson qeverinë për falimentimin e kompanisë ajrore të flamurit.
“E konsideroj, së paku, politikisht përgjegjës Edi Ramën,” tha ai, ndërsa rikujtoi se vite më parë kryeministri e trumbetonte themelimin e saj si histori suksesi.
Qori ishte gjithashtu kritik për përdorimin e fluturimeve “charter” nga Kryeministria.
"The use of private charters is a waste of state budget spending just for the sake of the convenience of movement of a prime minister, who in principle should be the chief servant of the people, but in fact has an increasingly luxurious lifestyle, in sync with past and present autocrats around the world," he said.
“Luxury is the antithesis of democracy, which, where it flourishes, goes hand in hand with simplicity in the public appearance of high state officials and with thrift in government spending,” he added.
Xhemollari also believed that the use of private flights by the Albanian government did not honor the reputation of the prime minister.
“[Parliament Speaker Niko] Peles' justification for 'dignified representation', or the prime minister's for advertising the airline, now bankrupt, are propaganda shadows to justify the luxury of private jet travel,” he said.
"It would be dignified for a poor country like Albania if it traveled like any other citizen of this republic, on planes used by those who pay taxes in this country, and not like a drug baron or the leader of a dictatorial country," Xhemollari concluded./Reporter.al
Lini një Përgjigje