FLASH
Shkruar nga Ditmir Bushati
Next year's summit in Washington coincides with the alliance's 75th anniversary. For this reason, the North Atlantic Council has taken on the task of starting a more comprehensive and deep reflection on threats, challenges, as well as opportunities for engagement with partner countries, which will be presented at the Washington Summit...
If last year's NATO Summit in Madrid was without question historic, as NATO rediscovered Europe and allies solidarity among themselves in the face of Putin's threat, marking a turning point in the biggest improvement of defense capabilities for the Euro-alliance Atlantic since the Cold War, the Vilnius Summit of July 11-12 this year will have a somewhat more complicated legacy. He will be remembered for Sweden's progress towards NATO, encouragement of Ukraine's aspirations for membership in the alliance, the most detailed defense plans since the Cold War and the commitment of G-7 countries to support Ukraine, which each country will determine in detail individually.
Last year's NATO summit in Madrid adopted the new Strategic Concept, marking the end of the post-Cold War era and the beginning of a new era of tension and confrontation with Russia. Meanwhile, the Vilnius Summit focused on a less public but important task, that of implementing the priorities and vision of the Allies outlined a year earlier. The Summit Communiqué contains a number of elements, including how to implement last year's defense plans, defense spending commitments, more structured global partnerships, especially with Indo-Pacific countries, as well as an overview of the Summit's objectives. next year to be held in Washington.
It is known that China was mentioned for the first time at the Madrid Summit as a source of "systemic challenges" for Euro-Atlantic security, even though the alliance does not share a border line with it. China also featured prominently in the Vilnius Summit communique as a "systemic challenge" to NATO. As in Madrid last year, also this year in Vilnius, the Indo-Pacific partners were present, a sign of the importance that NATO gives to this region in the era of strategic competition with China. For NATO, maintaining the status quo with China is important, as a material support by China to Russia could dramatically escalate the current conflict.
In a way, Vilnius can also be read as a summit for the implementation of plans aimed at building the NATO of tomorrow. NATO's new force model, agreed at the Madrid Summit, strengthens the alliance by providing up to 300,000 troops on high alert, improving responsiveness and leveraging regional expertise. In other words, NATO is being reoriented and restructured to face a more complex and challenging global environment.
Of course this requires more funds. The Vilnius Summit Communiqué reaffirms the long-standing commitment of the 2014 Wells Summit to spend at least 2% of GDP per year on defense and calls for strengthening Europe's defense industry and supply chains . It must be admitted that NATO has not yet managed to implement the commitment of "2% of GDP as a floor and not as a ceiling", as it is ultimately up to the member states to commit to funding at the national level. However, NATO made it clear that to fulfill its role, members must contribute more.
Samiti i Vilnusit ri konfirmoi gjithashtu zgjatjen e mandatit të Sekretarit të Përgjithshëm të NATO-s, Stoltenberg. Ai e ka udhëhequr aleancën në një periudhë të trazuar gjatë pandemisë, pushtimit rus të Ukrainës rritjes masive të shpenzimeve ushtarake në të gjithë kontinentin dhe pranimit të katër anëtarëve të rinj në NATO.
Bukuresht 2.0?
Në Vilnus NATO ripohoi mbështetjen për Ukrainën, duke deklaruar se "e ardhmja e Ukrainës është në NATO", por pa hedhur një hap përpara krahasuar me Samitin e Bukureshtit të vitit 2008. Shpresat e Ukrainës për një rrugë konkrete drejt anëtarësimit në NATO ndonëse nuk u përmbushën, nuk u venitën. Duke krahasuar komunikatat e Vilniusit dhe Bukureshtit, mund të thuhet se Kievi mori një "Bukuresht 2.0" ose ndoshta një "Bukuresht+". Është afruar më shumë me NATO-n, por vetëm pak. Vilnius nuk ishte ndalesa e fundit për udhëtimin e Ukrainës në NATO, por mund të konsiderohet një "urë" midis Madridit dhe Samitit të Uashingtonit të vitit të ardhshëm.
