FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Shtetet e Bashkuara mbeten të pakrahasueshme në kapacitet ushtarak, por aftësia për të formësuar rezultatet politike po dobësohet në një sistem ndërkombëtar gjithnjë e më të fragmentuar
Konflikti me Iranin ka rikthyer debatin mbi kufijtë e fuqisë amerikane në rendin ndërkombëtar. Edhe pse Shtetet e Bashkuara mbeten fuqia ushtarake më e madhe në botë dhe kanë aftësi të lartë për të projektuar forcë dhe për të goditur objektiva me saktësi, analistët theksojnë se përkthimi i kësaj epërsie në rezultate politike afatgjata është gjithnjë e më i vështirë. Ndërprerjet në tregtinë e energjisë dhe rreziku i përshkallëzimit rajonal tregojnë kompleksitetin e situatës, ndërsa disa aleatë shprehin rezerva për strategjinë amerikane.
Sipas vlerësimeve të analistëve, bota po kalon nga një rend unipolar i pas Luftës së Ftohtë drejt një sistemi më të shpërndarë të fuqisë, ku Kina dhe fuqitë e mesme po fitojnë rol më të madh. Megjithatë, SHBA-të ruajnë avantazhe të rëndësishme në teknologji, energji dhe rrjetin e aleancave, veçanërisht NATO-n. Sfida kryesore mbetet nëse Uashingtoni mund të përshtatet me këtë realitet të ri global, ku fuqia e tij mbetet e madhe, por jo më dominuese.
Analiza e plotë e Chris Kremidas-Courtney në EurActiv
Lufta me Iranin ka nxjerrë në pah një paradoks të njohur të fuqisë amerikane. Shtetet e Bashkuara mund të godasin objektiva me saktësi të jashtëzakonshme, të projektojnë forcë në shumë teatro dhe të ruajnë epërsi ushtarake ndaj pothuajse çdo kundërshtari. Megjithatë, shndërrimi i kësaj fuqie në rezultate politike të qëndrueshme është bërë shumë më i vështirë.
Në vitin 2002, gjatë përgatitjeve për luftën në Irak, sociologu Immanuel Wallerstein paralajmëroi se Shtetet e Bashkuara përballeshin me një zgjedhje: të menaxhonin rënien e tyre ose ta përshpejtonin atë. Në atë kohë, ky pretendim dukej i ekzagjeruar. Uashingtoni sapo kishte demonstruar fuqi dërrmuese ushtarake në Afganistan, dominimi teknologjik i Silicon Valley dukej i pakontestueshëm dhe Kina ishte ende vite larg barazisë ekonomike. Primati amerikan dukej si një element i qëndrueshëm i sistemit ndërkombëtar. Sot, thelbi i argumentit të Wallerstein duket shumë më i zbatueshëm.
Shtetet e Bashkuara mbeten aktori ushtarak më i fuqishëm në botë dhe ekosistemi i tyre teknologjik vazhdon të prodhojë nivele të jashtëzakonshme inovacioni. Dollari vazhdon të jetë shtylla e sistemit financiar global. Por fuqia nuk matet vetëm me kapacitete, por edhe me aftësinë për të formësuar rezultate, për të ndërtuar koalicione dhe për të ruajtur legjitimitetin.
Uashingtoni ka treguar se mund të godasë objektiva iraniane me saktësi dhe të dominojë në disa fusha njëkohësisht. Megjithatë, mjedisi më i gjerë strategjik është bërë më i vështirë për t’u kontrolluar. Ndërprerjet në transportin detar përmes Ngushticës së Hormuzit kanë tronditur tregjet e energjisë, ndërsa rreziku i përshkallëzimit rajonal mund të tërheqë aktorë të tjerë në konflikt. Edhe aleatët që ndajnë shqetësimet për sjelljen rajonale të Iranit vënë në pikëpyetje strategjinë e kësaj fushate.
Pavarësia energjetike tani u jep Shteteve të Bashkuara më shumë hapësirë manovrimi. Ajo zbut goditjen ekonomike që dikur shoqëronte konfliktet në Gjirin Persik dhe u jep ndikim ndaj shteteve që varen nga tregjet globale të energjisë. Por kjo nuk e zgjidh sfidën më të thellë: ruajtjen e legjitimitetit në një sistem ndërkombëtar më të shpërndarë. Fuqia ushtarake e mbështetur nga pasuria energjetike është e frikshme, por jo e pakufishme. Ajo nuk mund të garantojë aftësinë për të formësuar rezultatet politike në një botë ku fuqia nuk është më e përqendruar në një kryeqytet të vetëm.
