New survival paths of producers

Left without policy and funding support, factories are finding ways to adapt to the crisis created by the fall of the Euro and rising wages. Switching to imports, reducing activity, escaping to other sectors, closing the loop, high-value production, shifting from export to the domestic market and investment in technology are some of the new ways of producers to survive.

The continuous fall of the Euro, the increase in labor costs and the weak demand in foreign markets have put Albanian factories in all sectors in difficulties.

Smaller ones are going bankrupt and many others have changed strategies, adapting to the new situation.

Production for higher value chains is being applied by multiple production units to keep revenues under control.

Some manufacturers are diversifying into other sectors, especially tourism, and some are investing in technology to reduce the dependence on labor that has been the industry's most troubling problem for years.

In order to reduce losses from the exchange rate, efforts are being made to shift part of the export to the domestic market and some are closing the production cycle. Some businesses are turning from exporters to importers.

In the last two years, Albanian producers are going through the most difficult period of the last decade, where the combination of many factors with a negative impact has made the perspective unclear. The devaluation of the Euro has had the highest impact on the deterioration of domestic production.

According to official data, from June 2023 to June 2024, the value of the Euro in exchange for the Lek decreased by 5.6%. The euro was exchanged close to the value of 100 lek last week, falling by 3.2% compared to the beginning of the year.

With the peak of the tourist season and the arrival of immigrants approaching, the Euro risks depreciating even further.

Its decline is discouraging production and reducing export earnings month after month. INSTAT reported that in the first 4 months of 2024, exports of goods reached the value of 130 billion ALL, decreasing by 17.1% compared to the same period last year, while imports of goods reached the value of 284 billion ALL , increasing by 0.4%, compared to the previous year.

The trade deficit of goods worsened further, reaching the value of 154 billion ALL, with an increase of 22.1%, compared to the same period of 2023.

Without policy and funding support, factories are finding ways to adapt to new conditions.

Production for high market value, "Prada" comes to Albania

Many production units in our country from shoe, clothing and brick factories, and even agriculture, are trying to produce goods for a high market category in order to ensure income to cover high production costs and losses. from the exchange rate.

This adaptation is being observed mostly in the textile and footwear industries, which with 30 years of experience, are already aiming to sew goods for the most prestigious fashion brands in Europe.

Eva Laro, with the "ProDyn" shoe factory, which previously produced for the middle level of consumption, has now switched to production at the luxury level.

Since last year, she secured a contract with the Italian luxury clothing brand "Prada".

"Initially it was very difficult to produce for 'Prada' level shoes. We started with few orders and only a few processes. But we are doing very well and this year the orders have increased.

The contract with 'Prada' has helped me to keep the activity going and I think that the income has slightly improved compared to last year", said Mrs. Laro.

She also secured a contract with the "Gant" brand, from which she has received more orders. Before the exchange rate crisis started, "ProDyn" produced for the middle level with the "Clarks" and "Josef Seibel" brands.

The same strategy is being applied by many companies in the production of clothing and shoes in our country, as well as manufacturers in other sectors.

Ilda Bare, who runs the brick production factory in the country, "Kid-Alb", said that with the recent changes it has made in technology, they offer a quality with which it aims to expand in Europe and in markets outside the Balkans.

A similar strategy is being followed by the clothing production company "AM Tekstil" in Cërrik, which produces high quality work clothes for hotels and restaurants in the country.

Production for luxury brands is a good position, as demand for this category of items has increased this year, unlike other consumer categories of clothing and footwear that have declined in the last year. Albanian factories are trying to adapt to a radical change in the geography of production in search of cheap costs.

In this context, the global map of fashion production is changing. Manufacturers, especially from traditional centers such as India, are expanding their operations to new regions such as Africa, the Middle East, Turkey and Latin America.

This move aims to overcome geographical constraints and reap benefits such as lower labor costs, access to raw materials and proximity to consumer markets in Europe, Great Britain and America.

Tropoja's chestnuts and blueberries are now being made into jelly and jam by businessman Ardian Çitozi, who at the same time is one of the biggest exporters of wild chestnuts and fruits.

Based on the experiences of other countries, but also to increase income, he has started the production of at least 18 types of sweets and jams, based on wild forest fruits. The production will be certified as organic, as sugar will be provided as such.