Megjithëse NATO mbështet aspiratën e Ukrainës për anëtarësim ka mosmarrëveshje brenda aleancës në lidhje me kushtet dhe afatin kohor të pranimit të saj. Për një pjesë të rëndësishme të aleatëve në krye të të cilëve janë SHBA-të dhe Gjermania, procesi i anëtarësimit të Ukrainës në NATO është një çështje e maturisë gjeopolitike dhe evitimit të një konflikti të drejtpërdrejtë me Rusinë. Pak a shumë me të njëjtën logjikë refuzohet edhe vendosja e zonës së ndalim-fluturimit mbi Ukrainë. Për mbështetësit më të zjarrtë të Ukrainës, veçanërisht ata gjeografikisht më afër kërcënimit rus, procesi i anëtarësimit në NATO është një çështje e detyrimit strategjik dhe moral ndaj një populli që për mrekulli dhe me kosto të madhe njerëzore po i bën ballë luftës dhe ambicieve revanshiste të Rusisë.
Rruga e Ukrainës drejt anëtarësimit në NATO ka shkuar përtej nevojës për Planin e Veprimit të Anëtarësimit. Ky veprim nga ana e NATO-s vjen në përputhje me praktikën e ndjekur me Finlandën dhe Suedinë në procesin e anëtarësimit. Qysh prej aneksimit të paligjshëm të Krimesë nga ana e Rusisë në vitin 2014, Ukraina është bërë gjithnjë e më e ndërveprueshme dhe e integruar politikisht me aleancën. Mbështetur në komunikatën e Samitit të Vilnusit, ministrat e jashtëm të NATO-s do të vlerësojnë rregullisht progresin e Ukrainës përmes Programit Kombëtar Vjetor të përshtatur. Gjithashtu, mbledhja e Këshillit të riemërtuar dhe të rikonstituar NATO-Ukrainë në Vilnus, përveçse një mesazh politik, është një hap ndihmues për procesin e anëtarësimit të Ukrainës në NATO.
Në mbështetje të Ukrainës, Samiti i Vilnusit miratoi një paketë shumëvjeçare mbështetjeje, e cila do të ndihmojë Ukrainën të rindërtojë sektorin e saj të mbrojtjes dhe sigurisë, në mënyrë që të mund të mbrohet kundër agresionit të mëtejshëm. Ky proces mendohet të sigurojë ndërveprueshmëri më të mirë mes forcave të armatosura të Ukrainës me forcat e NATO-s. Megjithatë, duhet pranuar se aleatët europianë kanë “eksportuar” në Ukrainë një industri armatimesh të fragmentuar. Gjithsesi, gjatë 18 muajve të luftës Ukraina ka bërë hapa të mëdhenj në fushën ushtarake, duke u shkëputur nga epoka sovjetike. Për pasojë, sot Ukraina është më e integruar me NATO-n se kurrë më parë.
Fituesi i vërtetë
Nëse ka një fitues të vërtetë të Samitit të Vilnusit ai është presidenti i Turqisë Erdoğan, i cili siguroi lëshime nga aleatët dhe Suedia, për zgjerimin e një marrëveshjeje të tregtisë së lirë midis BE-së dhe Turqisë. Kohët e fundit Suedia ndryshoi Kushtetutën e saj për të miratuar legjislacionin e ri kundër terrorizmit. Ajo ra dakord të ekstradojë disa prej turqve që akuzohen nga Ankaraja.
Mbështetja e Erdoğan për Ukrainën, duke përfshirë shitjen e dronëve ushtarakë, shihet me simpati në perëndim. Erdoğan është i vetmi udhëheqës brenda radhëve të NATO-s që komunikon drejtpërdrejtë si me presidentin rus ashtu dhe me atë ukrainas, çka përforcon rolin e tij unik brenda aleancës. Gatishmëria e tij për të hequr kundërshtimet ndaj hyrjes së Suedisë në NATO, siç bëri para do kohësh për Finlandën, i ka dhënë atij një pozicion kyç në hapësirën euro-atlantike. Duke mbështetur përmbylljen e shtrirjes së NATO-s në veri të Evropës, çka i jep NATO-s një avantazh strategjik përkundrejt Rusisë, Turqia njëkohësisht i kujtoi Rusisë se, perëndimi është më i rëndësishëm për të sesa Rusia.
Përmes kësaj lëvizje, Turqia fitoi premtim për blerjen e avionëve luftarakë F-16 nga SHBA-të. Në vitin 2017, Turqia injoroi kundërshtimet e SHBA dhe bleu sisteme raketore S-400 nga Rusia, çka u shoqërua me sanksione nga ana e Washingtonit. Tani Turqia do të blejë 80 avionë luftarakë të rinj F-16 nga SHBA, të cilët konsiderohen të nevojshëm për të përmirësuar inventarin ekzistues të forcës ajrore turke.
