FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Pas më shumë se dy muajsh përplasje, SHBA-ja dhe Irani arrijnë marrëveshje për rihapjen e Ngushticës së Hormuzit. Trump nuk realizoi ndryshimin e regjimit, nuk ndali programin raketor dhe nuk e çmontoi programin bërthamor iranian…
Pas dy muajsh negociatash të vështira, Irani dhe Shtetet e Bashkuara kanë arritur një marrëveshje për rihapjen e Ngushticës së Hormuzit. Negociatorët iranianë pritën deri pas mesnate sipas orës së Teheranit që të mund të thoshin se marrëveshja nuk ishte arritur në ditëlindjen e 80-të të Donald Trump. Megjithatë, në SHBA festimet vazhdonin ende kur presidenti amerikan njoftoi përfundimin e marrëveshjes. "Anije të botës, ndizni motorët", shkroi Trump në platformën e tij Truth Social.
Dokumenti pritet të nënshkruhet të premten në Gjenevë. Ngushtica e Hormuzit do të jetë plotësisht e kalueshme brenda 30 ditëve. Në këmbim, SHBA-ja do të heqë bllokadën ndaj porteve iraniane dhe do t'i lejojë Iranit të shesë naftë pa sanksione gjatë negociatave të reja për programin bërthamor. Marrëveshja vendos përkohësisht një pikë në luftën që për më shumë se dy muaj ka tronditur ekonominë globale dhe ka ndikuar në sigurinë ndërkombëtare.
Skepticizëm në Uashington: A ia vlejti lufta?
Në kryeqytetin amerikan po shtohen pyetjet nëse lufta arriti rezultatet e premtuara. Ngushtica e Hormuzit, arteria kryesore e tregtisë globale të energjisë, do të rihapet. Por kritikët e Trump kujtojnë se ajo nuk ishte e mbyllur para fillimit të luftës.
Presidenti mund të argumentojë se Irani është dobësuar. Megjithatë, nëse krahasohen rezultatet me objektivat që ai vetë shpalli në fillim të konfliktit, bilanci mbetet zhgënjyes. Kur nisi luftën më 28 shkurt, Trump fliste për ndryshim regjimi dhe "çlirimin e popullit iranian". Sot, populli iranian nuk përmendet më në deklaratat e tij. Përkundrazi, represioni në Iran është shtuar.
Trump urdhëroi një goditje dekapituese që u realizua nga ushtria izraelite me mbështetje amerikane të inteligjencës. Gjatë ditës së parë të luftës u vranë Udhëheqësi Suprem Ali Khamenei dhe disa figura të tjera të larta të aparatit shtetëror dhe Gardës Revolucionare.
Megjithatë, regjimi mbeti në pushtet. Emërimi i djalit të Khameneit, Mojtaba Khamenei, si pasardhës i tij sinjalizoi vazhdimësinë maksimale të sistemit. Republika Islamike nuk ndryshoi. Nëse ka ndodhur ndonjë transformim, ai lidhet më shumë me rritjen e ndikimit të Gardës Revolucionare.
Trump ka deklaruar disa herë se ushtria iraniane është shkatërruar. Por Teherani ka treguar vazhdimisht se vazhdon të ketë aftësi për të sulmuar bazat amerikane në rajon, shtetet arabe fqinje dhe Izraelin me raketa dhe dronë.
Programi raketor mbeti i paprekur
Një nga dështimet më të dukshme të administratës Trump lidhet me programin raketor iranian. Në marrëveshjen paraprake mes SHBA-së dhe Iranit nuk përmendet më asnjë kufizim ndaj raketave balistike iraniane.
Kjo bie në kontrast me kritikat që Trump i kishte bërë vazhdimisht Barack Obamës dhe Joe Bidenit për marrëveshjen bërthamore të vitit 2015, të cilën e quante "marrëveshja më e keqe në histori". Ai i akuzonte paraardhësit e tij se kishin injoruar programin raketor dhe aktivitetet e milicive të mbështetura nga Teherani në rajon.
Një tjetër çështje e ndjeshme është lirimi i fondeve të ngrira iraniane jashtë vendit, për të cilin Trump kishte sulmuar ashpër administratën Obama.
Në deklaratën e parë për luftën, Trump e paraqiti programin raketor iranian si një nga arsyet kryesore të ndërhyrjes ushtarake.
Në kundërshtim me vlerësimet e Agjencisë së Inteligjencës së Mbrojtjes (DIA), ai pretendonte se raketat iraniane së shpejti mund të arrinin territorin amerikan.
Trump premtoi se SHBA-ja do ta "fshinte nga faqja e dheut" prodhimin iranian të raketave.
Megjithatë, një analizë e CIA-s, e cituar nga "Washington Post", arriti në përfundimin se Irani ende zotëron rreth 70 për qind të rezervave raketore që kishte para luftës dhe afërsisht 75 për qind të platformave të lëvizshme të lëshimit.
