FLASH
Shkruar nga Dashnor Kaloçi
It was the morning of September 1, 1976, when the workers of the Fishing Enterprise who were the first to arrive at their workplace, located on the shore of Lake Shkodra near the village of Shiroka, found that the guard of the enterprise of that sector was surprisingly absent, as well as the office staff, something that had never happened before?! This is because, among other things, there was also the pier where all the fishing boats were anchored, which, tied with steel cables and locked with a key, were considered objects of special importance and were under double control and guard, both by the fishing enterprise and by the Border post located in the village of Zogaj, where the state border with Montenegro, at that time part of the Federal Republic of Yugoslavia of Marshal Tito, was also located.
Although a torrential and stormy rain continued to fall, which had started since midnight, the fishermen began to look for the guard and the foreman of their company, calling them by name, but in vain, because no one answered? But after a while, they were stunned and terrified, when just a few meters away from the fish warehouse, they saw lying on the ground and without signs of life, a corpse…! It was the 50-year-old guard, Fadil Rizaj, who had been serving in that position for several years. No one dared to touch him with their hands, because not only was he bloody and with visible marks on his head and body, but his hands were tied with rope from behind his body and also his respiratory organs, tied with a cloth behind his head…! Which clearly meant that he had been killed…!
After that horrific scene, some of the fishermen ran to the offices to call the heads of their company and the Internal Affairs Branch as well, but the telephone line was cut and the connection to Shkodra could not be established…! Meanwhile, from other checks to find the company's wrecker, it was also found that one of the boats (fishing boats) was missing from the pier on the lake shore, precisely the one known as; "The Health Boat", and the safe that held their keys was broken with a crowbar!
Meanwhile, the alarm had been raised and some of the main officers and chiefs of the Shkodra Internal Affairs Branch arrived, who immediately realized that not only were they dealing with a serious crime, but also with an escape by boat across the lake, which, among other things, would also aggravate their position before their superiors at the Ministry of Internal Affairs in Tirana. Meanwhile, the news spread and the investigative group with the relevant experts immediately started working to uncover the crime that had occurred and to unravel the whole event, which a few days later would shock not only the city and district of Shkodra, but also Tivar, Titograd and Ulcinj in Montenegro!
But what had really happened, who and why had killed the Fisheries Guard Fadil Rizaja? How many people had escaped and what had happened at midnight on August 31, dawning on September 1, 1976, as a heavy rain fell with thunder and lightning, which was said to have never been remembered, even by the oldest residents of those parts? Why were several dead bodies found on the shore of the lake on the Yugoslav side and another corpse on our side of the border, near the border post in the village of Zogaj? How was the main author of that escape able to swim to the part of the lake that belonged to the border of the Federal Republic of Yugoslavia, on that dark night with rain, waves and storm?
Who was Hamit Arif Myrto and what did he initially say to the residents of that area, when they saw him completely naked in the alleys of their village, as well as to the competent Yugoslav authorities, regarding the reasons for his escape? What did the UDB authorities ask Hamit during the investigation process in several separate offices in Tivar, Titograd and Ulcinj, where they sent him, frequently changing his location, his "cellmates" and the investigators who interrogated him? What did he testify to when they asked him about the military bases and units, the missile unit and other installations that were located at that time in the Shkodra district, as well as the tracts that were dropped in that city those days, against the Party of Labor and Enver Hoxha?
What did Hamit tell the UDB organs about his brother-in-law, a minister in the government headed by Mehmet Shehu, and also one of the closest people to the dictator Enver Hoxha, who remained in that position until the collapse of the communist regime? Who was the “photographer” from Shkodra who had escaped to Yugoslavia a few years ago and why were all the investigators asking Hamit about that person? Why did the Yugoslav UDB authorities decide to return Hamit Myrto to Albania, handing him over to the Albanian State Security organs, even though they were convinced that he had not been sent on a secret mission?
