FLASH
Shkruar nga Jamie Dettmer
As happened in Northern Ireland, disarmament seems to be the most likely stumbling block to the Gaza plan...
When US President Donald Trump unveiled his 20-point peace plan for Gaza, diplomats and commentators noticed echoes of another deal in which former British Prime Minister Tony Blair had influence, the Good Friday Agreement.
It was this historic document, signed in 1998, that began the process that would end three decades of sectarian conflict in Northern Ireland, known as the Troubles.
The similarities between the two were immediately apparent to academic David Mitchell, a professor of reconciliation and peace studies at Trinity College. Some phrases seemed to be “taken from the Good Friday Agreement or at least inspired by it,” he told Politico, particularly those that referred to a “demilitarization process,” the “dismantling” of weapons, and “putting weapons out of service forever.”
According to Mitchell, “the word 'dismantling' wasn't used much until the Good Friday Agreement; people hadn't really heard it before.
"I think it was to get rid of the sense of disarmament and maybe make it look less like a defeat for the paramilitaries," Mitchell said.
Undoubtedly, this approach helped the pro-deal camp of the Irish Republican Army ultimately sell the historic agreement to the hardliners and reluctant people of the movement.
However, it took almost 9 years for the Northern Ireland IRA to fully disarm and end the conflict, which left around 3,500 dead and 50,000 injured.
So how long will it take for Hamas to disarm?
That the Good Friday Agreement, some of its key assumptions and the general design of its confidence-building steps, served as a model for Gaza is not at all surprising.
Ultimately, Trump appointed Blair to help oversee the post-war governance of Gaza. The former prime minister also worked during the last six months of the previous US administration, and later with Trump's son-in-law, Jared Kushner, and Special Envoy, Steve Witkoff.
And as happened in Northern Ireland, disarmament is emerging as the most likely stumbling block in the Gaza plan as it moves from the fairly simple transactional first phase of prisoner swaps and a cessation of hostilities to the second phase, which would see Hamas and allied Palestinian militant groups in the enclave hand over their weapons.
Faza e tretë, nëse arrijmë ndonjëherë atje, parashikon rindërtimin e qeverisjes civile dhe rindërtimin e Gazës, gjë që sigurisht do të zgjasë me vite. Por edhe çarmatimi do të zgjasë, nëse ajo që ndodhi në Irlandën e Veriut është një udhërrëfyes.
Të martën, pasi Hamasi u akuzua për nisjen e një sulmi ndaj forcave izraelite në zonën e Rafah, Trumpi i paduruar e paralajmëroi grupin të çarmatoset ose të përballet me një fund "të shpejtë dhe brutal”. Por deri më tani, i vetmi çarmatim që ka ndodhur përfshin një klan familjar në Khan Yunis që ia dorëzoi armët e tij Hamasit, ndërsa grupi militant filloi një fushatë dhune kundër kundërshtarëve të bazuar në klan dhe banorëve të Gazës që pretendon se kanë bashkëpunuar me Izraelin gjatë luftës.
Mësimi kryesor nga procesi i paqes në Irlandën e Veriut, i cili gati dështoi disa herë për çarmatimin, është se edhe me vullnetin më të fortë në botë, do të duhet kohë e konsiderueshme, diçka që do t'u japë kundërshtarëve të marrëveshjes, qofshin izraelitë apo palestinezë, shumë mundësi për të penguar procesin.
Marrëveshja e së Premtes së Madhe ishte ndër momentet më të mira të Blair-it, dhe një nga momentet që ai me krenari argumenton se mbetet një shembull për botën.
“Kishte udhëheqës që ishin të përgatitur edhe me rrezikun personal politik për t’u përballur me elementët kokëfortë në partitë e tyre dhe për të ecur përpara”, tha ai në 25-vjetorin e nënshkrimit të saj, duke theksuar “kjo është arsyeja pse është një mësim për proceset e paqes kudo”
Dhe duke ecur përpara, Blair pa dyshim do të na kujtojë se durimi do të jetë jetik , diçka që zëvendëspresidenti i SHBA-së JD Vance e la të kuptohej gjatë fjalimeve të tij në Izrael të martën.
Ndërsa i bëri jehonë Trump dhe paralajmëroi se "nëse Hamasi nuk bashkëpunon, do të zhduket", Vance theksoi gjithashtu se do të duhej "një kohë shumë, shumë e gjatë" për të zbatuar planin 20-pikësh dhe refuzoi të caktonte një afat ose orar për Hamasin që të çarmatoset.
Duke tërhequr paralele të mëtejshme, Mitchell vërejti se pas nënshkrimit të Marrëveshjes së të Premtes së Madhe, "çmontimi ishte menjëherë çështja më e rëndësishme".
Ajo "dominoi të gjithë procesin e paqes deri në vitin 2007 dhe mori një rëndësi të madhe simbolike. Pati njëfarë decentralizimi dhe ndarjeje të pushtetit, por ajo vazhdoi të shembej sepse Unionistët nuk kishin besim [në] seriozitetin e IRA-s në lidhje me çarmatimin".
“Si një grup militant, armët tuaja janë absolutisht thelbësore për identitetin tuaj, gjë që supozoj se është rasti me Hamasin. Pra, nuk doni t’i hiqni dorë lehtë”, shtoi ai.
