FLASH
Shkruar nga Veton Surroi
In the (almost biblical) interpretation of the prime minister, Kosovo is expected to be sanctioned by the Creator. In the interpretation of Kosovo, the country faces pressure from European diplomacy due to dissatisfaction with Kosovo's behavior in a negotiation process, in the next negotiation process. In that negotiation process, the EU is not the Creator, it is a party.
I listened to the presentation of the Prime Minister of Albania, Edi Rama, on June 13 of this year, with quite a bit of regret and concern, while he explained the cancellation of the meeting of the two governments, that of Albania and Kosovo, scheduled for June 14 in Gjakovë. From this press conference, what caught my attention was not so much the warning of the cancellation of a ritual event, which has taken on the dimension of a more or less folkloric manifestation, but the concepts presented by the Prime Minister of Albania, which I think represent a departure from the interest of Kosovo, its democracy , regional stability and Euro-Atlantic orientation.
Being involved in the creation of the concepts of the democratic movement of Kosovo and in the previous negotiation processes, I will try to express the conceptual differences with those manifested by Prime Minister Rama. I will try to do this by summarizing the prime minister's explanations in a few key sentences.
1. "Kosovo created by the 'Euro-Atlantic community' will now be sanctioned by it..."
It seems to me that this is the mistake in the premise of Prime Minister Rama, from which the other deductions emerge. He repeated several times that Kosovo is a creature of the "Euro-Atlantic community" and this sentence presupposes the will of the "Euro-Atlantic community", which is imposed on an undefined population of its own will. In fact, it's the opposite. Kosovo was created as a state by the will of its citizens, within a painful and evolutionary process that began with the imposed autonomy within Serbia in 1945, its construction as an equal unit within the Yugoslav Federation in 1974 and the declaration of independence in 1990. The state did not fall from the sky with the NATO bombs in 1999. It was the product of a collective will, which held together during the violent dissolution of the former Yugoslavia and finally found the decisive support of the "Euro-Atlantic community". .
The situation in which Kosovo finds itself today is only a continuation of the negotiation process; once to that of securing citizenship within Yugoslavia in the period 1945-1974 and then to that which formally began in 1990, between the peaceful democratic movement and the Euro-Atlantic community, for the construction of independence.
The entire current, extremely complicated constitutional-legal system of Kosovo is built on a permanent negotiation process between Kosovo and the Euro-Atlantic community and Serbia and the Euro-Atlantic community. This process has occasionally involved the UN Security Council, so Kosovo's statehood has also had its own global implications.
Dallimi me kryeministrin Rama është i madh për aq sa çon në konkluzione krejtësisht të kundërta. Në interpretimin (gati biblik) të kryeministrit, Kosova pritet të sanksionohet nga Krijuesi. Në interpretimin e Kosovës, vendi ballafaqohet me presion të diplomacisë evropiane për shkak të pakënaqësisë me sjelljen e Kosovës në një proces negociator, në procesin negociator të radhës. Në atë proces negociator, BE-ja nuk është Krijuesi, është palë.
2. “Halli është i Kosovës, por është edhe i shqiptarëve, i kombit shqiptar”
Kryeministri Rama shpjegoi disa herë përfshirjen e tij personale në çështjen e Kosovës të këtyre ditëve si marrje të përgjegjësisë, ngase pasojat e veprimeve në Kosovë ndihen te të gjithë shqiptarët.
E kam pak të vështirë të kuptoj se çfarë pasoje ka qytetari i Kumanovës, Korçës e ai i Ulqinit me dilemën se a duhet të dalë apo jo nga zyra kryetari i zgjedhur i Leposaviqit apo nga dilema se çfarë kompetencash duhet të ketë Asociacioni eventual i komunave me shumicë serbe në Kosovë. Sepse, në thelb, kur të hiqet tërë ajo zhurmë e tym rreth kësaj “krize” të tanishme në Kosovë, këto janë çështjet që janë vënë në diskutim.
Pra, jo, nuk është materie për qytetarin e Kumanovës, Korçës apo Ulqinit.
Herën e fundit kur halli i Kosovës ishte i të gjithë shqiptarëve qe në kohën e luftës, kur qytetarët e Kërçovës, Korçës dhe Ulqinit hapën dyert e shtëpive të tyre për të pritur refugjatët. Por, me praninë e NATO-s në Kosovë, nuk besoj se kryeministri i Shqipërisë të jetë duke folur për luftë.
