FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Arbëri stood in his corner in the hall, waiting for the arrival of the plane that would take him to another world, and meditated. He meditated and dreamed of the road full of nettles and thorns, through which his life had passed. He remembered the worries that had accompanied him for years. There were many passions. He wanted to become a lawyer, a journalist, a doctor, an engineer, an artist, a writer or anything else that was possible. But fate had condemned him not to reach any of the peaks he dreamed of. You encounter disappointment at every step of your life.
The first days of December. That day the couple had just got off the train in the capital. Blerina had a seminar on school problems. Of course, even Arbëri could not leave him alone. They were walking towards the center where the hall where the seminar was to be held was located. An unusual movement began on the street. Young men and women, men and women were seen running somewhere. Arbëri and Blerina were stunned. Where were they running to? They stopped a boy who was walking near them and asked him.
- "To the student city, he answered." - "It started"!
– "What started"?
The boy did not answer. It had flown. Instinctively they also headed towards the place indicated by the boy. They completely forgot about the seminar. The closer they got, the more the crowd was hurrying to get there. Enthusiastic shouts could be heard roaring:
- "We love Albania, like all of Europe"!
- "Did you say our day really came"?! - Arbëri asked himself.
Blerina heard him and asked:
– "What did you say"?
- "Do you hear them? These are the days of great upheaval."
They finally arrived. The square was filled to the brim with people shouting and cheering. Finally, one of the students of the capital's university got on the stand set up for this occasion. He began to speak. The essence of his speech was an ultimatum addressed to the government, to accept political pluralism, to make Albania like all of Europe. His words could barely be heard over the many cheers, which had no sound. At the end of his speech, he emphasized:
- "We are for the multi-party system and we will stand until our victory, for this system. Freedom, democracy"!
And the crowd roared:
- "Freedom, democracy! Freedom, democracy"!
The orators had no idea. Among them there were some that Arbëri had recently heard giving interviews in foreign media, such as; "Voice of America", etc., which he listened to every day. Some of them had been high officials. This thing seemed to cause him a cramp. He expressed this to Blerina. She looked him straight in the eye and said:
- "Everyone has the right to reject the evil that they have inside themselves and start a new life".
– “Më fal, – iu përgjigj ai, – ke të drejtë”.
Në podium u ngjit një burrë me një mjekër të vogël dhe mustaqe. Çuditërisht Arbërit iu duk si një fytyrë e njohur.
– “A e njeh”? – E pyeti Blerina.
– “Më duket fytyrë e njohur, por nuk arrij ta identifikoj”.
– “Është djali i Resulit”.
– “Djali i Resulit? Paska lënë mustaqe dhe mjekër”?
– “Po”.
– “Ka mbaruar shkencat politike. Ka zëvendësuar të atin, që ka dalë në pension”.
– “Kur qenka bërë demokrat”?!
Oratorët vazhdonin të ndërroheshin. Një burrë e mori fjalën. Filloi të fliste me një gjuhë që e rrëmbeu të gjithë turmën. Sa më tepër ligjëronte, aq më tepër turma ekzaltohej.
– “O Zot”, – Thirri Arbëri.
– “Çfarë patët”? – Pyeti Blerina.
– “Mersini”, – belbëzoi Arbëri.
Ndërkaq oratori kishte filluar të fliste:
– “Të nderuar studentë dhe qytetarë të kryeqytetit! Më lejoni t’iu përshëndes në emër të të gjithë të përndjekurve politikë të Shqipërisë, të atyre që sakrifikuan edhe jetën e tyre për këtë ditë të shenjtë. Ne jemi në krahun tuaj, ne jemi me ju”!
Dhe vijoi të ligjëronte e të ligjëronte.
– “O Zot, – thirri përsëri Arbëri”, – çfarë po më shohin sytë?
– “Çfarë”? – Pyeti Blerina pa kuptuar gjë.
– “Ai është miu i birucave, që ka marrë në qafë shumë njerëz”.
Para syve i dilte figura e Xhavitit, i lidhur në shtyllën e elektrikut ku dha edhe frymën e fundit.
– “Eja të ikim”, – tha.
U nisën. Kur mbërritën tek sheshi kryesor i kryeqytetit, ndjeu një zë: – “Arbër”. – Ktheu kryet. Para tij qëndronte doktor Istrefi. U përqafuan. Arbëri e prezantoi me Blerinën.
– “Bashkëshortja ime”, – dhe duke u drejtuar nga ai vazhdoi: – “Doktor Istrefi, një – nga shpëtimtarët e shumë jetëve në burg”.
– “Arbëri nuk iu lëshonte nga goja”, – tha Blerina, duke i dhënë dorën.
– “Mos harroni edhe qëndrimin tuaj dinjitoz, e nderuar”! – Iu përgjigj ai. – “Ku po shkoni”?
– “Në stacionin e trenit. Sonde do të kthehemi në qytetin tonë”.
– “Sonde nuk keni ku shkoni, jeni të ftuar tek unë për darkë”.
