FLASH
Shkruar nga Pamfleti
I will write from my memory, even though almost three decades have passed. This is a more or less biographical, personal story in which, with the greatest sincerity and respect, I will also write about other people, that fate may assign us to meet, know and share everyday life with. . I was poor. I was the only one in the family who was working. This was also the reason why for years I made chalk dodges in the Yugoslav military service, every time I received an invitation. In my heart, I wanted him to never do that service, because I didn't want to serve the army which, for four decades, had conquered and ruled me. Several times I even thought of hurting myself, so that some handicap would be caused, which would free me from being in the conqueror's army. God often listens to our thoughts.
So I accidentally, in a football game while playing with my friends, Xhemajl Osaj, Hamdi Gashi, Xheme Gashi, Mustafa Krasniqi, Halil Bicaj, Sadik Zekaj, etc., etc., workers from Dardana in Ljubljana, Slovenia, injured my foot left leg, in which case a surgical intervention was also necessary. This was sometime in the fall of 1979.
Halil Bicaj was a military superior in a barracks in Ljubljana and he spent almost all of his free time with us, because he and I were friends from childhood, since we are also from the same village. Later, Halili became a high superior in Sarajevo, as well as, after the 90s, the man who replaced Ahmet Krasniq, in the position of Minister of Defense of Dardania, after Ahmet was killed in Tirana.
Back to the case of my injury. The surgeons at the well-known hospital "ZALLOSHKA BOLLNICA" in Ljubljana placed a platinum plate on me, with which they had connected the bones of the toes, which had caused a difficult and complicated injury. I didn't even bother, because I hoped that this would save me from military service. A year passed and on September 28, 1980, I came to my hometown and got married. When suddenly, in December 1980, I was called to go to military service, there was no way to postpone it, like other times. I was assigned to go to Bosnia, to the city of Bihac.
I didn't know how to escape from this, but I kept hoping that they would release me, as soon as they showed my handicap, which I decided to stage and play the role of a cripple. I started tumbling. For a few days I exercised well, walking on my heels, and so on January 6, 1981, I left for Bihaq in the "7 July" Barracks.
On the train from Belgrade, I met three young people from Presheva (maybe they were from her neighborhood) and I remember their name was Dalip, another Skender and another Shefketi, from a village near Skopje. They were young, they had just turned 17, 18, 19 years old. I saw that they were honest, but uneducated, naive and desolate.
I told you that I intend to do my best to be released as disabled from military service. From the trip Belgrade - Bihac, these young people instinctively created a personality from me, a person to whom they will rely and consult for everything, during the time of service in the Yugoslav army. None of them knew the Serbo-Croatian language, which was the state and military language in the former entity called Yugoslavia.
Finally, after our night journey by train, we arrived in the morning in Bihaq. I told you thousands of comrades, that he will not immediately go to the barracks. I will sell the city a little, learn it, because we will need to get to know it, during our stay in that city. In those years, it was practical that soldiers were sent to serve, to be prepared first in a city and after quarterly preparation, they were sent to other places, where they served until the end.
The service lasted 16 months, for those who had heads of faculties, 12 months, and for people who were considered as breadwinners, also 12 months, while for students, the service was 12 + 3 months. I had submitted the prayer, to be accepted as a breadwinner - breadwinner, because according to the law, I met all the conditions. The prayer should be heard by the military medical commissions in Nis, Serbia. For this, I will write later.
We walk together until 23.00, around the city. Bihaqi was a beautiful city, but it had a harsh climate, as there was over 1 meter of snow in that January of 1981. The temperatures were somewhere between -25 and 30 degrees Celsius.
We went to the barracks and I saw from above, on two pillars at the main entrance door, there was a white banner, on which it was written:
"DOBRODOSHLI MLLADI VOJNICI" (WELCOME YOUNG SOLDIERS).
We slowly went inside and there was a soldier, who greeted us and said: "Look at the many pine trees, what a strange interior" (look at what is written on the inside), I turned around and saw that in smaller letters, it was written : "Ah, add ste najebali"! (Ah, what's wrong with you?!).