Rezultati është një epërsi ushtarake që nuk arrin të prodhojë rezultatet strategjike të dëshiruara. Wallerstein e paralajmëroi këtë dinamikë që në vitin 2002. Fuqitë hegjemonike rrallë shemben brenda natës, sepse autoriteti i tyre gërryhet përpara se të dobësohen kapacitetet. Aftësia për të imponuar rezultate zëvendësohet gradualisht nga nevoja për t’i zbatuar ato me forcë.
Në momente të tilla, veprimi ushtarak ofron demonstrime të dukshme të fuqisë dhe qetëson opinionin e brendshëm. Megjithatë, çdo ndërhyrje konsumon kapital politik. Aleatët bëhen më të kujdesshëm, shtetet neutrale përpiqen të mbajnë ekuilibër dhe fuqitë rivale përfitojnë nga turbulencat.
Ky model është bërë i njohur gjatë gjysmëshekullit të fundit. Lufta në Vietnam tregoi kufijtë e forcës ushtarake dërrmuese përballë një rezistence të vendosur. Iraku tregoi sa e vështirë është të shndërrosh fitoren në fushëbetejë në qeverisje të qëndrueshme. Afganistani dhe Libia dëshmuan se edhe forcat më të afta të armatosura në botë e kanë të vështirë të imponojnë rezultate afatgjata. Konflikti me Iranin rrezikon t’i shtohet kësaj liste.
Megjithatë, kjo nuk do të thotë se Shtetet e Bashkuara janë në prag të zhdukjes si fuqi e madhe. Ato ruajnë avantazhe të mëdha në teknologji, prodhim energjie, qëndrueshmëri demografike dhe, mbi të gjitha, në aleancën e NATO-s që i lidh me botën demokratike. Këto forca do të vazhdojnë të ndikojnë politikën ndërkombëtare për dekada.
Ajo që ka ndryshuar është vetë rendi ndërkombëtar.
Periudha pas Luftës së Ftohtë krijoi një moment unipolar, kur Shtetet e Bashkuara dukeshin në gjendje të vendosnin rregullat e sistemit pothuajse të vetme. Ajo epokë ka përfunduar prej vitesh. Kina është shfaqur si një konkurruese sistemike, ndërsa fuqitë e mesme kanë fituar autonomi më të madhe në politikat e tyre të jashtme dhe ekonomike. Konfliktet rajonale tani zhvillohen jashtë kontrollit të një aktori të vetëm global.
Bota nuk po kthehet as në bipolaritetin e Luftës së Ftohtë dhe as në një rend multipolar të qëndrueshëm. Në vend të kësaj po shfaqet një sistem më i shpërndarë, ku fuqia ndahet gjerësisht, por ushtrohet në mënyrë të pabarabartë. Për çdo shtet udhëheqës, sfida nuk është më dominimi, por mënyra se si të navigojë në këtë realitet të ri. Sepse asnjë shtet nuk mund ta bëjë këtë i vetëm.
Shtetet e Bashkuara ende kanë kapacitetin të luajnë një rol stabilizues. Ato ruajnë aleanca që asnjë rival nuk mund t’i barazojë, institucione kërkimore të nivelit botëror dhe tregje dinamike. Edhe përkundër polarizimit të brendshëm, kultura e tyre politike vazhdon të projektojë ideale të lirisë, të drejtave dhe pjesëmarrjes qytetare. Këto forca kanë më shumë peshë kur forcojnë legjitimitetin sesa kur mbështeten në detyrim.
Pyetja që Wallerstein ngriti 24 vjet më parë mbetet ende pa përgjigje: a mund të përshtaten Shtetet e Bashkuara me një botë në të cilën mbeten të fuqishme, por nuk janë më të vetmet?
Përgjigjja do të përcaktojë nëse ky rend i ri global do të zhvillohet me stabilitet relativ apo me trazira të vazhdueshme.
Historia sugjeron se rënia nuk është faza më e rrezikshme në jetën e një fuqie të madhe. Rreziku shfaqet kur udhëheqësit refuzojnë ta pranojnë atë. Shtetet e Bashkuara ende mund ta shmangin këtë model, por vetëm nëse i shohin aleancat si NATO, jo si kufizime të fuqisë amerikane, por si themelin e saj. /Pamfleti/
Lini një Përgjigje