FLASH
Shkruar nga Ilir Çumani
In any true democracy, a head of the executive who is the subject of legal proceedings would maintain institutional silence, avoid any words that could sound like influence, and have the necessary respect for the independence of the court.
Prime Minister Edi Rama's frequent statements against the justice system are no longer simply rhetorical slips. They are signals of a dangerous philosophy of power, which sees justice as an obstacle, a burden, an institution that must be humiliated at all costs when it does not serve its political interests.
The contemptuous, sarcastic, and contemptuous language that Prime Minister Rama uses is not the language of a statesman, but the echo of a mentality that seeks to bring an independent government into line.
When a country's prime minister labels judges "internal worms," he is not attacking individuals, but a constitutional institution, one of the main pillars that holds the republic together. And a prime minister who allows himself to speak like this against the judiciary is not defending democracy, but rather undermining it stone by stone.
In any democracy, the clash between political power and the justice system is a classic tension of public life. But what is happening in Albania today goes beyond this, it is an alarm that touches the foundations of the modern state, the boundaries between the executive and the judiciary, that protective wall that separates and guarantees power from arbitrariness.
The unanimous reaction of the judiciary, openly articulated by the National Association of Judges, is not simply another controversy; it is an alarm bell for a profound moral and institutional test.
Even more serious is the Prime Minister's attempt when he dishonestly and cynically attempts to relativize judicial decisions, describing them as "decisions of a prosecutor and a judge."
This is quite humiliating and dangerous rhetoric, because it aims to destroy the most fundamental principle that distinguishes democracy from autocracy: every judicial decision is a “decision in the name of the Republic of Albania.” It is not the decision of a single person. It is an act of state sovereignty. It is the seal with which the Republic speaks.
By stripping this decision of its constitutional authority and reducing it to the level of individuals, the prime minister is attempting to convey the idea that justice is weak, fragmented, and manipulable, as a familiar game of powers that want to rule without control.
Perhaps Prime Minister Rama is confusing the Republic with the digital "Sun" that he himself invented a short while ago as a propaganda phantom to escape responsibility. But justice is not an imaginary character. It is not a virtual figure that commands with a keyboard.
Drejtësia është pushtet i pavarur, i shkruar me gjak në historinë tonë, në historinë e të gjitha kombeve të zhvilluara e të përparuara. Dhe kush guxon ta krahasojë me krijesa artificiale, kryen një akt të hapur përçmimi ndaj Kushtetutës.
Kryeministri thotë se nuk do “ta mbyllë gojën”, edhe kur është palë në gjyq. Por ky nuk është akt guximi. Është akt presioni. Në çdo demokraci të vërtetë, një kryetar i ekzekutivit që është subjekt i procesit gjyqësor do të ruante heshtjen institucionale, do të shmangte çdo fjalë që mund të tingëllonte si ndikim dhe do të kishte respektin e domosdoshëm për pavarësinë e gjykatës.
Në Shqipëri, fatkeqësisht, kemi të kundërtën: një kryeministër që del publikisht e flet me të njëjtën lehtësi me të cilën komenton ngjarjet e ditës. Kjo nuk është liri e fjalës, por një demonstrim force ndaj drejtësisë.
Retorika e tij me shifra bombastike, me insinuata mbi pagat e gjyqtarëve, me akuza se kërkojnë të rrëmbejnë kompetenca, nuk është analizë logjike, por një diversion dhe shantazh i pastër, i paprecedent.
Është përpjekja për të shmangur thelbin: që gjyqësori ka të drejtën, detyrimin dhe përgjegjësinë t’i drejtohet Gjykatës Kushtetuese kur beson se ekzekutivi po cënon pavarësinë e tij. Ky është funksioni i tij. Ky është misioni i tij.
Asnjë mandat me “një milion vota” nuk e kthen një kryeministër në “pronar” të drejtësisë. Votat nuk i japin askujt të drejtë të poshtërojë askënd, jo më gjykatat dhe një sistem të tërë drejtësie. Votat nuk e shfuqizojnë Kushtetutën, as nuk e zëvendësojnë ndarjen e pushteteve.
Kryeministri mund të udhëheqë qeverinë, por nuk ka të drejtë t’i diktojë drejtësisë se si të flasë. Pavarësia e gjyqësorit nuk është luks; është oksigjeni që merr frymë Republika.
Republika është ajo që mbron qytetarin nga padrejtësitë, shtypja represive e pushtetit, ajo që e mbron të dobëtin nga i forti, ajo që ruan ekuilibrin pa të cilin shteti kthehet në teatër personal të atyre që e drejtojnë.
Kjo krizë e dukshme është në fakt shenjë e një problemi më të madh, që na dëshmon se çfarë ndodh kur politika kërkon të jetë mbi ligjin dhe kur pushteti ekzekutiv ndërton narrativën e vet mbi institucionet e kontrollit.
