FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Maksim Rakipaj, originally from Përmet, whose family had helped and supported the Anti-Fascist National Liberation War, after graduating from the Navy School in Vlora, in 1972 he was appointed an officer in the Merchant Navy, where he served with dedication until 1977. on the "Durrësi" steamer, he was arrested and sentenced to 15 years in political prison, as part of a "group", which also included his colleague, Aladin Kapo, the son of Hysni Kapo's brother. Family biography was also the reason for his punishment. After the end of the war, two of his uncles were sentenced to political prison, his grandfather was declared a kulak and in 1976, his father was expelled from the party. Maksi began serving his sentence in the Ballsh camp and in 1979, he was transferred to the Spaçi camp and then to the Qafë Bari camp.
He was released on September 12, 1984, benefiting from a reduced sentence, from an amnesty. After being unemployed for a long time, with many hardships, he got a job as a miner in the Mzezet mine, he worked until 1991. After the 1991s, he started working in the administration of the Municipality of Durrës, he served until 1997 and after that, he returned to the Merchant Navy (the last captain of the transoceanic ship "Vlora"), until he left Albania for Italy, (illegally on a dinghy), where he currently lives for many years. Since the 90s, in addition to various jobs, Maksim Rakipaj has devoted himself to writing, such as; poetry, prose, fiction or documentary, translations, etc., publishing several books, such as: 'The Prophet – Khalil Gibran', (translation from English 'Toena' 2003), '20 love poems and a song of sadness', (translation from Spanish, 'Toena' 2003), 'Alive after the shipwreck', (published by ISKK, 2014), 'Bukowski – poetry', (translation from English, 'ENEAS', 2015), 'Trilusa m'Tirône', ( translation from Italian, 'UEGEN', 2015), 'Anthology of Arabic-Persian Poetry' (English translations, 'UEGEN', 2015), 'The Complete Sonnets of Shakespeare', (English translation, 'ADA' 2016') , 'Survivor' (autobiographical novel, '2 East, 2 West' 2018), 'Nobelists – poetic anthology, (UEGEN 2019), 'Hymn of happiness' ('JOZEF' 2023), etc.
From the creativity of Mr. Rakipaj, Memorie.al is publishing the book "Survivor", (published in 2022 by "JOZEF" Publishing House in Durrës, directed by Mr. Aurel Kaçulini), where he has described his life chronologically, where the part the main one is that of serving the sentence in camps and prisons, as well as various characters, his co-sufferers that he met in the communist hell, etc.
Greece, Ylliri, Ylliri or Albania?
In June 1993, I was on the ship "Vlora" in Sudan, the city also had its name; 'Port Sudan'. We received an order from our agency in Switzerland to load 8,500 tons of sorghum, to be unloaded at a Turkish port, near the Bosphorus, in Tekirdag. Sorghum resembled the seeds of the broom plant and was used for poultry feed, but also for the production of beer.
The first day that our ship's agent arrived at Port Sudan, he brought with him a long memorandum from the Swiss agency, enumerating all the dangers that could befall the ship from this kind of cargo; the main danger was that sorghum could spontaneously catch fire and many ships were mysteriously burned by this type of cargo.
It was the first time for me to load this kind of goods on a ship. In front of our ship, there was another big ship in the port, which had been loading the same cargo for two days. The agent told me that she was a Greek vessel and for several years had always loaded sorghum. I decided to meet the Greek captain, to learn from him the protective measures, to avoid the mysterious fire, which could come from the sorghum. On the Greek ship, I was met by the Greek nostromo, whose name was Athanasios.
With a surprisingly clean English for a Greek, he told me that there was neither the captain nor the first officer on the ship, but he was ready to give me all the information I needed; he took me to the waiting room and explained in detail what measures I had to take to avoid the fire. I thanked him for the clarifications and praised him for his English pronunciation; for a Greek it is impossible to pronounce, some English sounds, especially; "th", "dh", "ë", etc. He blushed and smiled as if shyly, and when we parted, he said to me:
- "It would be a pleasure for me, captain, if we could meet in the city."
We met that evening in the streets of Port Sudan; someone touched my shoulder, I turned and saw Thanas, who spoke to me in pure Albanian:
- "Good evening Max, how are you?"
- "Thanasi?! Good evening Thanas! Where are you from? Are you Albanian?! Why didn't you speak Albanian to me when we met on the ship this morning?!
- "I didn't speak to you in my language, because I was afraid to speak in Albanian, even the captain is afraid to speak...! They cut your bread in Greece, you speak Albanian. I'm an Arvanite from Corinth, the captain is from Elefsina, he hired me here and he loves me a lot, I do his work, we're also of the same blood, an Arvanite as it was, and he...! What can I tell you...?! More than half, they spoke their language in Greece, they are afraid to express themselves and say; 'I am Arvanit', because they are left without work, without bread and the children want to eat brother..."!
