FLASH
Shkruar nga Pamfleti
For years, Aleksandar Vučić was treated by the West with a kind of cold pragmatism: not because he was necessarily "the solution", but because he seemed like the man who kept Serbia under control and the Balkans at a manageable temperature...
For more than a decade, Aleksandar Vučić has kept Serbia under a model of power that has withstood scandals, protests, the Kosovo crisis, and criticism from abroad. He built his authority on a formula that seemed simple but was highly functional: control over institutions, dominance of the public narrative through the media, a party apparatus that extends into the administration and the economy, and a constant balance between the West and Russia. In this model, Vučić sold himself as the “guarantor of stability,” the only man who could keep the situation under control in a region where anything could explode.
For a long time, this worked. Every crisis was transformed into an argument for more power: if there were tensions, a “strong hand” was needed; if there was pressure from outside, a “good leader” who “would not sell out the country” was needed; if there was discontent within, “calm” was needed because “the alternative is chaos.” This is the logic of personalist regimes: to govern not by solving problems, but by managing the fear of deterioration.
But today, the question “is the end of Vučić coming?” is being heard more often not because the opposition is suddenly stronger, but because his model is showing signs of wear and tear. And what makes this situation more dangerous for him is the fact that the pressure is not coming from a single direction. It is coming simultaneously from the street, from social discontent, from Brussels, from the Kosovo issue, from the weakening of some of his allies, and from a name that continues to follow him like a political and diplomatic shadow: Milan Radoić.
Protests in Serbia have happened before, but what is being seen now has a significant difference: it no longer looks like an emotional outburst that fades after a few days, but rather like an accumulated fatigue that is turning into persistence. It is not just a matter of economics or the next scandal; it is the feeling that the system is closed, that institutions do not function as institutions, that justice is no longer a guarantee, that the media does not inform, but disciplines, and that corruption has become the official language of the state. When a society reaches this point, the danger to power is not the protest itself, but the moment when people begin to no longer accept fear as a rule of the game. Strong regimes falter when citizens lose the sense that "it's not worth it," and this, in Serbia, seems to be gradually changing.
Në të njëjtën kohë, Vuçiç po ndjen se mburoja e tij evropiane nuk është më aq e fortë sa dikur. Humbja e Viktor Orbanit ka implikime që shkojnë përtej Hungarisë. Orbani ishte një lloj mbrojtjeje brenda BE-së: një figurë që mund të zbuste kritikat, të relativizonte presionet dhe të jepte përshtypjen se modeli joliberal është një trend evropian, jo një devijim ballkanik. Kur një aleat i tillë dobësohet, Serbia mbetet më e ekspozuar dhe Vuçiç duhet të paguajë më shtrenjtë për të njëjtën tolerancë që gëzonte më parë nga disa qendra vendimmarrëse. Perëndimi, për vite me radhë, e ka toleruar Vuçiçin sepse e shihte atë si "të domosdoshëm" për stabilitetin rajonal. Por kjo logjikë po sfidohet sa herë që stabiliteti që ai premton fillon të duket si një ngecje e rrezikshme, ose një stabilitet i ndërtuar mbi tensione të kontrolluara.
Në këtë ekuacion, Kosova është bërë më shumë një barrë sesa një kartë. Për vite me radhë, ajo ka shërbyer si një instrument i fuqishëm për Vuçiçin: ndonjëherë për mobilizim të brendshëm, ndonjëherë për presion mbi Prishtinën, ndonjëherë si një monedhë negociuese me Brukselin dhe Uashingtonin. Por pas Banjskës, kostoja është rritur ndjeshëm. Sulmi i armatosur i shtatorit 2023 nuk u perceptua vetëm si një incident sigurie. Për shumë aktorë ndërkombëtarë, ai ndryshoi mënyrën se si shihet roli i Beogradit. Dhe për shkak se ngjarje të tilla nuk ndodhin në një vakum, Banjska e ktheu vëmendjen te një pyetje e vjetër, por tani më e mprehtë: sa kontroll kishte dikur Vuçiç mbi atë që po ndodhte në veri të Kosovës dhe sa e toleron ai atë për interesa politike?
Ja ku vjen Milan Radoiçiç, një emër që e bën këtë pyetje edhe më të vështirë për Vuçiçin. Njeriu kryesor në grupin terrorist që pranoi se ishte pjesë e sulmit në Banjska dhe që tani nuk ka asnjë problem me kërkesën për t'u gjykuar për krimin që kreu. Fakti që Radoiç mori përgjegjësinë për Banjskën dhe megjithatë mbeti i lirë në Serbi ka krijuar një boshllëk serioz besueshmërie. Për shumë njerëz në Perëndim, kjo nuk shihet më si një çështje thjesht gjyqësore, por si një provë politike: a ekziston një vullnet shtetëror për përgjegjësi, apo po mbrohen njerëz që konsiderohen të dobishëm për skemat e ndikimit dhe kontrollit në terren?