Rrjedhimisht, në këtë aspekt, jo, halli i Kosovës nuk është i tërë kombit shqiptar. Se si do të rregullohen marrëdhëniet evolutive të të drejtave shqiptare brenda Marrëveshjes së Ohrit ka qenë çështje e përgjegjësisë së shqiptarëve të Maqedonisë. Se si do të merret vesh Shqipëria me Greqinë për vijën e vet detare vështirë mund të përcaktohet në Gjakovë e Skenderaj. Se si do të rregullojë marrëdhëniet e veta shteti i Kosovës me komunitetet joshumicë i përket gjithsesi Kosovës.
Po, pastaj, edhe po të jenë këto halle për shqiptarët e Kërçovës, Korçës e Ulqinit, a është kjo gjë pjesë e mandatit të kryeministrit të Shqipërisë ?
3. “Halli është i Kosovës, por është edhe i shqiptarëve, i kombit shqiptar” (2)
Më 1990 dhe 1991 lëvizja politike shqiptare në ish-Jugosllavi përcaktoi se politika shqiptare, për dallim prej asaj serbe dhe kroate, do të ishte pluricentriste, shumëqendërshe. Pra, për dallim prej Beogradit e Zagrebit, shqiptarët e ish-Jugosllavisë nuk do ta konsideronin cilindo qytet, Prishtinën e atëhershme apo Tiranën e nesërme, si qendër politike të veten.
Këtë e di, sepse kam marrë pjesë personalisht në krijimin e këtij vendimi strategjik.
Sot kemi mendim dhe veprim politik të padirigjuar në shtetet e shqiptarëve në Ballkan Perëndimor, qoftë aty ku janë shumicë apo pakicë. Është një fitore e madhe e demokracisë brenda tërësisë shqiptare në Ballkan.
Paraqitja e kryeministrit Rama, ndaj, paraqet një befasi. Si kryeministër i një shteti fqinj të Kosovës nuk është se i është hapur dera të komentojë për atë se si duhet të negociojë pushteti i Kosovës me BE-në. Si prijës i një shteti me shumicë shqiptare, gjithashtu, nuk është se i është kërkuar ndihma për të adresuar një apo tjetrin problem negociator.
Definimi i problemit se “halli i Kosovës është i kombit shqiptar” mund të përpiqet, por nuk e zhbën strukturimin për zgjidhjen e problemeve. “Halli” i tanishëm i Kosovës është përpjekja që nëpërmjet të një procesi negociator (të ndërmjetësuar dobët) me Serbinë të përfundojë konflikti. Negociatat zhvillohen nga negociatorët, nuk janë garë sportive në stadiume me drita të ndezura. As nuk janë procese ku shqiptarët e të gjitha viseve shqiptare ulen këmbëkryq në një livadh dhe përcaktojnë se çfarë do të jetë fundi historik.
“Populli shqiptar” nuk është një masë amorfe. Janë qytetarë që jetojnë në shtetet e tyre, me institucione të zgjedhura në formë demokratike (diku më shumë e diku më pak). Këto dhe vetëm këto institucione duhet t’i zgjidhin hallet e qytetarëve.
4. “Shqipëria po vepron jo si një UFO, por si pjesë e ‘bashkësisë euroatlantike’”
Kryeministri Rama nxori edhe argumentin tjetër të veprimit të tij në këtë rast, tej atij të “përgjegjësisë kombëtare”. E nxori atë të përgjegjësisë së “bashkësisë euroatlantike”. Pra, Shqipëria ndërmori veprimet e fundit qoftë pse ka përgjegjësi shqiptare (kryeshqiptare?), qoftë pse ka përgjegjësi euroatlantike.
Pos kundërshtisë së brendshme të këtyre dy koncepteve (përgjegjësisë së “shqiptarizmit” e “atlanticizmit”) këtu dalin disa kundërshti të tjera. Fillimisht, nuk ekziston një “bashkësi euroatlantike” karshi Kosovës. Në atë bashkësi, të cilën e përshkruan zoti Rama, janë shtete si Spanja që nuk e njohin pavarësinë e Kosovës dhe shtete si Britania e Madhe që e njohin. Në atë bashkësi janë shtete si SHBA-ja që e çliruan Kosovën dhe Qiproja që beson se Kosova është Serbi.
Njëri prej problemeve kryesore i “bashkësisë euroatlantike” me Kosovën, në fakt, është se nuk është bashkësi e një qëndrimi ndaj Kosovës.
Së dyti, mesazhet e “bashkësisë euroatlantike” mbërrijnë në Prishtinë pa nevojë përkthimi në gjuhën shqipe. Autoritetet e Kosovës janë krejtësisht të informuara për mendimin e Washingtonit, Brukselit, Berlinit dhe Parisit.