Unbelievable! In a European state, people are afraid to declare their national affiliation, because they have to face the consequences, medieval persecutions! I was in Greece, in Elefsina, with the ship "Durresi" in 1976. I remember once on the bus to Athens, we were 5-6 sailors, talking to each other, when suddenly some young men approached us smiling:
- "Even we spoke to this deaf like you, we are Arvanites, we are one blood..."!
Edhe brenda në Athinë, në ato kohë, ishte e pamundur të flisje shqip dhe të mos ndieje shikimet dhe buzëqeshjet dashamirëse të kalimtarëve. Por atëherë Greqia, nuk bënte pjesë në Komunitetin Europian. Kurse në Kalabri dhe në Siçili, ku ka komunitet arbëresh, tabelat janë dygjuhëshe: italisht-shqip, ka shkolla, madje dhe universitet në gjuhën shqipe. Kur do të vijë dita që edhe arvanitët, të kenë këto të drejta elementare njerëzore në një shtet modern, europian si Greqia e sotme?! Po politikanët tanë, përse nuk ndihen?!
Mbas ndonjë viti më ndodhi pak a shumë e njëjta gjë. Këtë herë në portin Evia, në Greqi. Mbërritëm me anijen “Vlora” aty, me një ngarkesë pambuku, nga porti Cotonou i Afrikës Perëndimore. I pari nga autoritetet e portit, që erdhi në anije, ishte doganieri. Ishte rreth të dyzetave, sykaltër dhe me flokë si të kuqërremtë; mund të ishte skocez, irlandez, shqiptar, vetëm grek jo! U prezantua në anglisht:
– “Më quajnë Jorgo, jam i doganës së portit. Sipas rregullave tona, nëse keni sjellë mjete elektronike, si: radio, TV, magnetofon, kompjuteri, jeni të detyruar t’i mbyllni në një lokal të anijes të gjitha, unë do vulos dhe dyllos derën e lokalit dhe do ta hap atë derë, para se të largoheni nga ky port”. Lajmërova ekuipazhin për urdhrin e doganës. Një prej detarëve, një farë A., u afrua te doganieri dhe filloi me një greqishte copë-copë, t’i shpjegonte:
– “Ego ime vorioepirotis, patera im dropulit, mana mu nga Lusnja, signomi, ma le mua magnetofonin në kabinë, jo dyllos ke ky lokali”.
Doganieri e pa, dhe me përbuzje i foli:
– “Jo! Ti jo! Do vij të kontrolloj dhe kabinën tënde tani! Dhe mos fol greqisht, se nuk di ta flasësh”!
Detari A. u largua i përcjellë nga të tallurat e shokëve të tij dhe unë në shqip, e ftova për një qerasje në kabinën time doganierin Jorgo. Buzëqeshi dhe pohoi me kokë. Në kabinë i thashë shqip: “Ti je çam, apo arvanit, o Jorgo”?!
– “Nuk kuptoj, çfarë po më thua”?! – ma ktheu në anglisht.
Nuk e ngacmova më tej, por sa herë e hasja te hyrja e portit e përshëndesja shqip…! Jorgua sa më shikonte, zhdukej…! Ditën e fundit të qëndrimit në atë port, po më priste të kthehesha nga qyteti. Më ftoi në zyrë. Më foli shqip, mjaft i emocionuar:
– “Kam një dhoro për tija, dhe më zgjati një shishe uzo…! Të më falësh, por nuk të flisja dot në arvanit para të tjerëve, e pe atë naftin (detarin) tënd që më bëjën si grek?! Po ta marrën vesh, që jam dhe flas arvanit, më heqën na puna, andaj kam frikë. Po arvanit jemi, më shumë na gjisma këtu, në gjithë Gërqinë, po kujt ja mban ta thotë, nuk na mbron njeri…?!
Eh, duhet të kalojë kohë, të pasurohet Alvania, të mos kenë frikë për bukën e golës, që të mos i puthin bithën grekut për dhulja, më fal, për një punë…! Adha në shtëpi, të gjithë në gjuhë tënë flasëm, kështu të thom, ja mirupafshim, të më veç mirë e, të më jesh mirë, o Maksi”!
Kujtimet më të bukura, i kam nga Gumenica. Kam qenë disa herë në atë qytet të mrekullueshëm shqiptar, si kapiten me një anije çisternë, më ka bërë përshtypje shqipja e bukur që flitej aty dhe flisnin të gjithë dhe pa frikë…! Ndoshta… sepse atje nuk ka grekë, sepse kurrë ata, grekët, nuk kanë qenë atje.