Çfarë deponoi Hamiti gjatë procesit hetimor, si për arsyet që e kishin detyruar të ndërmerrte atë aventurë të rrezikshme e, gjithashtu të gjitha ato çka ai kishte treguar para UDB-së? Çfarë shkruante Hamiti në letrën drejtuar Enver Hoxhës për ministrin e Mbrojtjes Beqir Balluku dhe si u bë e mundur gjetja e asaj letre në shtëpinë e tij në Shkodër? Çfarë deponuan gjatë procesit hetimor familjarët e Hamitit, të afërmit, fqinjët, shokët e punës, brigadieri, drejtori i ndërmarrjes së Peshkimit, kryetari i Këshillit Popullor të Lagjes “Partizani” ku ai banonte, e të tjerë persona që u thirrëm për të dëshmuar ndaj tij, në vjeshtën e vitit 1976?
Përse gjyqi ndaj Hamit Myrtos u zhvillua në fshatin Shirokë, sa u dënua ai nga Gjykata e rrethit të Shkodrës, Kolegji Penal i Gjykatës së Lartë dhe përse Presidiumi Kuvendit Popullor, la në fuqi vendimet e tyre, për dënimin e tij me vdekje (me varje në litar) edhe pas asaj tragjedia të tmerrshme që i kishte ndodhur atij; ku humbi të gjithë familjen? Cilat ishin fjalët e fundit që Hamiti tha para skuadrës së pushkatimit dhe përse edhe sot e kësaj dite, nuk është gjetur ende varri i tij?!
Lidhur me këto dhe të tjera nga ajo ngjarje nga më të rëndat e tragjiket që ka përjetuar rrethi i Shkodrës në ato vite dhe Mali i Zi gjithashtu, na njohin dokumentet arkivore të dosjes voluminoze përkatëse që ka siguruar Memorie.al, të cilat po i botojmë në disa numra (me faksimilet dhe fotot përkatëse), me qëllimin e vetëm, për të zbardhur dhe për të bërë të njohur krimet monstruoze të ndodhura në atë kohë, ku shqiptarët, për t’i shpëtuar ferrit komunist, detyroheshin të ndërmerrnin aventura nga më të rrezikshmet drejt kufirit shtetëror, ashtu si personazhi kryesor i kësaj ngjarje, Hamit Arif Myrtja!
Proces-verbalet e marrjes në pyetje të Hamit Arfif Myrtja, nga ana e hetuesit të Degës së Brendshme të Shkodrës, Jake Tefiku, tetor 1976
Proçes-verbal
U rimor në pyetje i pandehuri Hamit Myrto dhe tha: “Kur unë isha në Titograd dhe që më morën në pyetje ata dy civilët e fundit, si pyetje ata vazhdimisht e me përsëritje më bënin presion, duke më thënë se; na trego se çfarë di ti për gjendjen në Shqipëri, se neve ndryshe do të kthejmë në Shqipëri. Ata më thoshin se qeveria shqiptare ka kërkuar dhe kërkon me këmbëngulje kthimin tënd në Shqipëri, po të kthyem neve andej, ti ke bërë krime dhe ata me siguri do të pushkatojnë. Unë u jam përgjigjur duke u thënë se, unë tjetër gjë nuk kam dijeni përveç atyre që unë kam treguar. Ata më premtonin se nuk do të kthejmë në Shqipëri, do të sigurojmë punë dhe banim këtu në Jugosllavi.