Sapo armëpushimi hyri në fuqi, Hamasi nuk humbi kohë, duke u rishfaqur hapur në zonat që Forcat Mbrojtëse të Izraelit (IDF) sapo i kishin lënë dhe duke rivendosur kontrollin mbi një pjesë të enklavës. Një oficer i Hamasit i tha televizionit Al-Araby të Katarit se ushtarët e armatosur të ridislokuar do të konfiskonin armët nga "të arratisurit", një term gjithëpërfshirës për palestinezët që kundërshtojnë grupin. Dhe jo shumë kohë më pas, një video e postuar në rrjetet sociale me bazë në Gaza tregoi një burrë të armatosur të maskuar duke qëlluar një palestinezë në këmbë, një ndëshkim që përdoret shpesh nga militantët kundër bashkëpunëtorëve të dyshuar. Që atëherë ka pasur më shumë të shtëna dhe ekzekutime të tilla.
Hamasi pretendon se i ka ripozicionuar ushtarët e tij vetëm për t'u siguruar që enklava të mos zhytet në anarki. Por kur bëhet fjalë për çarmatimin përfundimtar, ai ka lëshuar vetëm deklarata të errëta, me një zyrtar të lartë të Hamasit që i tha Reuters më parë këtë javë se nuk mund të angazhohej për çarmatosjen e grupit .
I pyetur nëse Hamasi do të ulte armët, një anëtar i byrosë politike të grupit, Mohammed Nazzal, tha: “Nuk mund të përgjigjem me po ose jo. Sinqerisht, varet nga natyra e projektit. Projekti i çarmatimit për të cilin po flisni, çfarë do të thotë? Kujt do t’i dorëzohen armët?”
Ai ka të drejtë: kur bëhet fjalë për mekanikën e çmontimit të armëve, asgjë nuk është vendosur ende; nuk ka askush për t'i pranuar ato ose për të monitoruar shkatërrimin e tyre.
Hamasi vështirë se do t’ia dorëzojë armët IDF-së, ashtu siç IRA nuk ia dorëzoi të vetat ushtrisë britanike apo forcës policore të provincës, e cila atëherë njihej si Policia Mbretërore e Ulsterit, pasi me siguri do të haste kundërshtime nga njerëzit e ashpër.
Në vend të kësaj, shpjegoi Mitchell, ishin dy anëtarë të kishës, një metodist dhe një katolik, të cilët monitoruan IRA-n duke shkatërruar depot e saj të armëve.
"Në thelb, ata u çuan nëpër fshatra duke inspektuar shkatërrimin e armëve. Gjithçka ishte shumë sekrete. Pastaj u kthyen në media dhe thanë: 'kemi parë çarmatimin e plotë dhe të plotë të IRA-s'."
Megjithatë, ato arsenale ishin shumë më të vogla dhe është e vështirë të imagjinohet që njerëz si ministri i Sigurisë Kombëtare i Izraelit, Itamar Ben-Gvir, ose ministri i Financave, Bezalel Smotrich, të bien dakord për një proces kaq të fshehtë, duke marrë fjalën e një çifti monitoruesish të pavarur se armët janë vendosur jashtë përdorimit. Ata do të duan prova të plota dhe do të jenë të etur t'i fërkojnë hundët Hamasit në rast humbjeje.
Zgjidhja më e dukshme këtu është që Hamasi t’ia dorëzojë armët e tij një force ndërkombëtare stabilizimi, e cila, sipas Vance, është ende në fazat e hershme të planifikimit. Megjithatë, ai nuk e lidhi drejtpërdrejt mekanizmat aktualë të çarmatimit të Hamasit me vendosjen e një force stabilizimi.
This raises questions about Hamas's intentions, including whether there is a single chain of command or whether divisions will emerge within the militant group. "Will Hamas hand over its weapons? Will it relinquish power? Even in recent days, we have seen that the militants in Gaza are not entirely a monolith. To what extent does Hamas have operational control over all of these elements?" asked Ned Price, a former US diplomat who worked with Blair and former Secretary of State Antony Blinken on the peace plan during the previous administration.
For Mitchell, there is a big difference between the Good Friday Agreement and the Gaza plan: the former had the advantage of a political solution, while Trump's plan lacks a clear path to a two-state solution. "The Northern Ireland peace process was tied to political progress, whereas this deal is not," he said.
This could prove to be a fatal flaw. /Adapted from Politico/
Proçesi i paqes do shkonte gjatë sa në Irlandë, nëse Tramp dhe Bler do kishin të njëjtën vendosmëri, temperament, mbështetje dhe nëse të dy konfliktet do kishin natyrë të njëjtë. Problemi tash, nuk është Hamasi por Netanjahu me projektet për ta ngrirë konfliktin në Gaza dhe për ta zhvendos konfliktin në Bregun Perëndimor. Netanjahu përbën sipas meje rrezik kombëtar për Izraelin dhe destabilizimin e rajonit. Projektin e paqes "Tramp" nuk ka forcë që ta pengojë. Kush guxon dhe hedh 'guralec' do ti kthehen në 'gurë.