FLASH
Shkruar nga Ferdinand Dervishi
In 1944, arriving in Albania by the thousands, the Chams would not find the kind of hospitality they could wish for among brothers of the same blood.
The communist state of Enver Hoxha is proven not to have understood the new created reality and not to have taken seriously the significance of the migration from Greece of about 20-25 thousand people at the point of crisis.
Especially from the political point of view, migration is not conceived, being treated only as a great financial inconvenience of housing and food.
As a result, thousands of Cham refugees were settled in several hastily built camps and at best put their heads in military tents of American and British aid, which also began to pay for food and other needs.
According to some American reports, at this time drawn up by the head of the mission in Albania, Jakobs, a good part of them slept outside, while another part, in tents. In order to ease the burden of the Albanian government, but also to anticipate Enver Hoxha's eventual commitment to expel the Greek minority from Albania for balance, the Americans were forced to bring aid, outside of the quota for Albania, in the amount of about 1.5 million dollars. .
A useless measure, since Enver Hoxha proves to have come to terms very quickly with the fact of the massacre and displacement of the Cham population by the Greeks.
Further disinterest is even more documented.
The leader of the Albanian communists is proven to have raised his voice for the relocation of the Chams himself on two occasions: In 1945, when he called the members of foreign military missions to a meeting in order to request help, and a year later, in 1946, this turn at the Peace Conference in Paris, where he used the issue politically.
The fact that Enver Hoxha had no clear political concept on the issue is also proven by the attempt to use the Cham refugees as cannon fodder in the area of the Civil War that broke out in Greece.
Having information about the destruction of the Greek communist guerilla formations in front of the combined force of the Greek Government with the British and the Americans, who helped them with sophisticated military means, Enver Hoxha almost signed an unforgivable blunder.
The proof is found in the minutes of an infamous Politburo meeting, dated March 25, 1949, where it was decided that Cham men who could bear arms should be taken by force and sent across the border to fight alongside the Greek communist guerrillas. .
At the meeting, the Bureau member, Liri Belishova, complains and declares that only 30 Chams have agreed to go to war and that the members of the Communist Party of Albania have taken this issue without enthusiasm.
Ndërsa Mehmet Shehu tenton ti japë jetë një zgjidhjeje sipas stilit të tij. Ai propozon që çamët të merren forcërisht dhe të dërgohen në Greqi për të luftuar në krah të gueriljeve komuniste. Ja një pjesë nga fjala e tij: “Këtë duhet ta bëjmë pa e diktuar kush, brenda një nate, se ndryshe na ikin. Tani, të mos përdorim forcën me ta, se janë shtetas të huaj. Tani tu themi komiteteve të Partisë se rretheve ta lënë këtë çështje në heshtje dhe brenda një nate ti shpiem në kufi.”
Fatmirësisht historia nuk e ka dokumentuar realizimin e një krimi të tillë. Duket sovjetikët, të cilëve shqiptarët vendosën tu kërkonin një konsulencë, nuk e kishin aprovuar.
Procesverbal i mbledhjes së Byrosë Politike të PPSH-së, 25 mars 1949
Liri Belishova: Në bazë të vendimit të Byrosë Politike janë dërguar poshtë disa shokë çamë për të rekrutuar elementë refugjatë çamë për në ushtrinë demokratike greke. Në mbledhjen e partisë është thënë açik, kurse me të tjerët nuk është folur, por kanë dekonspiruar anëtarët e partisë dhe populli e ka marrë vesh, prandaj deri tani vetëm 30 veta kanë kërkuar që të shkojnë dhe anëtarët e partisë e kanë marrë këtë çështje pa entuziazëm. AP nuk e kanë pritur mirë dhe reaksioni ka punuar për vetën e tij ai e ka përgatitur terrenin për vete. Janë marrë refugjatët grekë ne 2-3 raste dhe me forcë për të shkuar atje. Përgjithësisht çamët nuk duan të venë në Greqi. Parulla është se s'kemi besim tek grekët duam të rrimë në Shqipëri ose na lini të shkojmë në Turqi, Çamërinë nuk e duam. Duhet të shohim se çfarë masash duhet të marrim. Këtu duhet të marrim dhe një vendim për anëtarët e partisë që kanë shfaqur këto tendenca se është situata e vështirë. Ka disa propozime nga shokët çamë që të bëhet mobilizim i detyruar dhe të merren disa masa kundër elementëve reaksionarë. Thonë gjithashtu që të bëhet një mbledhje me anëtarët e partisë që janë çamë ku të marrë pjesë dhe një i deleguar i Komitetit Central, por unë s'jam dakord që të përzihet partia jonë me këtë punë.
Bedri Spahiu: Ne kemi punuar që ata të kenë të drejtën e mobilizimit për këtu ata janë shtetas grekë. Në Greqi kanë nevojë për ushtarë të qe e mundur të shkonin me agjitacion do të ishte më mirë, po në këtë mënyrë çamët nuk do të venë në Greqi. Edhe nga ana ndërkombëtare nuk ka ndonjë gjë veç të mos duket dora jonë, por të bëhet natën. Për këtë mund të pyesim sovjetikët.
Mehmet Shehu: Petrit Shahini nga Elbasani thotë se me rastin e mobilizimit çamëve, elementët reaksionarë kanë filluar të flasin keq për Partinë Komuniste Greke, etj. Po t'i lëmë kështu çamët partia diskreditohet nga këta reaksionarë.
Ne me këtë rast zbulojmë se masën çame nuk e kemi në kontroll. Të përdoren kështu njerëz të dërguar tek ata nga partia jonë është një shenjë proteste kundra qeverisë sonë.
Këtu kuptohet se sa larg është partia jonë nga këto masa. E rëndësishme është të veprohet me këta armiq të reaksionit. (gjithë anëtarët e tjerë janë dakord për këtë propozim të shokut Mehmet), pastaj të shihet cilët janë ata elementë anëtarë partie që i kanë trajtuar kështu të dërguarit tanë. Këta të përjashtohen nga partia dhe të dërgohen në kamp. (shokët e tjerë janë dakord dhe më këtë propozim). Për elementët e tjerë po të merren me forcë punë e vështirë nga pikëpamja ndërkombëtare, ky është i vetmi rrezik, po, përndryshe ne e bëjmë brenda një nate. Këtë duhet ta bëjmë pa e diktuar kush brenda një nate se ndryshe na ikin. Tani të mos përdorim forcën me ta se janë shtetas të huaj. Tani t'iu themi komiteteve të partisë së rretheve ta lënë këtë çështje në heshtje dhe brenda një nate t'i shpihem në kufi.
Tuk Jakova: Në këtë rast të shihen cilët janë njerëzit e poshtër. Këtyre monarko-fashistët ju kanë bërë njëmijë poshtërsi dhe nuk duam të venë të luftojnë për vendin e tyre.
Mehmet Shehu: Ne t'ju themi të mos i lënë në një repart.
Tuk Jakova: Ata shokë nuk kemi si i dërgojmë të kthehen dhe të merren masat që tha Mehmeti.
Mehmet Shehu: T'jua shtrojmë dhe sovjetikëve nga pikëpamja ndërkombëtare. Për familjet e tyre ju kemi dhënë toka dhe le t'i punojnë.
Hysni Kapo: Këto veprime që tha Mehmeti të bëhen.
Beqir Balluku: Këta të arrestohen dhe të venë të punojnë në Lozhan ku është vendi shumë i përshtatshëm. (AQSH, F. 14/AP, V.1949, D.16, fleta 14)
Lini një Përgjigje