Disa herë më thoshin në këtë mënyrë, por unë u kam thënë se tjetër nuk kam dijeni. Ata insistonin e më pyesnin për vendosjen e bazave të raketave, por unë nuk u thashë se nuk dija. Më thanë për letrat që janë hedhur në Shkodër kundër Partisë Komuniste Shqiptare, unë kisha dëgjuar në fakt se janë hedhur të tilla, por atyre u thashë se nuk e di. Dhe nuk kam nënshkruar asnjë dokument nga ato që përpilonin me thëniet e mija. Unë u kam thënë atyre se firmë nuk vë në asnjë dokument që bëni, se pse nuk e di se çfarë është shkruar në të, ata më thoshin se këto na lypen për dokumenta, prandaj thëniet tënde nënshkruaji. Kur ata më bënin presion se do të çojmë në Shqipëri, se sa të qëndroni këtu, se pse gruaja dhe fëmijët t’u mbytën dhe tash nuk të lypet jeta ma.
Harrova të them se ata që më pyesnin, më kërkonin me këmbëngulje numrin e raketave, por unë i kam parë vetëm në parakalim në Tiranë dhe asgjëkundi tjetër, pra nuk di edhe sot se ku janë vendosur raketat. Më pyetën gjithashtu edhe nëse ka grupe të tjera në Shqipëri që janë kundër Partisë, por unë nuk dija të tilla dhe u kam thënë se nuk kam dijeni.
Procesin e lexova dhe e nënshkrova.
I pandehuri H e t u e s i
Hamit Myrtja Jake Tefiku
dokumenti arkivor me vendimin për ekspertizën e letrës së Hamit Arif Myrto, nga eksperti Gjolek Ymeri, që iu gjet në shtëpi, të cilën ai e kishte lënë në adresë të Enver Hoxhës
Vendim
Në qytetin Shkodër, më 15.10.1976, Unë Jake Tefiku, hetues i Degës së Punëve të Brendshme, mbasi studiova materialin rreth çështjes së tradhtisë, terrorit dhe propagandës armiqësore, që bën fjalë për Hamit Arif Myrtja.
Konstatova
Se në orët e vona të natës së 31 gushtit 1976, i pandehuri Hamit Myrto, pasi kishte bërë përgatitje e mëparshme për t’u arratisur, niset dhe shkon në qendrën e Peshkimit, për të marrë lundër. Aty pasi vravi rojën e Peshkimit, Fadil Rrezian, mori lundrën dhe u arratis familjarisht për në Jugosllavi. Para se ay të arratisej, ka shkruar një letër, me përmbajtje armiqësore kundër Partisë dhe Pushtetit.
Vendosa
Të bëj ekspertim për këtë çështje, duke thirrur si ekspert, oficerin Gjolek Ymerin. Ai do të japë përgjigje me këto pyetje:
Nëse është shkruar ose jo nga dora e Hamit Myrtos?
Konkluzioni të na jepet me shkrim, duke na kthyer edhe origjinalin.
Kam qejf që këtë letër me zarf që kam shkruar, t’ja dërgoni Enver Hoxhës.
Këtë letër po e baj sa për dijeni, këtë gja nuk e kam ba për qejf, por nga halli, jam qysh në moshën 12 vjeç në punë dhe sot mezi kam fitue me majt vedin dhe fëmijët në këtë shtëpi që e shifni nuk jetojnë thitë, e jo njerëzit, më ka dalë goja mbrapsht, tuj ba kërkesa, si ndërmarrjes, po ashtu dhe Komitetit, ja kam qa hallet, por më kanë konsiderue si Jugosllav, prandaj unë mbasi jam Jugosllav, po shkoj në Jugosllavi.
Në vitin 1969, më duket se në muaj të dhjetorit, i jam drejtue Komitetit Qendror për ankesat e shtëpisë, më nisën te Agime Kapisyzi, dhe ajo më tha se pse ke shku në Tiranë, nuk të jap shtëpi, me sa kuptova, sekretarja e Komitetit Qendror donte sa për me më largue, prandaj qysh atëhere, s’jam aspak i kënaqur. Kur vjen puna me u djeg, thojnë se s’dina gja?