Këtu Vuçiç bie në një kurth më serioz se krizat e mëparshme. Nëse e merr seriozisht Radoiçin dhe lëviz më shumë drejt kërkesave perëndimore, ai rrezikon të ofendojë një pjesë të bazës së tij nacionaliste dhe, më e rëndësishmja, të shqetësojë rrjetet e brendshme të pushtetit që e kanë mbajtur sistemin të bashkuar. Nëse nuk vepron, atëherë kostoja ndërkombëtare rritet: presioni diplomatik, kushtëzimi i mbështetjes, skepticizmi në rritje dhe një ndjenjë izolimi që nuk e ndihmon as ekonomikisht dhe as politikisht. Ky është kurthi: çfarëdo që të bëjë, ai paguan një çmim. Dhe kur një udhëheqës nuk mund t'i shmangë kostot përmes manovrimit, ai fillon të duket më pak i pathyeshëm.
A do të thotë kjo se fundi është afër? Jo domosdoshmërisht.
Vuçiç ende kontrollon shumë mekanizma pushteti: institucionet, median, aparatin e sigurisë, patronazhin ekonomik. Por pyetja sot nuk është nëse ai ka pushtet; pyetja është nëse modeli i tij po humbet qëndrueshmërinë e tij. Dhe këtu shenjat janë më të qarta se më parë. Protestat nuk po zbehen lehtë. Pakënaqësia sociale po thellohet. Kosova po prodhon kosto politike, jo vetëm për Prishtinën, por edhe për Beogradin. Presioni ndërkombëtar po bëhet më i kushtëzuar. Aleatët e jashtëm që dikur shërbenin si mburojë po dobësohen. Dhe hija e Radoiçit vazhdon të qëndrojë në tryezë si një problem që nuk mund të mbyllet me deklarata.
Vuçiç e ndërtoi pushtetin e tij duke menaxhuar tensionet. Por rreziku për të sot është se disa nga këto tensione nuk duken më të menaxhueshme në mënyrën e vjetër. Kur krizat që ai përdor për të sunduar fillojnë të grumbullohen, ato nuk e forcojnë më pushtetin e tij, por e konsumojnë atë. Dhe ky është ndryshimi i madh i momentit: për herë të parë, kombinimi i rrugës, presionit ndërkombëtar, Kosovës dhe hijes së Milan Radoiçit po e bën pushtetin e Vuçiçit të duket më i prekshëm se kurrë, jo sepse ai është dobësuar papritur, por sepse modeli i tij po plaket, po humbet besueshmërinë dhe po fillon të prodhojë më shumë kosto sesa përfitime.
Mosndarja nga Rusia si një barrë strategjike
Për vite me radhë, Aleksandar Vuçiç u trajtua nga Perëndimi me një lloj pragmatizmi të ftohtë: jo sepse ai ishte domosdoshmërisht "zgjidhja", por sepse dukej si njeriu që e mbante Serbinë nën kontroll dhe Ballkanin në një temperaturë të menaxhueshme. Stabiliteti, edhe kur vinte me kompromis moral dhe politik, konsiderohej një çmim i pranueshëm. Sot, kjo llogaritje po dështon. Dhe arsyeja kryesore ka një emër: Rusia. Serbia vazhdon të refuzojë përputhjen e plotë me politikën e jashtme të Bashkimit Evropian ndaj Moskës. Ajo nuk iu bashkua sanksioneve. Ajo i mban kanalet politike të hapura. Në energji, diplomaci dhe diskursin publik, Rusia vazhdon të trajtohet jo si agresore, por si një aleate historike. Beogradi e quan këtë "neutralitet".
Por në një Evropë që ka hyrë në epokën e sigurisë, një “neutralitet” i tillë tingëllon si një justifikim. Në kryeqytetet perëndimore, ajo që Serbia shet si ekuilibër lexohet gjithnjë e më shumë si paqartësi e qëllimshme: ne marrim përfitimet nga BE-ja, ne mbajmë lidhje me Kremlinin dhe e përdorim paqartësinë si një instrument presioni. Ky është thelbi i problemit: Vuçiç nuk po përpiqet të balancojë për të mbijetuar si një shtet i vogël midis blloqeve; ai po e përdor balancimin si një strategji pushteti.
Në Bruksel dhe Uashington po bëhet gjithnjë e më e qartë se një vend kandidat për në BE nuk mund të luajë njëkohësisht rolin e një partneri evropian dhe të mbajë marrëdhënie të privilegjuara me Kremlinin. Kjo nuk është më çështje protokolli diplomatik; është çështje koherence strategjike.
In a climate where Russia is seen as a direct threat, any “gray zone” is a risk. And Serbia under Vučić has become just that: a gray zone of Russian influence, with alternative channels, double-talking rhetoric, and a foreign policy that often looks like perpetual negotiation, not guidance.
The West can tolerate much for the sake of stability, but it finds it hard to tolerate anything resembling the spread of Russian influence in the heart of Europe. Vučić’s problem is that he has built his political model on two main benefits: First, the internal benefit: Russia serves as a symbol, as an emotion, as an ideological “shield” and as a means of feeding a part of public opinion. Second, the external benefit: by not completely breaking away from Moscow, he retains a negotiating card towards the West. The unspoken but understandable message is this: “If you don’t treat me as indispensable, I can slip somewhere else.” This strategy is simply becoming less and less functional. Because the West is no longer seeking “crisis management” as an absolute priority; it is seeking harmonization./ Adapted from “Pamphlet” by “Politico”
Po ne perse duhet te na hyje ne pune?