The value of a kilogram of fresh chestnuts is at least 10-fold when it becomes glyco. Likewise, the value of blueberries, raspberries, wild figs, etc. increases.

Shqipëria e ka shumë pak të zhvilluar zinxhirin e përpunimit të ushqimeve, teksa për shkak të natyrës ka shumëllojshmëri prodhimesh tërësisht organike. Por bizneset e sektorit pohojnë se duhet ende shumë punë për të nxitur konsumatorët shqiptarë të zgjedhin prodhimet shqiptare në raftet e supermarketeve.

Mbyllja e ciklit, nga tekstili te fermat e kafshëve

Lënda e parë autentike, profilizimi i lartë i burimeve njerëzore në disa sektorë po nxit mbylljen e ciklit në disa industri, që nga fasoni, bimët mjekësore dhe blegtoria, si një mënyrë për të përballuar krizën në sektorin e prodhimit.

AM GRUP, një kompani e prodhimit të veshjeve të punës, këtë vit ka mbyllur ciklin e prodhimit, si një përgjigje ndaj ndryshimeve që kanë sjellë rënia e Euros dhe rritja e kostove të brendshme. Kompania i kryen të gjitha proceset e punës vetë, që nga prodhimi i copës, ngjyrosja, qepja dhe gjetja e tregut.

Produktet finale janë veshje pune të një cilësie të lartë. Kompania ka nënshkruar kontrata me markat e nivelit të lartë të hoteleve dhe restoranteve në vend për veshjet e stafeve. Zoti Adrian Meshaj, i cili drejton kompaninë prej vitesh, tha se mbyllja e ciklit ka ardhur pas një përvoje të gjatë të prodhimit të veshjeve me porosi.

“Çdo hap i hedhur në mbylljen ciklit është ndërmarrë pas studimesh të thelluara dhe një pune kolosale”, tha z. Meshaj. Kompania e tij prodhon një lino dhe pambuk të nivelit të lartë, e cila më pas shndërrohet në këmisha dhe pantallona që kryesisht kanë treg marka të njohura restorantesh në vend.

Z. Meshaj tha se e gjithë kjo ecuri ka shumë sfida, pasi tregjet dhe kërkesa aktualisht kanë dinamika të jashtëzakonshme, në një kohë që mbështetja me grante dhe politika favorizuese mungon.

Deri tani, strategjia e re po ecën mirë dhe ka një kërkesë të admirueshme për veshje dhe tapiceri që u nevojitet hoteleve dhe restoranteve në vend. Strategjitë e reja të biznesit u shtynë nga kushtet e reja të tregut.

Rënia e Euros dhe rritja e kostove të fuqisë punëtore nxiti mbylljen e ciklit, i cili siguroi normë më të lartë të fitmeve, pasi krijohet ekonomia e shkallës brenda kompanisë.

Integrimi vertikal i kompanive të prodhimit është duke u zbatuar edhe në sektorë të tjerë. P.sh. fermat e blegtorëve janë duke mbyllur ciklin për t’i bërë ballë falimentit që po sjell ulja e çmimeve nga grumbulluesit.

Ervin Resuli, i cili ka një fermë lopësh me shumë krerë në Fier, tha se tani ka blerë pajisjet për një baxho që do të përpunojë prodhimet e fermës së tij.

Vendimi erdhi pas uljes së çmimeve nga fabrikat e mëdha të vendit me gati 50% këtë sezon në krahasim me vitin e kaluar. Blegtorët shqiptarë nuk kanë mundësi t’i përballojnë çmimet e ulëta të grumbullimit, pasi nuk subvencionohen nga qeveria dhe aksesi i tyre në kredimarrje është i kufizuar dhe me interesa të larta.

Zhvendosje në tregun vendas                                                       

Disa fabrika po tentojnë të diversifikohen në tregun vendas për të mbyllur humbjen nga rënia eksportit. Zonja Ilda, Bare e cila drejton fabrikën e prodhimit të tullave “Kid-Alb” në zonën e Vorës, tha se dy vitet fundit ka një zhvendosje nga eksporti në tregun vendas.

“Para dy vitesh kemi çuar mbi 40% të prodhimit në eksport, por për shkak të rënies së Euros tani çojmë vetëm 5% të prodhimit në eksport për klientët me besnikë ndaj nesh”, tha znj. Bare.

