FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Rendi ndërkombëtar i bazuar në rregulla nuk është rrëzuar sot, por po shpërbëhet prej më shumë se një dekade. Thirrja e Mario Draghi-t për “zgjimin” e Europës vjen në një moment kur përplasja mes fuqive të mëdha, konkurrenca për burimet energjetike dhe fragmentimi gjeopolitik janë bërë strukturore. Nga kriza financiare e vitit 2008 te rivaliteti SHBA-Kinë, nga energjia te siguria, Europa përballet me rrezikun e varësisë dhe të humbjes së peshës strategjike.
Cilat janë forcat që po e formësojnë politikën globale? Ajo që për dekada u quajt “rendi ndërkombëtar i bazuar në rregulla” duket se po shpërbëhet. Por a rrezikojmë, duke e thënë këtë, të ndërtojmë një të kaluar imagjinare që në të vërtetë nuk ka ekzistuar kurrë, të deformuar nga nostalgjia jonë?
Sot, Mario Draghi u drejton një thirrje europianëve që të zgjohen nga apatia, të pranojnë se një rend botëror me të cilin ishin mësuar ka rënë. Nuk është koha për nostalgji: sipas Draghi-t, është momenti për të menduar ndërtimin e një rendi të ri. Diagnoza është e saktë, por “certifikata e vdekjes” së këtij rendi duhet datuar më herët.
Ekziston një prirje e përhapur për t’ia atribuar këtë kthesë historike – fundin e një epoke – figurës së Donald Trump, i cili pa dyshim i përshtatet rolit (dhe ndoshta do të ishte edhe i kënaqur me të). Por shumë analiza serioze historike e vendosin krizën e rendit global në fillim të shekullit XXI.
Disa studiues e shohin vitin 2008 si pikën e nisjes së fundit. Kjo është një histori që Draghi e njeh shumë mirë: ai ishte në krye të Bankës Qendrore Europiane kur bota u përball me krizën e madhe financiare, me kolapset bankare që u shndërruan në recesion global dhe më pas në krizë të Eurozonës.
Viti 2008 shënoi gjithashtu përkeqësimin e dukshëm të marrëdhënieve SHBA-Kinë. Udhëheqja kineze filloi të shfaqte një qëndrim hapur më armiqësor, duke deklaruar se epoka e lidershipit amerikan kishte marrë fund. Megjithatë, ka edhe analiza autoritative që e çojnë krizën e rendit ndërkombëtar përpara vitit 2008.
Kjo është teza e profesoreshës Helen Thompson, autore e librit “Disorder: Hard Times in the 21st Century”. Thompson, profesore e ekonomisë politike në Universitetin e Cambridge-it, paralajmëron se bota ishte kaotike shumë përpara se Trump të hynte në Shtëpinë e Bardhë në vitin 2016.
Në analizën e saj, ajo zgjedh vitin 2005 si moment kyç. Që atëherë, sipas Thompson, ishin të dukshme shumë nga problemet që sot janë bërë strukturore: përçarjet e thella brenda NATO-s për luftën në Irak, me Francën dhe Gjermaninë që praktikisht u rreshtuan me Rusinë; presioni dypartiak në Senatin amerikan për një politikë tregtare më konfrontuese ndaj Kinës; si dhe tensionet energjetike që po zinin formë.
Në vitin 2005 u vu re stagnimi i prodhimit global të naftës, pikërisht në një moment kur kërkesa aziatike, veçanërisht ajo kineze, po rritej me shpejtësi. Në Europë, kjo u reflektua në vendimin e Gjermanisë për të ndërtuar gazsjellësin e parë Nord Stream, duke anashkaluar Ukrainën si vend tranziti dhe duke vënë interesat energjetike gjermane mbi sigurinë ukrainase.
Ngjarjet e vitit 2008 i përkeqësuan të gjitha këto tensione, nga kriza financiare globale deri te vetoja franko-gjermane kundër anëtarësimit të Ukrainës dhe Gjeorgjisë në NATO. Një nga pasojat më të thella ishte divergjenca ekonomike mes SHBA-së dhe Europës, e përforcuar më tej nga revolucioni amerikan i gazit shale.
Në të njëjtën kohë u rritën ndjeshëm tensionet SHBA-Kinë. Që në vitin 2010, politika amerikane ishte alarmuar nga kufizimet kineze për eksportin e tokave të rralla. Sipas Thompson, pikërisht në këto vite ndodhi ndryshimi strukturor në marrëdhëniet mes dy fuqive.
Rivaliteti mes fuqive të mëdha, thekson ajo, është real prej më shumë se një dekade. Konkurrenca SHBA-Kinë është teknologjike, ajo SHBA-Rusi është energjetike, ndërsa të gjitha fuqitë përplasen për ndikim në rajonet e pasura me burime, nga Lindja e Mesme deri në Arktik.
Në qendër të politikës globale qëndron kontrolli i burimeve energjetike. Pjesa më e madhe e historisë gjeopolitike të shekullit XX shpjegohet pikërisht përmes kësaj lenteje – dhe shekulli XXI, në thelb, nuk do të jetë ndryshe. Fuqia gjeopolitike e SHBA-së sot nuk kuptohet pa rolin e rritjes së prodhimit të saj energjetik.
Nga mesi i viteve 2010, Uashingtoni u bë shumë më i ashpër ndaj Europës, veçanërisht ndaj marrëdhënies energjetike Gjermani-Rusi. Si pasojë, dhe pas pushtimit rus të Ukrainës, shumica e vendeve europiane janë sot më të varura nga Shtetet e Bashkuara sesa ishin disa vite më parë.
Pavarësisht pritshmërive të një ambientalizmi naiv, parashikimet tregojnë se konsumi i naftës do të vazhdojë të rritet edhe pas vitit 2050. Kërkesa për energji elektrike do të shtohet për shkak të elektrifikimit dhe inteligjencës artificiale, ndërsa produktet petrokimike mbeten thelbësore edhe për industrinë e automjeteve elektrike.
Historikisht, vetë projektet pararendëse të Bashkimit Europian u krijuan për t’i dhënë fund konkurrencës për burime mes shteteve të Europës Perëndimore. Nuk është rastësi që bashkimi i parë europian ishte Komuniteti i Qymyrit dhe Çelikut, i cili i dha fund rivalitetit franco-gjerman për burimet strategjike.
Në çdo sistem ku ekzistojnë fuqi të mëdha që varen nga importet energjetike dhe ku mungon një fuqi dominuese që t’i frenojë, rreziku i konflikteve të mëdha është real. Sot, fuqitë që kanë kapacitet eksporti në sektorë kyç – SHBA në gazin natyror dhe Kina në tokat e rralla – janë të gatshme t’i përdorin burimet si armë gjeopolitike. /Përshtatur nga "Corriere Della Sera"
Lini një Përgjigje