I didn't tell my thousand friends. They still shivered, not so much from the cold, as from a chill that inexplicably gripped the body and soul. That night they put us in a big room and told us that we will sleep there until morning. I lay down, but I didn't fall asleep, because I didn't fall asleep. My mind went to the family, to the old father, to the elderly mother and to the brothers and sisters, who will probably be forced to stop schooling, because they will not have money, not even for books.
Mirpo pranojë se zemra me dridhej për nusen time, me të cilën isha martue para tre muajve dhe e cila edhe ishte tani shtatzanë, me fëmiun tonë të parë. Posa më kishte mashtrue gjumi dhe kishte mbyllë sytë, ndëgjojë nji za: “Ustaj vojsko”, hajde berzhe, ustaj jebemti boga tvoga”… (Ngrihu ushtri, hajde ngrihuni, jua shkërdhefsha zotin e juve…!).
Nuk u nervozova pse më trembi ai za i ç`jerrun e banal, sa u nervozova nga teksti i fjalve idiote, të nji njeriu për të cilin ma vonë mësova, se ishte Potporuçnik (toger) Millorad Jokanoviq, nji malazez, nji çetnik i çmëndun dhe nji karrierist i smuet, por mbi të gjitha, ai ishte edhe nji antishqiptar i përbetuem. U ngrita ashtu duke çalue dhe togeri Jokanoviq më shiqojë ashpër dhe më foli: “Hajde berzhe shta çekash, hoqesh da te ja molim” (Hajde shpejt, çka po pret, të të lusë unë a…..?).
“Jo – i thash – por unë jamë i smuet, jamë sakat në kambë…! Mirpo ai ashpër tue piskat, mu afrue drejt para hundve dhe duke folë e duke pshtye, fillojë të më piskat: “Ne priçaj, dok ja priçam ti mashi repom”. (Mos folë, derisa unë flasë, ti lëviz bishtin). Kjo më irritojë. Unë dija se, derisa nuk e kisha ba betimin, ligji ushtarak nuk mund të më kapte, andaj pa ngurrue e shtyva at idiot dhe i thash me nji za kumbues, që u ndëgjue gjithandej ndërteses:
“Nemoj da viçesh, nisam ja tvoja zhena, niti tvoj robijash. Ja sam doshao da slluzhim vojni rok ali niko neçe da me ponizhava, ne jer ja znam da se branim i to dobra tako da oni koji meni provociraju duboko që da zhalle za to”. (Mos piskat, nuk jamë unë grueja e jote, as robi yt, unë kamë ardhë të kryej shërbimin ushtarak, por askush nuk do më poshtëroj jo, sepse unë di të mbrohem, edhe mirë bile, sa që ata që më provokojnë, do bahen pishman.)
Për çudi u qesh, m’i nguli syt e tij, si shigjeta helmi dhe ashtu me nji buzqeshje të akullt më tha: “Dobro ajde sada… nego kako se ti zovesh i od dakle si”! (Mirë tani…por më thuej se si quhesh dhe nga je). Kur unë ja thash emnin dhe i thash se jamë nga Istogu i Kosovës, ai u zverdhë; “Ovo danas qesh da zapamtish i imash da se pokajash”. (Këtë të sodit, do ta mbash mend dhe do të bahesh pishman).
Kishte pas mendue idioti, se unë jamë serb, për shkak të mënyres së rrjedhshme të folmes time, në serbo-kroatishte. Mirpo ai e dinte, se nuk mund të merrte masa kunder meje, përderisa unë ende, nuk kisha ba betimin si ushtarë.
Na rreshtuen në oborr, në nji vend që e thirrnin; “PISTA”. Aty fillonte cirkusi. Eprorët, nga dhetari e tutje, deri te gjenerali, kishin dalë t’i shofin ushtarët e rinjë. Mbanin fjalime të kota, fjalime që ma shumë ishin kërcnime, se sa ligjërata, për të na mësue zejen e ushtarit.
Nuk harruen pa folë edhe për “VËLLAZNIM-BASHKIMIN”, por nuk harruen të na rikujtojnë neve ushtarve të kombit shqiptatë (ata na thirrnin: “nacionalna manjina”, pakicë kombtare), se neve nuk guxojmë të tubohemi mes veti, as të rrim vetëm, neve duhet me u shoqnue me të tjerët, por jo me njani tjetrin.
