FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Nga ushtri private në instrument të fshehtë të Kremlinit, struktura e krijuar nga Prigozhin po përshtatet me forma të reja operimi në Evropë
Kur Yevgeny Prigozhin humbi jetën në një aksident ajror në gusht 2023, dy muaj pas rebelimit të dështuar kundër drejtuesve ushtarakë rusë, shumëkush mendoi se me të do të përfundonte edhe Grupi Wagner.
Forca mercenare që ai drejtonte ishte shndërruar në një nga instrumentet më të fuqishme të ndikimit rus. Ajo luftoi në Ukrainë dhe zgjeroi praninë në disa vende afrikane. Rënia e tij u interpretua si fundi i Wagner-it si strukturë e pavarur.
Sipas një hetimi të Financial Times, që citon zyrtarë të inteligjencës perëndimore, kjo nuk ndodhi. Wagner nuk u zhduk, por u riorganizua. Luftëtarët mund të mos jenë më në vijën e parë të frontit, por rrjetet që i mbështesnin mbeten aktive dhe, sipas burimeve të cituara, po i shërbejnë interesave ruse edhe brenda vendeve të NATO-s.
Nga ushtri private në mjet të kontrolluar nga shteti
Nën drejtimin e Prigozhin, Wagner vepronte në një zonë gri mes strukturës shtetërore dhe ushtrisë private. Kremlini mohonte kontrollin e drejtpërdrejtë, por grupi mbronte regjime miqësore me Moskën, siguronte kontrata minerare dhe merrte pjesë në luftimet në Ukrainë.
Sipas analizës së Financial Times, modeli i Wagner-it i lejoi Rusisë të zgjeronte ndikimin pa angazhim formal të trupave shtetërore. Kjo i ofronte Moskës mundësinë të mohonte përfshirjen direkte, ndërsa përfitonte nga veprimet në terren.
Rebelimi dhe riorganizimi
Rebelimi i shkurtër i Prigozhin në qershor 2023 ndryshoi këtë ekuilibër.
Autoritetet ruse konfirmuan zyrtarisht se ai vdiq në rrëzimin e avionit më 23 gusht 2023, pas testeve gjenetike. Mes viktimave ishte edhe Dmitry Utkin, një figurë kyçe e Wagner-it. Sipas vlerësimit të inteligjencës amerikane, i cituar nga mediat ndërkombëtare, rrëzimi ka të ngjarë të ketë qenë pasojë e një shpërthimi të qëllimshëm, që u pa gjerësisht si hakmarrje për rebelimin.
Pas vdekjes së tij, shteti rus ndërhyri për të marrë kontrollin. Struktura komanduese e Wagner-it u shpërbë dhe luftëtarëve iu kërkua të nënshkruanin kontrata me Ministrinë e Mbrojtjes ose të shpërndaheshin.
Në shtator 2023, presidenti Vladimir Putin urdhëroi kolonelin Andrei Troshev, i përshkruar nga Associated Press si një nga komandantët kryesorë të Wagner-it, të merrej me formimin e njësive vullnetare për detyra luftarake në Ukrainë. Zëdhënësi i Kremlinit, Dmitry Peskov, konfirmoi se Troshev punon për Ministrinë e Mbrojtjes, duke sinjalizuar se personeli i Wagner-it do të vihej nën komandë shtetërore.
Ndërkohë, operacionet në Afrikë u integruan në struktura të reja të kontrolluara nga shteti, siç është i ashtuquajturi “Korpusi Afrikan”, që mban praninë paraushtarake ruse në pjesë të Sahelit ku më parë dominonte Wagner. Emri ndryshoi, por personeli dhe rrjetet mbetën.
Fokus i ri në Evropë
Sipas Financial Times, agjencitë perëndimore të inteligjencës besojnë se pjesë të rrjetit të krijuar nga Wagner janë orientuar drejt operacioneve të fshehta në Evropë.
Në vend të rekrutimit për luftë frontale, ndërmjetës thuhet se identifikojnë persona ekonomikisht të cenueshëm brenda vendeve të NATO-s dhe i nxisin për akte sabotimi. Kontaktet realizohen kryesisht përmes platformave të koduara, si Telegram, duke krijuar distancë mes autorëve dhe shërbimeve ruse si GRU, çka i mundëson Moskës të mohojë përfshirjen.
Financial Times përmend raste kur individë të radikalizuar online kanë kryer sulme zjarrvënieje ndaj objekteve të lidhura me Ukrainën. Sipas raportimit, këto nuk ishin operacione në shkallë të gjerë, por tregojnë se rekrutimi dixhital mund të përkthehet shpejt në veprime konkrete.
Pasojat për NATO-n
Pas pushtimit të Ukrainës, vendet evropiane dëbuan qindra persona të dyshuar si oficerë të inteligjencës ruse dhe forcuan mbikëqyrjen. Kjo, sipas analizave të cituara nga Financial Times dhe Associated Press, ka dobësuar rrjetet tradicionale të spiunazhit rus në Evropë.
Në këtë kontekst, Moska duket se po mbështetet më shumë në struktura më të lirshme dhe më të vështira për t’u gjurmuar. Qëllimi, sipas zyrtarëve perëndimorë të intervistuar nga AP, nuk është domosdoshmërisht shkatërrimi masiv, por krijimi i pasigurisë dhe tensioneve të brendshme.
Associated Press, duke u bazuar në intervista me më shumë se 40 zyrtarë evropianë dhe të NATO-s, ka dokumentuar 145 raste ndërprerjesh ose sabotimesh që zyrtarët perëndimorë ia atribuojnë Rusisë, përfaqësuesve të saj ose Bjellorusisë që nga viti 2022. Sipas kësaj baze të dhënash, rastet e zjarrvënies dhe planeve me eksplozivë u rritën nga një në vitin 2023 në 26 në vitin 2024, me raste të tjera të dokumentuara në vitin 2025.
Në Mbretërinë e Bashkuar, një gjyqtare që shqiptoi vendimin ndaj Dylan Earl, i cili organizoi një zjarrvënie ndaj një biznesi në Londër të lidhur me Ukrainën, deklaroi se “dora e fshehtë e internetit solli rezultate”, duke shtuar se ndërmjetës anonimë gjetën të rinj të gatshëm të tradhtonin vendin për përfitime financiare.
Një model që vazhdon
Wagner nuk funksionon më si ushtri gjysmë e pavarur. Megjithatë, modeli i tij – fleksibël, i decentralizuar dhe i vështirë për t’u atribuar – vazhdon të ekzistojë.
Sipas analizave të Financial Times dhe Associated Press, ajo që nisi si një forcë mercenare në fusha beteje të largëta është shndërruar në pjesë të një strategjie më të gjerë për të testuar kohezionin perëndimor nga brenda. Prigozhin nuk jeton më, por rrjeti që ai ndërtoi mbetet aktiv në forma të reja. /Përshtatur nga Newsweek/
Lini një Përgjigje