FLASH
Shkruar nga Pamfleti
The border conflict has roots in colonial maps and the 'long-standing rivalry between brothers and sisters'...
Thailand and Cambodia have been embroiled in a border dispute for more than a century, which erupted again in the summer of 2025. Peace efforts have had mixed results and fighting continues.
A historical dispute over lines drawn on colonial maps is often used as a pretext for rising nationalism. The two countries have had what one historian called a “fraternal rivalry” for decades, fueled by competing claims to the region’s rich cultural heritage, including ancient temples in the disputed areas.
Competing territorial claims date back more than a century, when France invaded Cambodia, which was part of French Indochina.
Compared to today, the border between Thailand, then known as Siam, and Cambodia, then part of French Indochina, ran further south. As a result, Cambodia was smaller than it is now.
Beginning in the early 20th century, a series of Franco-Siamese treaties pushed the border northward and expanded Cambodia's territory. The 1904 treaty initially redefined parts of the border, using a natural ridgeline as a key geographical marker.
A subsequent treaty in 1907 brought a more significant change, with Siam ceding the provinces of Battambang, Siem Reap, and Sisophon to French Indochina. These agreements helped create most of the modern Cambodia-Thailand border and significantly expanded Cambodia's territory to the north and northwest.
This means that the border region is now filled with ancient Khmer stone temples that are prized by both sides.
The shift of the border north to follow the Dangrek escarpment, a ridge line that also runs along a watershed that separates the river systems flowing into Cambodia and Thailand, meant that several important temples were placed near the border.
But the treaties left their exact ownership open to interpretation, with different historical maps being referenced by both sides.
This means that three disputed temples lie along this disputed ridge: Prasat Ta Moan Thom, as it is called by the Thais; in Khmer, it is Ta Muen Thom; Prasat Ta Khwai (Prasat Ta Krabey in Khmer) and Preah Vihear.
Ndërsa të treja janë të diskutueshme, Preah Vihear ka qenë prej kohësh pika qendrore e mosmarrëveshjes. Tempulli hindu i shekullit të 11-të, i njohur si Khao Phra Viharn në Tajlandë, është kontrolluar në kohë të ndryshme nga të dyja palët. Tempulli është 100 vjet më i hershëm se kompleksi më i famshëm i tempullit Angkor Wat në Kamboxhia. Ai ndodhet në buzë të shkëmbit.
Mosmarrëveshja moderne buron nga një hartë e prodhuar në Francë në vitin 1907, e njohur si harta e Shtojcës I , e cila e vendoste Preah Vihear në anën kamboxhiane. Kjo binte ndesh me udhëzimin e traktatit franko-siamez që kufiri të ndiqte pellgun natyror ujëmbledhës të vargmalit Dangrek.
Shane Strate, profesor i asociuar në universitetin Kent State, Ohio, i specializuar në historinë e Azisë Juglindore, tha se vija kufitare në hartë ishte vizatuar kryesisht përgjatë pellgut ujëmbledhës. Megjithatë, kur arriti në Preah Vihear, "ajo devijon nga kursi për të mbyllur tempullin e lashtë brenda territorit kolonial francez përpara se të kthehet përsëri në vijën ujëmbledhëse".
Harta e Shtojcës I tregon një vijë kufitare të vizatuar me dorë (të shënuar me kryqe) që shkon në veri të vijës së kreshtës, por në jug të pellgut ujëmbledhës.
Siami nuk kundërshtoi zyrtarisht në atë kohë, por devijimi i hartës më vonë u bë qendror për pretendimet rivale për sovranitet. Gjatë Luftës së Dytë Botërore, Siami e pushtoi për pak kohë tempullin përpara se të hiqte dorë nga kontrolli.
Tensionet u rishfaqën pasi Kamboxhia fitoi pavarësinë në vitin 1953, duke çuar në një çështje ligjore në gjykatën botërore, gjykatën ndërkombëtare të drejtësisë të OKB-së (GJND). GJND vendosi në vitin 1962 se vetë tempulli i përkiste Kamboxhias.
Fakti që Siami nuk e kundërshtoi zyrtarisht hartën e Shtojcës I në vitin 1907, mbështeti fitoren e Kamboxhias në vitin 1962 në GJND.
Megjithatë, vendimi nuk arriti të sqarojë pronësinë e zonës më të madhe të kontestuar përreth tempullit, duke rezultuar në debate që vazhdojnë deri më sot.
Mosmarrëveshja ngrihet mbi argumentin e Tajlandës se kufiri duhet të ndjekë vijën e pellgut ujëmbledhës të përmendur në traktatet origjinale franko-siameze, edhe pse ato marrëveshje nuk përfshinin harta të detajuara që e përcaktonin atë. Mbajtja e territorit përreth do t'i lejonte Tajlandës të mbante akses të lehtë rrugor për turistët, të cilët më parë e kanë vizituar tempullin nëpërmjet anës tajlandeze.
Tailanda pohon se pellgu ujëmbledhës e vendos Preah Vihear dhe territorin përreth në anën e saj të kufirit, në kundërshtim me hartën e Shtojcës I të vitit 1907 të përdorur nga Kamboxhia për të pohuar pretendimin e saj.
Harta më poshtë tregon kompleksitetin e kufijve të ndryshëm të pretenduar rreth tempullit.
Me Tailandën dhe Kamboxhian që vazhdojnë të mbështeten në dokumente dhe interpretime të ndryshme historike të të njëjtit kufi të thyer, Preah Vihear dhe tempujt fqinjë ka të ngjarë të mbeten pika të nxehta.
Chris Baker, a historian based in Thailand, said older maps and treaties were often exploited by neighboring governments that have competing political and economic agendas.
"While different maps exist and can be used in these disputes, I don't think this dispute is about the border," Baker said.
“The other factor is the long-standing sibling rivalry between the two countries, so fierce precisely because they are so similar.” / Adapted from The Guardian /
Lini një Përgjigje