Erdoğan e dinte se Vilnius ishte momenti i duhur për të nxjerrë sa më shumë përfitime nga perëndimi dhe sidomos nga SHBA-të. Konkurrenca e ashpër gjeopolitike me Kinën dhe Rusinë, konfigurimi i një grupi të rëndësishëm shtetesh që përbëjnë boshtin e ashtuquajtur “Jugu Global”, të cilët nuk janë të linjëzuar me perëndimin në luftën që po zhvillohet në Ukrainë, nuk i jep SHBA-ve mundësinë e një distancimi nga Turqia, pavarësisht kritikave publike për gjendjen e demokracisë, lirive themelore dhe të drejtave të njeriut.
Ky është momenti për një afrim më të madh mes Turqisë dhe perëndimit. Mbetet të shihet nëse do të shënohet progres në procesin e liberalizimit të vizave me BE-në për shtetasit turq dhe nëse do të riaktivizohet procesi i anëtarësimit të Turqisë në BE. Erdoğan dëshmoi se Turqia është një partner i pazëvendësueshëm për perëndimin duke treguar solidaritet me Ukrainën përmes nënshkrimit të marrëveshjeve të reja për mbrojtjen dhe rindërtimin me presidentin Zelensky dhe riatdhesimin e komandantëve ushtarakë ukrainas që po mbaheshin në Stamboll, si pjesë e një marrëveshjeje të shkëmbimit të të burgosurve me Rusinë. Veprime këto që zemëruan Kremlinin. Mirëpo, Erdoğan e di mirë se me një Rusi të paqëndrueshme në pragun e tij dhe me një ekonomi të trazuar në shtëpi, Turqia ka nevojë për marrëdhënie më të mira me perëndimin. Për më tepër, përmes këtij afrimi, krijohet mundësia që Turqia jo vetëm të jetë më e linjëzuar në raport me Ukrainën, por edhe të kundërshtojë Rusinë në Siri dhe Detin e Zi, çka nuk është pak për perëndimin.
75 vjetori i Aleancës
Samiti i vitit të ardhshëm në Uashington përkon me 75 vjetorin e aleancës. Për këtë arsye Këshilli i Atlantikut të Veriut ka marrë detyrën të nisë një reflektim sa më gjithëpërfshirës e të thellë mbi kërcënimet, sfidat, si dhe mundësitë për angazhime me vendet partnere, që do të prezantohet në Samitin e Uashingtonit.
Shqetësimet për një Rusi revanshiste, si dhe për një Kinë ekspansioniste në planin ushtarak dhe teknologjik, pritet të mbajnë NATO-n të angazhuar nën udhëheqjen e SHBA-ve. Evropa është në të njëjtën linjë me SHBA-të në njohjen e sfidës që paraqet Kina. Por që Evropa të jetë në gjendje të mbrohet më mirë dhe të mos varet vetëm në mbështetjen amerikane, ajo duhet të investojë burime serioze në mbrojtje.
Rusia është një ekonomi relativisht e vogël nga e cila Evropa varej kryesisht për pak më shumë se një të tretën e nevojave të saj për naftë dhe gaz. Zëvendësimi i papritur i këtyre furnizimeve për shkak të luftës në Ukrainë, ka zvogëluar rritjen ekonomike, ka shkaktuar një rritje të inflacionit dhe ka vonuar rimëkëmbjen e Europës nga pandemia. Një shkëputje e papritur nga Kina do të ishte më e shtrenjtë, sepse Evropa është më e varur nga Kina se ç ‘ishte nga Rusia para shpërthimit të luftës në Ukrainë. Kina është burimi më i madh i mallrave të importuara për BE-në dhe njëkohësisht destinacioni kryesor i eksporteve evropiane. Kombinimi i blerjes së gazit natyror më të shtrenjtë nga SHBA-ja apo vendet e Gjirit Persik me humbjen e aksesit në tregun fitimprurës të Kinës për makinat dhe produktet e luksit mund të shkaktojë dëme të mëdha për ekonominë evropiane.
Europe's post-Cold War dream of an "eternal peace" has been erased as a result of the wars in the former Yugoslavia and those in the east of the continent. Its future security, strength and prosperity now depend on whether and how quickly it acts to address weaknesses, as the scale of the challenge is beyond the capabilities of any single European country acting alone. Europe can become strategically important and more integrated by interacting with the US
Viewed from this context, the Washington Summit next year will further clarify the allies' views on the above issues, preparing NATO to face the challenges of an increasingly complex world, while at the same time being able to overcome the unanswered questions in Vilnius.
Lini një Përgjigje