Historia e shteteve moderne e njeh këtë skemë të rrëshqitjes drejt autoritarizmit të butë: së pari delegjitimohet gjyqësori, pastaj vihen në dyshim vendimet e tij, më pas goditen individët brenda sistemit, dhe në fund vetë sistemi shihet si pengesë, jo si garanci.
Deklarata e gjyqtarëve shqiptarë nuk ishte gjest sindikal, por një thirrje alarmi për të gjithë. Asnjë kryeministër, në asnjë demokraci të shëndoshë, nuk mund të ushqejë dyshime mbi drejtësinë pa cënuar stabilitetin e shtetit.
Kur gjyqtarët reaguan publikisht, ata nuk mbrojtën thjesht imazhin e vet, por ngritën zërin për atë që në doktrinën juridike quhet “pavarësi funksionale dhe psikologjike” e trupës gjyqësore.
Kjo do të thotë se një gjyqtar nuk duhet të ndikohet nga frika, as nga shantazhet politike, as nga presioni i opinionit publik të nxitur nga një figurë e fuqishme ekzekutive. Çdo shkelje e këtij parimi e bën drejtësinë selektive, të verbër, dobëson themelet e shtetit të së drejtës.
Në demokracitë e konsoliduara si në SHBA, Gjermani, Belgjikë, Francë, ky parim është i shenjtë: një lider ekzekutiv nuk guxon të komentojë asnjë proces gjyqësor aktiv.
Rasti i presidentit amerikan Donald Trump e dëshmoi këtë. Komentet e tij mbi çështje në shqyrtim u cilësuan menjëherë nga gjyqtarët federalë si përpjekje për të ndikuar vendimmarrjen dhe si thyerje flagrante e vijës së kuqe kushtetuese.
Edhe në Gjermani, kancelari me autoritet politik të jashtëzakonshëm nuk ndërhyn kurrë në procese individuale. Ky është parimi i pathyeshëm i demokracisë: politika mund të komentohet, por drejtësia nuk guxon të preket. Tek ne ndodh e kundërta: problemi nuk është vetëm retorik, por kushtetues.
Shpesh, në retorikën politike shqiptare, drejtësia ngatërrohet me interesat e qeverisë. Por drejtësia nuk ekziston për të ndihmuar qeverinë; ajo ekziston për ta kontrolluar atë. Ky distancim është thelbësor.
Kur çështjet prekin figura të larta politike, pavarësia duhet të ruhet edhe më rigorozisht. Një vendim gjyqësor, i pëlqyer apo jo nga qeveria, nuk është problem i drejtësisë. Drejtësia funksionon me fakte dhe me prova, jo me hamendësime dhe preferenca.
Historia amerikane e skandalit “Watergate” e tregon këtë: kur presidenti Nixon tentoi të ndikonte në çështjet gjyqësore, institucionet reaguan me një rreptësi të jashtëzakonshme, duke ruajtur integritetin e sistemit dhe duke rrëzuar vetë presidentin. Kjo është fuqia e ndarjes së pushteteve.
Nëse një republikë nuk ka këtë mekanizëm vetëmbrojtës, ajo nuk është republikë, por administratë e përkohshme, e varur nga interesat, shijet dhe humori i liderit të ditës.
Ngjarjet në Shqipëri sot janë prova më e qartë nëse jemi apo jo të gatshëm të mbrojmë pavarësinë e pushteteve.
A jemi të gatshëm të ruajmë distancën që garanton drejtësi të paanshme, apo do t’i hapim derën “normalizimit” të presionit politik mbi gjykatat?
Historia e botës e njeh mirë këtë rrugë të rrezikshme: nga Polonia e Kaczynskit, te Hungaria e Orbán, te Sllovenia — çdo tentativë për të influencuar drejtësinë fillon me retorikë dhe përfundon me ndërhyrje konkrete.
Shqipëria që aspiron anëtarësimin me të drejta të plota në BE nuk mund të tolerojë këtë rrugë, ngase Bashkimi Evropian bashkëpunon vetëm me institucione të forta, jo me qeveri që përpiqen të manipulojnë drejtësinë.
Ekzekutivi nuk humbet nga heshtja; përkundrazi, heshtja ruan integritetin, respekton procedurat, mbron pamjen dhe gjithë arkitekturën funksionale të shtetit dhe i jep legjitimitet vendimit final.
In a democracy, the distance between the powers is not a gap, but a guarantee that protects the judge from politics and politics from the abuse of the judge. When the government violates this distance, it endangers the foundations of a state that has not yet healed the wounds of the past.
The debate of recent days is not simply political, but a snapshot of a critical moment: a moment when Albania must choose the direction of whether to build independent justice, or slide towards an autocratic model where politics also guides judicial decisions.
In a democracy, the biggest questions are answered by institutions, not politicians. Today, the judiciary, the Constitution, and European standards have provided the answer that justice is untouchable by anyone.
The government that attempts to touch justice touches the very foundations of democracy, and this is first and foremost an appeal to the government and the prime minister, a call to the republic: we live in a state where justice must be stronger than the word of any politician.
And if this falls, everything falls.
Lini një Përgjigje