Për të shmangur humbjet nga rënia e Euros, znj. Bare tha se po zgjerohen në tregun vendas. “Po tentojmë të rrisin klientelën në tregun e brendshëm, duke përdorur forma kleringu dhe pagesa me këste. Para tre vitesh ne punonim në eksport dhe me kontrata të cilat parapaguheshin”, – tha ajo.

Nga ana tjetër, kostot në tregun e brendshëm janë rritur kryesisht nga pagat e punonjësve dhe çmimet më të larta të lëndëve të para. Znj. Bare tha se fabrika ka humbur edhe disa përfitime që vinin nga përjashtimi i akcizës në përdorimin e lëndës së parë për djegie.

Kompania e prodhimit të veshjeve “AM tekstil” në Cërrik nga prodhimi me porosi për italianët tani ka mbyllur ciklin dhe prodhon për tregun vendas.

Kompania “AZ-Group”, e cila deri vitin e kaluar e kishte bazuar prodhimin në eksport te produktet ushqimore të përpunuara, tani është zhvendosur në prodhimin e lëndëve të para për bujqësinë në tregun vendas.

Alban Zusi, zotëruesi i “AZ-Group”, tha se aktiviteti i tij i prodhimit është tkurrur ndjeshëm me rënien e Euros.

Kalim nga eksporti në import

Shumë biznese me profil prodhimi janë duke kaluar në import. Kostot e larta dhe tani humbjet e shumëfishuara nga kursi i këmbimit e bëjnë më tërheqës kalimin e aktiviteteve në import.

Një nga kompanitë prodhuese në vend, që nuk pranoi të identifikohet, pohoi se rinisi importin të cilin e kishte zhvilluar si aktivitet 15 vite më parë.

Tani më shumë se 30% e të ardhurave bazohet nga rinisja e importit. Rritja e kërkesës nga turizmi dhe mungesa e prodhimit vendas bujqësor po gjallërojnë sërish kanalet e importit.

Të dhënat tregojnë se importet e mallrave arritën vlerën 75 mld lekë, duke u rritur me 0,6%, në krahasim me një vit më parë dhe me 0,6%, në krahasim me mars 2024.

Rritja në sasi ishte shumë më e lartë. Në të gjithë 4-mujorin e parë, vlera e importeve në sasi shënoi rritje vjetore me mbi 16% në 2024.

Të dhënat nga INSTAT tregojnë se importi i zarzavateve në vlerë u rrit në 73% në 4-mujorin e parë të vitit 2024, në raport me të njëjtën periudhë të një viti më parë. Rritje me 25% kishte edhe importi i frutave në të njëjtën periudhë.

Pavarësisht se efekti në ekonominë e vendit nuk është pozitiv për kompanitë, importi është më i lehtë se prodhimi. E njëjta xhiro realizohet me pak punonjës dhe me kosto shumë të ulëta.

Xhiroja e një prodhuesi me 100 punonjës realizohet nga importues me jo më shumë se 10-15 punonjës, mësohet nga krahasimi i të dhënave që një nga kompanitë e prodhimit bëri për “Monitor”.

Reduktohen aktivitetet prodhuese

Fabrikat kanë ulur ndjeshëm prodhimin për eksport për të mënjanuar humbjen që vjen nga Euro, teksa shumë njësi të vogla të prodhimit për eksport janë mbyllur.

Z. Zusi tha se ka përgjysmuar prodhimin për eksport dhe ka ulur me tre herë grumbullimin e lëndës së parë brenda vendit.

Ai kishte ngritur një rrjet grumbullimit të të brendshmeve të bagëtive në thertore, të cilat pastroheshin dhe eksportoheshin si një produkt paketimi për industrinë e sallamerisë në Austri.

Rënia e Euros krijoi humbje të mëdha vit pas viti dhe tani, i gjithë rrjeti i grumbullimit të lëndës së parë që gjeneronte të ardhura shtesë për thertoret dhe eksporti po shkon drejt shuarjes.

Ilda Bare tha se pothuajse ka zhvendosur të gjitha eksportet në tregun vendas, pasi prodhimet shqiptare nuk ishin më konkurruese në tregjet e rajonit, për shkak të transferimit në kosto të rënies së Euros.