Prandaj juve dhe drejtori i N.I.Sh. Peshkimit, Thoma Liti, na thotë që jeni peshkatar, punoni dhe mbroni. Kur drejtori Thoma Liti dhe shoku Eljaz Laçi, që ishte sekretar partie, kur ju qajsha hallin, dhe kur e shtrojsha në kolektiv, si drejtori dhe shoku Eljaz, e shokët e punës, ma merrshin dhe u zgërdhishin, kur u dëftojsha se jam ngushtë, 5 vetë në tre metra vend, mobiliet m’u kalbën poshtë në bodrum.
Atëhere unë të rri i kënaqur me këto, dhe vjet në kokë të vet drejtori, uli çmimin e peshkut dhe sivjet e ulën një pesëmbëdhjet ditësh që e kena ba llogari, peshku i mirë dhe i keq, të dyja bashkë, më ka ra mesatarja 3 lekë e një çerek, vjet pa peshkun e mirë, i keqi më ka ba 7 lekë, prandaj kjo është me të rrjep, me të hjek lëkurën, kështu nuk ka si të dojë populli Partinë Komuniste, mbas pesëmbëdhjetë vjetëve në ndërmarrje, ka ra shkurtimi si në fabrikën e cigareve, punëtorit 18 vjet punë, mirë shkurtimi atëhere si ishte kënaqur ajo me aksione, thojnë se shkojnë vetë punonjësit, jo, s’asht e vërtetë, i çojnë me dajak me zor, kjo është sa me rrejt botën në televizion.
Që kena punë boll. Tash gjashtë vjet e kam gruan pa punë. Vetëm në Tulla dhe në fermë me 50 lekë të vjetra në ditë, a thue është në gjendje ajo me jetue me 1000 lekë të vjetra?! Prandaj punëtori tuj ulë kategorinë, nga e shtata në të gjashtën, atij në vend që me ja çue, përkundrazi, me ja ulë, popullin në rasë nuk e ke, e thotë me za me za, mor nuk të don me 2500 lekë në pesëmbëdhjetëditësh, ose 3000, s’mujtë të jetoj. Prandaj kufijtë me gardhe i rrethon Shqipëria dhe jo Jugosllavia, ba me ken lirshëm si në shtete të tjera, edhe 15 vjet ata kishin ndejt, prandaj Enver Hoxha, shokët tuej, Beqir Balluku, Petrit Dumja, Rrahman Parllaku etj., të tradhëtuen vëllezërit e tue. Se edhe ata e kanë kuptue se nuk jetohet kështu. Asht jetë fukarash, jetë mizore.
D.V. Hamit Arif Myrtja
Sekretarja e Hetuesisë
Afërdita Kruja
Mbi ekspertimin grafik të një letre
Me vendimin datë 15.10.1976, të hetuesit Jake Tefiku, na është dërguar një letër me përmbajtje armiqësore, si objekt i ekspertimit si dhe një dorëshkrimi të Hamit Myrtos.
Nga ekspertimi kërkohet: 1. Nëse letra me përmbajtje armiqësore, objekt i këtij ekspertimi, është e shkruar ose jo prej Hamit Myrtos.
Këqyrja dhe ekzaminimi kriminalistik
Materiali objekt i këtij ekspertimi, është një letër e shkruar në katër faqe, letër e zakonshme me vija, është shkruar me stilolaps me ngjyrë violente, ajo fillon me fjalët: “Këtë letër po jua lej sa për dijeni”, dhe përfundon në fundin e faqes së katërt me fjalët: “Ashtë jetë fukarenj mizore: D.V. Hamit Myrtja”.
Materiali objekt i këtij ekspertimi, është i shkruar me shkrim të lirë të zakonshëm, me dorë dhe nga studimi i bërë, rezulton se ka mjaft elementë të përgjithshëm dhe të veçantë për ta përcaktuar autori i këtij dorëshkrimi. Shenjat e përgjithshme të tij, është shkrim i pa arrirë, me përzierje, pjerrësia e tij është përzier, është shkrim i pa arrirë. Shenjat topografike të tij janë, fusha e shtrirjes së tij, ka fushë të zezë, shkrim i shkruar sipër vijës dhe nën vijë, me shtrirje të zgjatur.