Ndërkaq po afronte mbrëmja. Arbëri u mundua të justifikohej gjoja me një punë që e priste në qytetin e tij dhe duhej të ikte patjetër, ndaj duhej të nxitonin të kapnin trenin e fundit. Por këmbëngulja e doktorit, e detyroi të pranonte.
Familja e doktorit përbëhej nga e shoqja dhe djali me bashkëshorten dhe një vajzë tre vjeçare. Kur e kishin arrestuar doktorin, kishte dy vjet që ishte martuar dhe e shoqja sapo kishte lindur. Kështu që djali, sikurse dhe Arbëri, u rrit vetëm nën kujdesin e nënës dhe pa prezencën e të atit. Megjithatë edukata dhe morali nuk i munguan.
Ato i ishin ngulitur në shpirt nga e ëma, që sakrifikoi gjithçka për të. Mbaroi gjimnazin, por rruga për më lart, ishte e mbyllur. Pasi u lirua i ati, u martua me një vajzë, që punonte në ndërmarrjen e tij, me të cilën u dashuruan. Si rezultat i martesës, u lindi vajza, që u bë gëzimi i shtëpisë.
– “Grua, – foli doktori sapo hynë në shtëpi, – na përgatit një darkë të mirë por, më parë, sillna shishen e rakisë dhe gotat, pasi ne meshkujt, do e kthejmë nga një gotë”.
Bisedat nuk kishin të mbaruar. Kujtonin kohën e tmerrshme që kishin kaluar në errësirën e burgjeve, apo tmerret e kampeve. Kujtonin shumë nga miqtë e përbashkët, që i kishin mbyllur sytë larg të afërmve të tyre dhe që nuk kishin një varr ku të derdheshin dy pika lot. Por biseduan edhe për ditët e sotme dhe për lëvizjen e madhe, që kishte shpërthyer. Flisnin për lëvizjen por edhe për protagonistët e saj. Kishte midis tyre, shumë personalitete të shquara të vendit, që ia vlente t’i ndiqje, por kishte edhe sharlatanë të politikës, që nuk kishin lënë të zezë pa bërë dhe tani dilnin si ithtarë të lirisë dhe demokracisë.
– “A e dëgjove djalin e Resulit, – filloi Arbëri, – paska zëvendësuar të atin, drejtor drejtorie në Ministrinë e Punëve të Brendshme dhe sot ligjëron për liri dhe demokraci. Nga kush e kërkon? Mos vallë nga vetja e tij? A thua ka harruar se ati i tij, ka torturuar qindra njerëz, një prej të cilëve, kam qenë edhe unë”?!
– “Qetësohu Arbër,- foli doktori. – Koha do t’i eliminojë ferrat që mbijnë rrugës”.
– “Po Mersinin e dëgjove, – vazhdoi Arbëri. – pa le, na fliste edhe në emër të të përndjekurve Politikë. Kujt të përndjekur? Mos vallë të Xhavitit”?
– “Dale të hapim televizorin, se erdhi ora e revistës televizive”, – tha doktori duke dashur të ndërrojë bisedën.
Spikerja e televizionit, po fliste për një takim që udhëheqësi i partisë dhe i shtetit, kishte organizuar me drejtuesit e protestës. Në atë çast, fjalën e kishte studenti që hapi manifestimin. Ishte një djalë trim. Pa ia bërë syri tërr, po ia përplaste në fytyrë udhëheqësit. Ai mundohej me një dhelpëri të ulte tonet e bisedës, por ishte e kotë. Midis të pranishmëve, dalluan edhe figurat e Mersinit dhe djalit të Resulit. Atë mbrëmje ndenjën duke biseduar, deri në mesnatë.
* * *
Më së fundi u krijua edhe partia e parë opozitare. U zhvilluan edhe zgjedhjet e para pluraliste. Por hienat e së kaluarës, kërkonin gjak. Ky gjak u derdh në qytetin verior të vendit, porsa ishin zhvilluar zgjedhjet e para pluraliste. Ranë katër martirë. Përse? Vetëm e vetëm pse protestonin për vjedhjen e votave. Vetëm e vetëm pse guxuan të sfidonin diktaturën. Një shtet i tërë. u ngrit në këmbë.
Një grevë e përgjithshme. përfshiu të gjithë vendin. U ngritën shoqatat e të Drejtave dhe të Lirive të Njeriut e, midis tyre dhe ajo e ish-të Përndjekurve dhe Burgosurve politikë, nga regjimi komunist. U rrëzua edhe monumenti i diktatorit, që ndodhej në qendër të kryeqytetit.
Në këtë kuadër, Arbëri vazhdonte në qytetin e tij. Kishte një brengë që kërkonte ta zgjidhte sa më parë. Donte të gjente vendin, ku ishin hedhur eshtrat e të atit. Donte një varr, ku të vendoste një tufë me lule. E ngriti çështjen në Shoqatë. Shoqata iu drejtua Degës së Punëve të Brendshme, duke i kërkuar vendndodhjen e pushkatimeve. Dega heshti. Nuk guxoi të kthente përgjigje.