Shumë njësi të prodhimit po mbyllen dhe po reduktojnë punën.

“Njësitë e vogla po mbyllen dhe ato më të mëdhatë po përpiqen të përshtaten”, – tha Florian Zekja nga Shoqata Pro-Eksport. Sipas të dhënave zyrtare të INSTAT, vitin e kaluar, kontributi i sektorit të industrisë në punësimin me pagë u ul me 7%.

Sektori i industrisë është kontribuuesi më i madh në punësimin me pagë pas tregtisë. Në vitin 2023, në industri ishin të punësuar 19.9% të të punësuarve me pagë nga 20.6% në vitin 2022.

Problematikat e prodhimit u thelluan më tej në këtë fillimvit, ku përveç rënies së Euros, kërkesa nga jashtë për prodhimet shqiptare ra edhe më shumë nga pasiguritë e lidhura me inflacionin dhe luftërat në Ukrainë dhe në Lindjen e Mesme.

Investime në teknologji

Përparimi teknologjik ul kostot dhe rrit konkurrueshmërinë e produkteve. “Tre muaj më parë bëmë një remont total të impianteve të fabrikës, duke ndryshuar teknologjinë. Këto investime ulin kostot dhe varësinë nga njerëzit”, tha Ilda Bare. Mungesa e fuqisë punëtore ka rritur ndjeshëm kostot në fabrikat shqiptare.

Zonja Bare tha se për dy vjet ka rritur pagat e stafit me mbi 35%, teksa ka nevojë për punonjës, të cilët po tenton t’i marrë nga tregu i huaj.

Në total ka 125 punonjës në fabrikë ku rreth 20% e tyre janë të huaj. Ajo tha se investimet në teknologji e kanë ulur varësinë nga punonjësit, por ky proces kërkon njerëz shumë të kualifikuar, që është shumë vështirë të gjenden.

“Nëse nuk ka punonjës që të përdorin teknologjinë e re, atëherë kostot do të jenë edhe më të larta”, tha ajo. Industria është një nga përfitueset e mëdha të teknologjisë, pasi njësitë e prodhimit, të cilat e kanë ndier më së shumti mungesën e fuqisë punëtore, kanë investuar vitet e fundit si në teknologji robotike, teksa përdorin edhe Inteligjencën Artificiale për marketing dhe për rritur produktivitetin.

Shpëtim Oseku, ish-ndërtues që ka zhvendosur aktivitetin në bujqësi, është nga rastet unike në botë që po shndërron një tokë të kripur në pjellore.

Pasi ka kultivuar gati 100 hektarë shegë në tokat e kripura të Divjakës, ai po planifikon të mbjellë rreth 400 hektarë me ullinj.

Mr. Oseku said that every process in olive cultivation will be guided by mechanics and technology. "The olives will be a type of cultivar with a distance of one meter from each other, designed to be worked and machines independent between them.

We are also considering ways of spraying with drones", said Mr. Osek. His project is being observed by the European Union as the rarest in the world, where salty soil is being brought back to production through knowledge and technology.

Mr. Oseku said that his efforts are being made in a difficult environment, where there is a lack of local support and infrastructure.

Albanian farmers, even if they have the opportunity to invest in mechanics and technology, find it difficult, as there is no support chain such as there is no service for agricultural machines and the cost of repairing them is high.

Cost reduction

Businesses currently operating in the manufacturing sector are finding ways to cut costs to cushion the effects of rising wages and the devaluation of the Euro. Ms Bare said she has installed photovoltaic systems to supply energy to her factory.

But the savings it received from power generation went to cover the losses created by the removal of excise duty refunds on fuels.

In implementation of a new fiscal strategy, the Albanian government is removing fiscal exemptions in VAT and excise tax year after year, as some activities are put into difficulties by this fact. "We have costs from the raw materials, since the excise tax is not reimbursed for the gas and coal used for combustion," said Mrs. Bare.

Almost all large factories have installed solar panels for energy production, driven by their entry into the free market. Fluctuating energy prices have forced many factories to produce their own energy.

To reduce costs, layoffs have been applied to keep salary expenses under control. An attempt has also been made to increase productivity in the production process, reducing waste./ Monitor