Jemen – Port Aden
Në prill të vitit 1995, isha në Port-Aden, me anijen “Vlora”. Ato ditë fillonte muaji i Ramazanit. Porosita anëtarët e ekuipazhit të ishin të kujdesshëm dhe të respektonin traditat e vendit, atë muaj që do qëndronim aty, sepse vendasit ishin shumë të ndjeshëm për çështjet fetare. Te tavolina e punës, krahas fotove të dy bijve të mi, Gentit dhe Marinit, mbaja kuranin, një botim shqip, me origjinalin arabisht përballë.
Drejtori i agjencisë që i shërbente anijes sonë, quhej Ali. Shumë fetar Aliu; sa herë që vinte në kabinën time, përkulej dhe puthte librin e shenjtë. E kisha lexuar disa herë për të qenë i përgatitur në bisedat fetare, që Aliu i kishte shumë për zemër. Megjithatë, nuk e besonte Aliu që isha mysliman. Kur nxora pasaportën dhe pa emrat myslimanë të prindërve të mi, u bind.
– “Po emri Maksim, përse”?! – pyeti Aliu. U mundova t’i sqaroja që emri Maksud, apo Mesud, në gjuhën tonë, shqiptohet Maks, Maksim. U bind, apo u hoq sikur u bind, pak rëndësi pati. Aliu ishte gjithmonë shumë i sjellshëm dhe korrekt. Shkoi, madje, deri në Sana’a, në kryeqytet, për të shpëtuar “Vlorën” nga arresti dhe bllokimi, për një kohë të pacaktuar në Jemen. Kur e falënderova, m’u përgjigj: “E bëra nga respekti për ju kapiten, nuk isha i detyruar”!
Më tregoi që në Jemen kishte plot shqiptarë dhe shumica ishin biondë me sy të kaltër; “si djali yt i vogël, kapiten” dhe bënin pjesë të gjithë në parinë e Jemenit. Shpesh shkoja në agjenci për çështje pune. Te paradhoma më priste gjithmonë, fytyrë-zbuluar, Aisha, mbesa dhe sekretarja e Aliut. Aisha ishte një bukuroshe 25 vjeçare. “Aliu të do si vëlla, prandaj edhe unë rri fytyrë zbuluar para teje”, me shpjegoi vajza.
Kur isha i ftuar për drekë bashkë me oficerin e I-rë, Albert Koço, në shtëpinë e një vendasi, nuk pamë asnjë grua me sy. Pjatat na i servirte një djalë i vogël, rreth 14- 15 vjeç. Zonjën e shtëpisë, që gatoi drekën për ne, nuk e pamë as krye- mbuluar, as krye-zbuluar. Prandaj dhe fjalët dhe veprimet e Aishes më bënë përshtypje; kuptova kështu besimin dhe respektin e Aliut.
Shkova një ditë në agjenci, për të porositur ujë dhe karburant për anijen. Aisha më ftoi në zyrën e saj: “Zoti Ali është i zënë. Ka në zyrë një kapiten rus. Nga anija e rusit ka rrjedhur pak karburant në det, 10 mijë dollarë gjobë, do t’i veje Aliu rusit”!
Nga dera e qelqtë e zyrës së Aliut, dukej fytyra e kapitenit rus, që me duar e me këmbë, përpiqej t’i mbushte mendjen Aliut për të anulluar ose për ta ulur gjobën. Mendova sikur të isha vetë në vend të rusit…thashë të provoj të ndërhyj. “Mos hyrë”, tha Aisha. “Zotit Ali, i vjen inat të hysh në zyrën e tij kështu”. I rashë derës. E hapa dhe futa pak kryet brenda.
– “Zoti Ali, ju lutem më falni, por e kam me ngut”.
– “Ok, me prit aty, po vij. Hë, si është puna kapiten”?! – më pyeti në korridor.
– “Porosinë për ujë dhe karburant, e lashë te zonjusha Aisha. Kërkova të flas me ju, për punën e kapitenit rus. Duhet ta falësh, zoti Ali”.
– “Do ta falja po të ishte vëlla mysliman, si ty dhe si unë. Por është kristian. 10 mijë, i ka pak”.
– “Zoti Ali, nuk e mbaj mend numrin e faqes nga Kurani i shenjtë, por mbaj mend fjalët e përshëndetjes së profetit tonë Muhamet a.s. për fitoren e kristianëve të Bizantit, kundër një populli të pafe. Po citoj: jam i kënaqur për fitoren e tyre, sepse edhe ata, si ne, besojnë vetëm në një Zot”.