Arbëri vendosi të takonte Resulin. Me siguri, ai e dinte se ku ndodheshin eshtrat e të atit dhe tani që ishte pozicionuar në krahun e opozitarëve, ndërgjegjja e tij, duhej të kishte reflektuar. U nis së bashku me Blerinën, në drejtim të kryeqytetit. Ajo takoi dajon e saj dhe i kërkoi një takim të Arbërit me të. Resuli pranoi. Arbëri i paraqiti kërkesën. I kërkoi t’i tregonte, se ku ishin eshtrat e të atit. Resuli ndenji disa minuta pa folur, duke u menduar. Siç dukej, mendonte nëse duhej t’ia thoshte, apo jo?! Së fundi, triumfoi ligësia që kishte në ndërgjegjen e tij.
– “Unë nuk di gjë”, – tha.
– “Si nuk e dini? A nuk keni qenë ju hetuesi i tij, kur ai ndërroi jetë”? – e pyeti Arbëri.
– “Nuk di gjë”, – përsëriti Resuli.
Ngjarjet rridhnin njëra pas tjetrës. Një vit pas zgjedhjeve të para, filloi fushata për zgjedhjet e dyta pluraliste. Shoqata i propozoi partisë së parë opozitare, kandidaturën e Arbërit. Në konferencën e kësaj partie, për zgjedhjen e kandidatëve për në kuvendin e Shqipërisë, foli edhe Arbëri.
Foli qetë e qetë, për një shtet me të vërtetë demokratik, për një shtet Perëndimor, ashtu siç kishin ëndërruar ata që iu kundërvunë sistemit totalitar, duke dhënë edhe jetën e tyre për këtë ditë. Foli edhe kandidati tjetër, një ish-funksionar i sistemit të përmbysur. Nuk la më be e rrufe pa hedhur, mbi komunizmin. Së fundi u kryen votimet. Fitimtar doli ish-funksionari.
Erdhi edhe dita e votimeve. Partia opozitare u kthye në parti qeverisëse. Një administratë e re filloi nga puna. Arbëri u emërua drejtor në një institucion, që kishte në vartësi ish-të Përndjekurit dhe Burgosurit Politikë. Një anëtar tjetër i kryesisë së Shoqatës së ish-të Përndjekurve Politikë, u emërua kryetar i Degës së Punëve të Brendshme, apo Komisariatit të Policisë, siç thuhej me emërtesën e re. Ai kërkoi në arkivat e Degës, por nuk gjeti asnjë dokument, për rastin e Sokolit. Blerina i sugjeroi të shkonin në arkivin e Ministrisë së Punëve të Brendshme.
Shkuan. Drejtor ishte nje djalë i ri, që ishte emëruar ato ditë. Ai i priti me një mirësjellje të madhe. Së fundi, e gjetën skicën e vend-varrimit. Qyteti kishte tre vende varrimi, për të ekzekutuarit dhe ata që vdisnin në burg. Një në hyrje të tij, një në periferi dhe një në rrugën që dilte nga qyteti. Eshtrat e Sokolit, ndodheshin në rrugën në daljen e qytetit.
Shoqata vendosi fillimin e gërmimeve. Në atë vend ishte ekzekutuar, edhe një grup prej njëmbëdhjetë personash. Sipas skicës, eshtrat e Sokolit ndodheshin rreth dhjetë metra larg gropës, ku ishin të tjerët. Ndodheshin pikërisht poshtë një ure, që ishte ndërtuar nga pushtuesit italianë, që mendonin të ndërtonin një rrugë. Nisi gërmimi. Punohej me shumë kujdes. Iu dukej sikur do i lëndonin ato eshtra. Së fundi i zbuluan. Pranë tyre një medaljon. Arbëri e mori. Ishte medaljoni që kishte fituar në përfundim të studimeve në Francë dhe që bashkëvuajtësi i tij, ia kishte vendosur në xhaketë.
The remains of the martyrs were placed in the city mosque. All were of the Muslim faith. After two days, the burial ceremony took place. The turnout was exceptional. At the top, the car with the coffins of the victims was printed. After them, the family members and the rest of the citizens. The chairman of the National Association of Former Persecuted and Political Prisoners, as well as representatives from the ruling party, also participated. The President of the Muslim Community had also arrived, as had Dr. Istrefi, who had now been appointed director of the Ministry of Health.
Many speeches were given. The President of the Muslim Community, the President of the National Association, the representative of the government party, Dr. Istrefi, spoke, as well as the boy who had brought Sokol's letter to the family and who had come especially for this occasion. The ceremony was closed by the chairman of the City Branch Association. The coffin of Sokol was placed next to the grave of Aphrodite, while the coffins of the eleven executed were placed in a common cemetery. Numerous crowns decorated their graves./ Memorie.al
Lini një Përgjigje