Presidenti amerikan duket se nënvlerësoi aftësinë e forcave iraniane për t'i mbijetuar një konflikti të gjatë. Për dekada me radhë, Irani ka ndërtuar objekte nëntokësore prodhimi dhe lëshimi raketash, të cilat vetë i quan "qytete raketash".
Negociatat bërthamore sapo kanë filluar
Ende nuk mund të jepet një vlerësim përfundimtar për negociatat bërthamore, pasi ato do të nisin vetëm pas nënshkrimit të memorandumit të mirëkuptimit.
Megjithatë, edhe brenda Partisë Republikane ekziston skepticizëm ndaj premtimit të paqartë të Iranit se nuk synon të prodhojë armë bërthamore.
Teherani ka bërë deklarata të ngjashme edhe më parë. Madje regjimi e kishte formalizuar këtë qëndrim edhe përmes një fetvaje fetare.
Agjencia shtetërore iraniane Fars theksoi se deklarata aktuale nuk krijon asnjë detyrim të ri për programin bërthamor.
Frika se Irani po fiton kohë
Shumë politikanë dhe ekspertë amerikanë besojnë se Irani do të ndjekë strategjinë e njohur të zvarritjes së negociatave, duke kaluar nga një afat në tjetrin. Llogaritja e Teheranit është e qartë: Trump nuk dëshiron rikthimin e luftës para zgjedhjeve të Kongresit në vjeshtë.
Po aq i fortë është skepticizmi se regjimi iranian do të heqë dorë përfundimisht nga programi i tij bërthamor, të cilin e konsideron çështje sovraniteti kombëtar.
Madje lufta e fundit kundër SHBA-së dhe Izraelit ka forcuar zërat në Teheran që kërkojnë një kapacitet bërthamor parandalues.
Për Iranin konsiderohet fitore fakti që negociatat bërthamore janë shtyrë në një fazë të dytë.
Kjo e dobëson pozicionin negociues të SHBA-së, pasi Uashingtoni po heq paraprakisht një nga mjetet kryesore të presionit: bllokadën ndaj porteve iraniane.
Gjithashtu nuk ka asnjë tregues se Teherani do të bëjë lëshime më të mëdha sesa ato që mund të kishte ofruar edhe pa luftë.
Pak ditë para fillimit të operacionit ushtarak, ministri i Jashtëm iranian Abbas Araghchi ishte takuar në Gjenevë me të dërguarin amerikan Steve Witkoff dhe Jared Kushner, dhëndrin e Trump.
Po ashtu nuk ka prova se lufta e fundit e ka kthyer pas programin bërthamor iranian.
Gjatë luftës 12-ditore të vitit 2025, SHBA-ja dhe Izraeli bombarduan rëndë objektet bërthamore në Natanz, Fordo dhe Isfahan. Vlerësimet e inteligjencës amerikane atëherë sugjeronin se koha që i nevojitej Iranit për të prodhuar një armë bërthamore ishte zgjatur nga tre deri në gjashtë muaj në nëntë deri në dymbëdhjetë muaj.
Sipas një vlerësimi të ri të inteligjencës, të cituar nga Reuters, sulmet e fundit izraelite nuk e kanë zgjatur më tej këtë afat. Trump kishte shqyrtuar edhe opsione ushtarake për kapjen ose shkatërrimin e uraniumit të pasuruar iranian, por i konsideroi ato tepër të rrezikshme.
Regjimi ndërton mitin e fitores
Dobësimi më i madh i Iranit mbetet ekonomik. Izraeli ka shkatërruar pjesë të industrisë së çelikut dhe sektorit petrokimik, dy prej burimeve kryesore të valutës së huaj për vendin. Inflacioni i lartë dhe kriza ekonomike kanë përkeqësuar më tej jetën e qytetarëve iranianë.
Megjithatë, regjimi në Teheran po ndërton një narrativë fitoreje.
Një brez i ri komandantësh të Gardës Revolucionare po paraqet mbijetesën e regjimit si triumf ndaj forcës më të fuqishme ushtarake në botë. Ata argumentojnë se jo vetëm i rezistuan përpjekjes për përmbysje, por gjithashtu dëmtuan besimin e shteteve të Gjirit ndaj garancive amerikane të sigurisë.
Në këtë situatë, Teherani llogarit jo vetëm kufizimet politike të Trump brenda SHBA-së, por edhe prirjen e tij për të humbur interesin ndaj konflikteve të ndërlikuara.
Si në Ukrainë, ashtu edhe në Gaza, presidenti amerikan ka treguar se shpesh e zhvendos vëmendjen drejt krizave të tjera. Në Rripin e Gazës, zbatimi i armëpushimit ka ngecur dhe çarmatimi i Hamasit mbetet pengesa kryesore.
Për këtë arsye, pavarësisht marrëveshjes së re, Irani mund të dalë politikisht më i fortë nga konflikti, ndërsa Trump ende nuk ka arritur shumicën e objektivave që shpalli kur nisi luftën. /Përshtati Pamfleti nga FAZ/
Lini një Përgjigje