Jo, sepse, kjo frigon ushtarët e tjerë dhe paraqet rrezik, për sigurin dhe jetën në ushtri. Ndëgjoja dhe zemra më rrifte ashpër, sa frigohesha se do më dal nga krahnori. Ishin diku 200 e ma shumë ushtarë të rinj, të ardhun nga anë dhe kombe e kombsi të ndryshme dhe ne ishim vetm 8 shqiptarë, por koloneli Rade Llukaq, me tanë atë arsenal armësh dhe tanë ata ushtar serbo- jugosllav, frigohej nga neve.
Ky ishte komandant i kasermës. Nji nëntoger boshnjak, me emnin Rasim Deliq, shifej se nuk i pëlqente fjalët e kolegve të vetë epror, mirpo nuk kish se çka ba. Fjalimi që na mbajti Komandanti i kasermës, koloneli Rade Llukaq, nuk ishte fare fjalim, fjalim që zakonisht mbahet para masës të panjoftueme, të cilës i shpjegohen gjanat.
Ai ishte nji fjalim kërcnues, nënçmues dhe poshtrues. Pran këtij, duke aprovue me kokë, qëndronte me duert mas shpine, togeri Jokanoviq. Pranë meje, vërejta se nji ushtarë zeshkan, me hundë shqiponjë, ofshante dhe ndëgjova se shau në heshtje në gjuhën shqipe, ato bisha njerzish. Nuk bëzana. Prita që këtë njeri, ta njoftojë, pasi të perfundon ky cirkus.
Togeri Jokanoviq, më shiqonte me neveri dhe edhe unë ja ngula sytë për t’i dhanë shenjë, se nuk do i frigohem, as nënshtrohem. Ma në fund, na u dhanë dhetë minuta pushim. Unë pasi shiqova se ku janë Dalipi, Skënderi, Shefketi, ai preshevari tjetër (që tani nuk më kujtohet emni) dhe kur u sigurova se i dallova, ngadal ju afrova ati zeshkanit dhe i fola shqip:
“Tungjatjeta, unë jamë Selim Hasanaj, nga Istogu. Po kush jeni juve dhe nga jeni”?!
“Unë jamë Adem Zekaj, jamë nga fshati Lëbushë e Deqanit, por jetojë në Junik”, ma këthej ai burr dhe njikohësishtë ma zgjati paketën me cigare.
E ndeza cigaren dhe i thash se në fshatin e tij, kamë disa tezak e, kur i tregova se cilët, ai më kapi për qafe. “Janë kushërinjët e mi ata”, – më tha. Filluem të flisnim kur papritmas ndegjova; “Hajde zbor… brzhe, berzhe, u stroj po dva. (Hajde tani tubohuni, shpejt, shpejt, në rresht per dy…). Ademi shau prap, derisa shukte cigaren e posandezun. Shamjen e tij, e ndegjojë togeri Jokanoviq.
“Shta ti to psujesh mangupe jedan”, i tha dhe me hapa të shpejt, ju drejtue Ademit, duke i ardh drejt para ftyre:
“Çka po shanë ti o mangup”?!
Ademi pa i ba syni ferrk, lëshojë nji buzqeshje ironike dhe i tha; “Psujem boga shto me rodio pa da sad dollazim ovde”. (Shajë Zotin pse më¨lindi, që tash të jem edhe këtu). Jokanoviqi dridhej nga inati.
“Do mësoni juve, se çka asht komanda e Armatës Popullore e Jugosllavisë, do ju bajë të urtë si qingja, sa edhe nëse dikush do ju shkërdhej, nuk do bëzani. Ku keni ndëgjue e mësue juve të shani, derisa jeni në rresht ushtarak”?!
Adem Zekaj e nderpreu: “Shoku toger, neve shqiptarët kemi kulturë dhe nuk kemi sha kurr, shamjet i mësova nga juve, që mbramë kur erdha, dhe tani e tutje, perderisa do jem me uniformën SMB, do shajë. Këtë kulturë juve na predikuet, që nga dita e djeshme”.
Mbretnoi qetësi varri, por kur togeri Jokanoviq, deshi të thotë diçka, ndërhyni koloneli Llukaq. “Mirë, mir shoku toger, janë ushtar të ri dhe nuk i dinë rregullat, do i mësojnë ma vonë, hajdeni tash ma sillni listën”. Nji ushtar i solli nji listë dhe nga ajo listë, koloneli Rade Llukaq, fillojë të lexojë.
