FLASH
Shkruar nga Prof.dr Skender ASANI
The Congress of Manastir became the first foundation of national architecture. It created the code of communication, the symbol of unity and the sanctity of the letter. While the Independence of Vlora erected on this foundation the edifice of the Albanian state, making the dream that Manastir had spiritually articulated a political reality.
In the history of nations, there are events that stop time and give direction to the destiny of a people. For Albanians, the Congress of Manastir in 1908 is one of those events that transcends its temporality and becomes a window into the national spirit. It was not just a gathering of scholars and patriots, but a great act of historical awareness, an attempt to translate the identity of the soul into the form of a letter, to transform the word into the foundation of statehood. At that table in Manastir, Albanians united around an idea that preceded political independence: spiritual and cultural unity through a common language.
In essence, the alphabet adopted in Manastir was more than a writing instrument; it was an act of faith in civilization and belonging. By choosing the Latin basis, the Albanians chose a clear direction: orientation towards the West, towards the light of knowledge and freedom. It was a conscious choice to enter the family of civilized nations, to preserve the open spirit of a people that, although divided in religion and region, has known how to remain one in spirit and language. This is why the Manastir Congress cannot be read only as a cultural act, but also as a manifestation of a deep spiritual harmony, which stems from the very nature of the Albanian being.
It was Gjergj Fishta's powerful and argumentative speech before the delegates of the Congress of Manastir that created a very emotional situation in the hall. He concluded his speech with these words:
“'I have not come here to defend any particular alphabet, but I have come to join you and accept the alphabet that the Congress will choose and that will be most useful for awakening the people.' He also said: 'The enemies surrounding Albania are numerous and all of them try to take our lands, but if we cannot defend our homeland with our moral strength, we will defend it with arms and we will not allow the enemies of Albania to take even a single inch of our territory.'”
Pas këtyre fjalëve, të gjithë të pranishmit, myslimanë dhe të krishterë, u ngritën në këmbë dhe me lot në sy i duratrokitën Gjergj Fishtës, dhe kur po zbriste nga podiumi, hoxhë Hafiz Ibrahim efendiu, i cili e përfaqësonte klubin e shqiptarëve të Shkupit, i doli shpejt përpara, e përqafoi dhe e puthi duke i rrjedhur lotët nëpër faqe. Kjo skenë, sa emocionuese, po aq edhe dramatike për nga kuptimi i saj, sipas dëshmive të historiografisë shqiptare dhe të huaj, i dha kahje vendimtare rrjedhës së Kongresit të Manastirit, sepse një hoxhë po e përqafonte një prift në shenjë miratimi të vendimeve përfundimtare që shpien në unifikimin e alfabetit të gjuhës shqipe. Jo rastësisht po e veçojmë këtë rast, sepse kishte tendenca nga qarqe të ndryshme të shteteve fqinje që iu pengonte suksesi i shqiptarëve në arritjen e alfabetit të përbashkët dhe një propagandë e tillë mundohej madje të mbillte defetizëm dhe përçarje te shqiptarët, duke i nxitur ata, sidomos muslimanët, që ta kundërshtojnë një alfabet latin, i cili sipas tyre ishte i krishterëve.
Ky akt i madh shpirtëror dhe intelektual shënoi pikënisjen e një procesi që do të përfundonte katër vjet më vonë në Vlorë, më 28 nëntor 1912. Midis Manastirit dhe Vlorës kalon një urë e ndërtuar nga dijetarë, mësues, klerikë e patriotë, të cilët e kuptuan se pavarësia politike duhej të paraprihej nga pavarësia shpirtërore dhe kulturore. Alfabeti i Manastirit i dha kombit mjetin për të shkruar veten, për të përkthyer unitetin në fjalë dhe për ta bërë atë të prekshëm në çdo cep të trojeve shqiptare. Pa atë alfabet, nuk do të kishte qenë e mundur as përhapja e arsimit shqip, as krijimi i shtypit kombëtar, as organizimi i lëvizjeve që çuan drejt pavarësisë.
Nga Normalja e Elbasanit (1909), e cila u themelua vetëm një vit pas Kongresit, e deri te organizatat e diasporës shqiptare në Bukuresht, Sofje, Kajro e Stamboll, të gjitha u ushqyen me frymën e Manastirit. Mësuesit dhe intelektualët që dolën prej saj u bënë bartësit e gjuhës së re të kombit, të një vetëdije që nuk njihte më ndarje. Pikërisht këta njerëz, të formuar në dritën e shkronjës shqipe, do të ishin ndër firmëtarët e Akteve të Pavarësisë në Vlorë. Ashtu si alfabeti kishte bashkuar fjalën, pavarësia bashkoi vullnetin dhe kështu fjala u bë shtet.
Në këtë vazhdimësi, Kongresi i Manastirit u shndërrua në themelin e parë të arkitekturës kombëtare. Ai krijoi kodin e komunikimit, simbolin e bashkimit dhe shenjtërinë e shkronjës. Ndërsa Pavarësia e Vlorës ngriti mbi këtë themel godinën e shtetit shqiptar, duke e bërë realitet politik ëndrrën që Manastiri e kishte artikuluar shpirtërisht. Nuk është rastësi që ndër delegatët e Vlorës gjendeshin shumë prej atyre që kishin qenë pjesë e Lëvizjes së Alfabetit dhe e shkollës së gjuhës shqipe. Manastiri dhe Vlora janë, kësisoj, dy kapituj të të njëjtit libër libri i identitetit shqiptar, që fillon me fjalën dhe përmbyllet me flamurin.
In the centuries that followed, Albanians preserved with dignity this dual heritage of light and faith. In every turbulent time, when foreign interests tried to divide, it was precisely this spirit that held them together: the letter that teaches, and the religion that forgives. Thus, Albanian culture became the embodiment of a unique Balkan humanism, where the Muslim, Catholic or Orthodox Albanian saw the other as part of himself. This is the highest triumph of Albanian civilization - harmony as a moral and national value.
Today, in the age of globalization and fluid identities, the Monastery Congress remains a compass that reminds us that identity begins with the letter, while unity begins with the soul. The alphabet that unified the Albanian word is the same that today must unify the will for knowledge, for culture and for coexistence. A nation that preserves its language, but also its spiritual harmony, has no reason to fear the future because it has long found the way to remain free in mind and heart.
In this light, the anniversaries of the Congress of Manastir are not simply historical memories, but are acts of national awareness. They are a call to preserve what unites our language and spirit and to transform it into diplomatic and cultural values of the new century. Because the alphabet of light that arose in Manastir and the religion of unity that grew in the hearts of the people are the two eternal pillars of the Albanian identity, an identity that unites the earth with the sky, history with hope, the word with the spirit.
Osijek, November 15, 2025
(Speech read at the academy dedicated to the November holidays, organized by the Albanian community in Osijek)
Lini një Përgjigje