Shenjat e imta të tij janë: fillim e mbarim vije të bërë zakon, shkëputje dhe ndërprerje të fjalive, të bëra zakon, si midis rreshtave, ashtu dhe midis fjalive. Veçoritë e drejtimit të lëvizjeve të disa germave gjatë lidhjeve me elementë të shkrimit, janë si te germat me gjysmë ovale, si; “q, a, c, ë, e, d, p”, e tjera, janë me hedhje nga e djathta në të majtë, dhe me zgjatje të elementëve plotësues të tyre.
Dorëshkrimi mostra krahasimi, me paraqitjen e disa rreshtave të shkruara në fund të një letre që mban datën 13.5.1976 nga Hamit Myrtja me stilograf, i cili mbasi u studiua, rezulton se është i bollshëm për t’u krahasuar dhe elementëve të përbashkët me atë të dorëshkrimit objekt i këtij ekspertimi. Këto janë si të elementëve të përgjithshme, ashtu dhe të veçanta.
I mbështetur në të dhënat e mësipërme, si dhe me tabelat e dedikimeve të dorëshkrimeve ekspertimeve grafike, na jepet e drejta të arrijmë në këto:
Konluzione
Letra me përmbajtje armiqësore, objekt i këtij ekspertimi, e gjendur në banesën e Hamit Myrtos, është shkruar nga vetë Hamit Arif Myrtja.
V.O. Së bashku ja kthejmë materialet e ekspertuar.
Eksperti Kriminalist
Gjolek Ymeri
Lutje Datë 13.5.76
Unë i quejtuni Hamit Aarif Myrtja, lindun në fshatin Shirokë, banues në lagjen “Partizani” Shkodër, me profesion peshkatar, i datëlindjes 1944, i martuem me 3 fëmijë, gjithsej vetë i pesti.
Vendi ku banoj unë, gjendet në një kuzhinë dy me dy e gjysëm, në ndërtesën e Hanit të Sadokalit.
Nga ana e pushtetit në lagje dhe nga vendi i punës ku punoj, kanë verifikue vendin se ku banoj, për këtë janë në dijeni, lagja më ka kthye përgjigje dhe më kanë thanë se nuk kemi kontingjent, kur të na vinë kontingjent, do ta shikojmë punën tuej, kurse ndërmarrja jonë e Peshkimit, nuk kanë banesa për strehim.
All my personal belongings are scattered around the corners and some of my furniture is being damaged by the humidity, which I have in a basement. I am addressing the People's Council, because the place where I live is not in hygienic conditions, the boards and rails are rotten, I believe that the request I am addressing should be taken into account, considering my need for where I live.
With honors and respect
Hamit Arifi
This is, for your information, a copy of the letter I sent to the Committee.
DECISION
To conduct the experiment
In the city of Shkodra, on October 28, 1976, I, Jake Tefiku, investigator at the Internal Affairs Branch, after studying the material regarding the case of the defendant Hamit Arif Myrtja, which concerns the crimes of hostile propaganda, terror, and treason against the homeland.
I realized
That the aforementioned has been accused of having developed hostile activity that is found in propaganda, in committing the act of terror against an official person, and has committed the act of treason against the homeland in the form of fleeing abroad. During his investigation by the investigator in recent days, he has shown signs of a crisis and a momentary confusion which he has accompanied with headaches and crying. In order to see if he is responsible for the acts committed.
decided
To conduct an expert examination on this issue by calling as an expert, the doctor of the Shkodra Civil Hospital, Sandër Ashta, who will provide answers to these questions:
What disease does the defendant Hamit Arif Myrtja suffer from?
Is he responsible for the crimes committed?
The conclusions should be given to us in writing./ Memorie.al
Lini një Përgjigje