“Ata emna që do i lexojë tani, të dalin në anën e majtë timen këtu dhe tregojë me dorë hapsinën”. Lexojë gjysmën e të pranishmëve. Pashë se ai lexojë emnat e Dalipit, Skënderit, Shefketit dhe ati tjetrit. Juve do jeni njësia e kuzhinjerve. Pra juve do e mësoni zanatin e gjellbamjes.
Juve që jeni mbet aty, jeni njisia e bukpjeksve dhe edhe juve do e mësoni atë zanat. Koha që juve duhet t’i mësoni këto zeje, asht nji muej e gjysëm, juve do qëndroni këtu, gjithsejtë tre muej, por veç zanatit, juve do mësoni edhe profesionet e tjera të armatës, pastaj do mbani roje, do keni alarme, do keni ligjerata marksiste, etj., etj. Tash, para se me e marr komandën togeri Jokanoviq, a ka dikush ndonji pyetje”?
Askush nuk bëzani. “Mirë, toger Jokanoviq, fjalën e ke ti tash e tutje, me këta ushtar”.
“Gaditu”- u ndëgjue komanda e togerit Jokanoviq. Përshendeti kolonelin dhe ai u largue, ndërsa Jokanoviqi na tha se; “tani do shkojmë nëpër depo, për t;u pajisë me uniforma dhe gjanat e mjetet e tjera ushtarake të nevojshme”. Më dukej qesharake komanda ushtarake, me njerz në rroba civile.
Pasi u pajisem me të gjitha, na dërguen te frizeri. Ishin tre ushtar, që pritnin me makina të rojes, per t’i qeth, 200 veta. Dihej se çfar qethje do ishte ajo. Unë nuk e kisha kompleks atë punë, por kishte të tjerë, që donin t’i qethin mirë normal, e jo me shlem.
Kështu thojshin për qethjen ushtarake, që sipas gojdhanës, për ta dënue ushtarin, e kishin pas dërgue te frizeri dhe ai i kishte qit helmetën në kokë dhe e kishte qeth në zero, për rreth saj. Kur i kishin hjek helmetën, qethja ishte e shëmtueme.
Tash ishim të lirë dhe unë ju afrova Adem Zekajt. Bisedë pas bisede dhe mora vesh se ai, ishte dajë i vjehrrit tim. Ai njifte komplet familjen e bashkshortes time dhe më tha se më paska dhandërr.
Pasi na qethën, Ademi edhe aty bani pak poterë sepse, ai kishte flokë të bukura, të zeza korb dhe donte ta qethnin normal. Na dërguen në banjo, për të ba dush e tek pastaj, për t’u vesh me uniforma ushtarake. Ç’ka të shofim! Ishte nji dhomë e madhe dhe në tavanin e saj, ishin të kacavaruna disa dusha.
“Hajde zdeshuni shpejt”, fillojë të zgervallet togeri Jokanoviq. Fillojë zdeshja, njerzit janë sikur shtaza, në disa raste. I nënshtrohen kërkesave të tjerve, pa kundershtim, nuk hezitojnë të jenë të komanduem, e të nepërkambun. Unë qëndrova pa lëvizë.
Kur të gjithë u zdeshën dhe u futen mbrenda asaj dhome, togeri Jokanoviq, pau se unë nuk jamë zdesh dhe se qendrojë te dera.
“Ç’ka dreqin po pret, a mos po don me t’ lutë?! Zdeshu shpejtë dhe futu nën dush”.
"No - you said, - I don't care about these animals! I don't stand up in front of others, in front of people, that I've never seen before! I'm not a shameless person, what kind of army is this, an army of homosexuals, who force others to multiply, to satisfy their own lusts, tue shique young boys' butts. Shame, shame of the world"!
Surprisingly, Jokanovic didn't get angry, he apparently gave me the right, just as quietly.
"Okay, okay - he told me. - But you, you have to clean yourself. You traveled from Kosovo, you haven't showered in three or four days, this is important for your health".
"That's right - here I am, - but why should we bathe like prisoners of war, in Auschwitz. Why don't we bathe one by one, without the presence of others"?!/ Memorie.al
Lini një Përgjigje