FLASH
Shkruar nga Arian Hoxha
Having more euros coming into a country doesn't automatically mean that the economy has become stronger. It's like seeing a full gas tank and thinking that the engine has become more powerful. They are two different things.
Prime Minister Edi Rama has one quality that no one can deny: he always speaks with great conviction. When you listen to him, you get the impression that everything is clear and there is no room for discussion.
This week, during the presentation of the program "Double Your Enterprise", he returned to his favorite topic of recent months: the strong lek. According to him, the fact that the euro has continuously fallen against the lek is the best proof that the Albanian economy is doing very well. For those who talk about the impact of dirty money, he said that they are people "without a day's work and without education", who live by spreading bad news. As an example of success, he also brought Tirana Airport, which today has more passengers than Belgrade's.
It sounds convincing. But is the story that simple?
Let's start with what is a fact. Yes, the lek has strengthened a lot. Today one euro is bought for less than 94 lek, while just a few months ago it was around 96 lek. Ten years ago, few people would have believed this.
The main reason is also known. A lot of euros are coming into Albania. Tourism has exploded, emigrants continue to send money, and foreigners are buying more and more apartments. So, it's not like this is happening by chance.
But here the confusion begins.
Having more euros coming into a country doesn't automatically mean that the economy has become stronger. It's like seeing a full gas tank and thinking that the engine has become more powerful. They are two different things.
Even a very strong lek can create problems. Holidays in Albania become more expensive for tourists. Albanian products become more costly to export. Businesses that sell abroad find it more difficult to compete with their neighbors.
For this very reason, some economists believe that the current exchange rate will not last forever and that a euro around 105-110 lek would be healthier for the economy in the long term.
Then comes the debate about dirty money.
The Prime Minister says that if they had such a big impact, international institutions would have said it, not commentators on television or Facebook. On this point he is right. You cannot accuse without evidence.
But even claiming that the problem doesn't exist at all is not convincing.
International organizations have been warning for years that the real estate sector in Albania remains an area where caution should be exercised regarding the source of money. This does not mean that the lek is being propped up by dirty money. It just means that you cannot close the discussion with one sentence.
The truth is probably much less dramatic and much more interesting.
Një pjesë e euros vjen nga turistët. Një pjesë nga emigrantët. Një pjesë nga investimet në prona. Dhe ndoshta një pjesë shumë më e vogël edhe nga burime që nuk janë plotësisht të qarta. Ekonomitë reale zakonisht nuk funksionojnë me vetëm një shpjegim.
Po aeroporti?
Edhe këtu shifrat janë reale. Aeroporti i Tiranës ka kaluar atë të Beogradit për numrin e pasagjerëve. Është një arritje e madhe dhe askush nuk mund ta mohojë. Shqipëria është kthyer në një destinacion shumë të kërkuar dhe kjo është pa dyshim një histori suksesi.
Por numri i pasagjerëve nuk mat cilësinë e shërbimit.
Është si të thuash se një supermarket është më i miri në qytet vetëm sepse ka radhë të gjata te kasa. Radhët tregojnë se vijnë shumë klientë. Nuk tregojnë sa shpejt dhe sa mirë u shërbehen atyre.
Një aeroport nuk funksionon vetëm me pista dhe terminale. Puna e vërtetë fillon sapo avioni prek tokën. Dikush duhet ta tërheqë avionin deri në pozicionin e parkimit. Dikush duhet të shkarkojë valixhet. Dikush duhet t'i çojë ato deri te rripi i bagazheve. Dikush duhet të transportojë pasagjerët me autobus kur avioni nuk ndalon pranë terminalit.
Për këtë duhen traktorë aeroportualë për të lëvizur avionët, karroca dhe rimorkio për transportin e bagazheve ("luggage wagons"), automjete për ngarkim dhe shkarkim, pajisje të tjera tokësore dhe, mbi të gjitha, njerëz të trajnuar për t'i përdorur ato. Nëse numri i pasagjerëve rritet me ritme rekord, por këto investime nuk ecin me të njëjtin ritëm, atëherë vonesat në dorëzimin e bagazheve, pritjet në pistë ose autobusët e mbushur plot nuk janë ndonjë mister ekonomik. Janë thjesht pasojë e kapaciteteve që nuk kanë ndjekur ritmin e rritjes.
Po, shumë njerëz po vijnë në Shqipëri. Kjo është fantastike.
Por rekordi i pasagjerëve nuk është automatikisht rekord i cilësisë së shërbimit. Janë dy tregues krejt të ndryshëm. Njëri tregon sa njerëz zgjedhin të vijnë në Shqipëri. Tjetri tregon sa mirë u shërbehet atyre pasi zbresin nga avioni.
Në fund, problemi nuk është leku.
Problemi është se po përzihen disa gjëra krejt të ndryshme.
Një turist që paguan hotelin, një emigrant që ndihmon familjen, një i huaj që blen një apartament në bregdet dhe një kompani që ndërton një fabrikë sjellin të gjithë euro në Shqipëri.
Por ndikimi i tyre në ekonomi nuk është i njëjtë.
Një fabrikë krijon vende pune, prodhim dhe eksporte. Një apartament i shitur krijon fitim për shitësin, por jo domosdoshmërisht industri apo produktivitet.
Në statistika të gjitha duken si euro.
Në ekonomi nuk janë aspak e njëjta gjë.
Shqipëria ka ndryshuar shumë. Kjo është e padiskutueshme. Turizmi është rritur, aeroporti është transformuar dhe vendi është bërë shumë më i njohur në botë.
Këto janë suksese të vërteta.
Por është po aq e vërtetë se ekonomia vazhdon të mbështetet shumë te turizmi, remitancat dhe ndërtimi, ndërsa prodhimi dhe eksportet nuk kanë ecur me të njëjtin ritëm.
Prandaj, një lek i fortë nuk është as mrekulli, as katastrofë.
Është thjesht një tregues.
And like any indicator, it only tells part of the story.
The rest, as usual, politicians tell it as they please. Economists analyze it. While Albanians... continue to do the math in the supermarket and wonder why the euro is falling, but prices have forgotten to do the same.
Lini një Përgjigje