– “Prit pak”,… – Aliu mbylli sytë dhe po shfletonte librin e shenjtë me mend, kur e gjeti paragrafin në fjalë, hapi sytë dhe ma recitoi në arabisht.
– “Ke të drejtë, do ta fal. Por do t’i them që e ka prej teje faljen”.
Falënderova Aliun dhe zbrita shkallët. Në fund të tyre më arriti me vrap kapiten Juri, më përqafoi dhe më tha se e kisha shpëtuar nga një hall i madh, se gjobën do të qe i detyruar ta paguante nga xhepi, se këtë që kisha bërë unë, nuk e bën kush tjetër…! Në fund tha: “Sonte, në orën 19.00, je i ftuar nderi në anijen time, kapiten”.
Në orën 19.00, shkova në anijen ruse. Nuk ia mbaj mend emrin anijes, mbaj mend vetëm që ishte një anije 15 mijë tonshe, me port regjistrimi, San Petërburg.
Fillova të ngjisja shkallët. Dëgjova tre zile të gjata dhe në krye të shkallëve, më priti vetë kapiten Juri. Gjithë të tjerët në qëndrim “gatitu”. Më prezantoi oficerin I-rë dhe krye mekanikun e anijes, pastaj shkuam në zyrën e tij. Pati lexuar enciklopedinë ruse dhe kujtonte që ne shqiptarët, jemi popull sllav. Kërkoi falje për injorancën e tij, pas sqarimit tim.
Nuk dinte asgjë për Shqipërinë, veç çka shkruante ajo enciklopedi. Folëm dhe treguam për jetën e njëri tjetrit. Më tha se pat qenë komandant i Akademisë së Flotës Detare në Petërburg. Folëm për detin, për letërsinë, muzikën. Mbas ndonjë ore ra dera dhe u fut një vajzë rreth 25 vjeçe, me pantallona të shkurtra zharse, ngjitur pas trupit dhe një bluzë, puthitur mbas gjinjve të plotë:
– “Kapiten Juri, darka është gati”!
– “Faleminderit, Ljuba. Shkojmë në sallën time të pritjes, kapiten Maksim”.
Salla e pritjes ishte një pjesë e apartamentit të kapitenit dhe ishte mjaft e madhe. Mbasi sistemoi pjatat, gotat dhe shishet e fundit, Ljuba foli, duke u drejtuar nga Juri:
– “Kapiten”?
– “Faleminderit, Ljuba. Je e lirë, shko”.
– “Kjo është kamariere e oficerëve, kapiten Juri”? – pyeta unë.
– “Jo, Ljuba është sekretare dhe kamerierja ime personale, por (dhe tundi gishtin tregues të dorës së djathtë), unë nuk jam nga ata kapitenë, që flenë me kamarieret e veta”!
– “Më pëlqen kjo që thoni, kapiten Juri. Jemi njësoj. Edhe unë, ashtu si ju, nuk fle me kamerieren time…! Me vete mendova: “Hajt se po e shef nesër Zenelin, kamarierin tim, o të keqen…”!
We ate and drank stoličnaya vodka, listening to Russian and Albanian music, until 4 in the morning. I greeted Yuri and invited him to dinner on my ship. I informed the cook, Haxhi Kuqi, that we had Captain Juri for dinner. My waiter, Zeneli, was enthusiastic, he enjoyed exchanging two words of Russian with Yuri.
I also invited the first officer, Albert Koço, to be with me at dinner. Jury came at the appointed time. I received him with all the honors, but no one was ready, like the Russians. I rented it with whiskey. Juri returned the glass with ex. He was surprised when Berti put on a tape with Russian songs, he was very happy. After some hours, our cook, after knocking on the door, poked his head in:
- "Kapidon, I have everything ready, when you take a shower..."!
- "Notify Zeneli, Haxhi, he knows what to do"!
Zenel was a waiter on the ship and was in the service of the captain.
The door rang: "Enter"!
It was Zeneli with the plates in his hands: in one was a fish about a meter long, with a lemon in its mouth.
- "Now I'm dropping the others, capidon", - said Zeneli and left, leaving plates and glasses on a nearby table. - "This is my waiter, Captain Juri." Whiskey came out of Juri's nose...! "Add?! What"?!
- "Is this your waitress?! The one you don't sleep with?! ahaha, you worked for me Captain Maxim. This is beautiful. You know what your captain told me last night, Albert? He told me too… hahaha. no… oh my god!… no sleeping with my waitress…”!
- "Yes, you wanted, I believe that my captain agrees to change the waiters, captain Juri", - said Berti, laughing. Captain Juri was happy that night, the famous Kazakh also danced. Friendship between sailors is beautiful. Unites nations./Memorie.al
Lini një Përgjigje