Kryeministri Rama, pra, nuk ka pse të jetë ndërmjetës mes “bashkësisë euroatlantike” dhe Kosovës. Gjuha shqipe, teknikisht, nuk përbën ndonjë vlerë të shtuar në komunikim mes “bashkësisë euroatlantike” dhe Kosovës.
5. Drafti i Asociacionit është “top”, i bërë prej ekspertëve më të mëdhenj ndërkombëtarë
Kryeministri Rama e dërgoi një draftstatut të Asociacionit të komunave me shumicë serbe, “të hartuar prej ekspertëve më të mëdhenj ndërkombëtarë”, në Berlin, Paris, Bruksel dhe Washington.
Meqë Kosova nuk ia kërkoi një gjë të tillë (e fillimisht nuk ia ofroi Kosovës), dhe meqë në fund çfarëdo zgjidhjeje që do të arrihet në negociata zbatohet në legjislacionin e Kosovës, me kompetencë të njëjtë ka mundur ta dërgojë në Paris e Berlin planin e paqes për Mijanmar, marrëveshjen për vijën detare mes Sllovenisë dhe Kroacisë dhe po ashtu për fundin e luftës në Ukrainë.
Teksti të cilin ai e përshkroi “top” dhe i bërë prej ekspertëve më të mëdhenj ndërkombëtarë nënkupton të ketë njohuri për sistemin kushtetues të Kosovës dhe njohuri për ekspertizën juridike ndërkombëtare . Nuk jam i bindur se kryeministri Rama të ketë këso njohurish, dhe as që pritet prej tij t’i ketë. Siç nuk do të pritej prej tij të dijë tërë evolucionin e masave të “diskriminimit pozitiv” për komunitetet joshumicë të negociuara nga Kosova që nga Rambouillet më 1999 deri në Vjenë më 2007.
Prej tij duhet pritur të dijë se në procesin negociator, në të cilin është Kosova problemi, nuk është hartimi i një draftteksti juridik për një apo tjetrën zgjidhje. Problemi është vetë procesi, i cili nuk është serioz dhe rrjedhimisht degradon në kriza ciklike, duke u shndërruar pastaj në proces menaxhimi krizash.
Në këtë vorbull ka hyrë edhe kryeministri Rama, duke e adresuar ciklin e radhës me një draft të vetin.
6. “Duhet të jesh idiot që të mos shohësh se Serbia është sjellë në një situatë ku Kosova ka një firmë larg njohjen nga shtetet e bashkësisë euroatlantike, Asociacioni në këmbim të ulëses në OKB”
Në fakt, numri i idiotëve nga ky përshkrim është tejet i madh, shumica dërrmuese. Procesi negociator nuk është “Asociacioni në këmbim të ulëses në OKB”. Këtë e dinë në Prishtinë, Beograd, çdo kryeqytet të bashkësisë euroatlantike dhe në çdo kryeqytet jashtë kësaj bashkësie.
Procesi negociator është i dizajnuar që pas “marrëveshjes bazë” të arrihet “marrëveshja gjithëpërfshirëse”. Edhe po të arrihen të gjitha këto, ulësja në OKB do të varej prej Kinës dhe Rusisë, e me këtë, me fundin e luftës në Ukrainë.
Ndërkohë, gjatë rrugës , procesi negociator “franko-gjerman” është deformuar aq sa ka mbetur një karakatinë, nga e cila del përherë kërkesa për një dhe të vetmen gjë, Asociacionin e Komunave Serbe (apo siç duhej thënë, komunave me shumicë serbe)
Megjithatë, kriza e tanishme nuk është pse mungon një draftstatut për Asociacionin. Kriza e tanishme është se mungon një marrëveshje bazë mes Kosovës dhe Serbisë, një marrëveshje që i jep fund konfliktit mes Kosovës dhe Serbisë, pra një marrëveshje ku eventualisht do të negociohej për të drejta shtesë të komunitetit serb në Kosovë.
7. “Plani franko-gjerman është një masterpiece. Marrëveshja tjetër nuk është aq e mirë”
The prime minister of Kosovo offered to sign this agreement twice and the president of Serbia refused. From the last meeting in Ohrid in March of this year until today, the president of Serbia has denied that he signed or verbally accepted the Franco-German plan. Consequently, the Kosovo-Serbia Basic Agreement does not exist.
But there is the Franco-German plan, in its version presented by advisers to Chancellor Scholz and President Macron. And, since it is a "masterpiece", the greatest help that Prime Minister Rama can give to regional peace is to write a simple message to Prime Minister Scholz and President Macron: "Your plan may be alive, but the Agreement has not been born still".
Lini një Përgjigje