FLASH
Shkruar nga Pamfleti
A deeply weakened Iran will no longer intimidate or threaten its neighbors in the same way. The regional impact could be comparable to the collapse of the Soviet Union…
Iran's supreme leader may be dead, but there will be a new one. The slain military commanders will be replaced. A system of government built over 47 years will not be easily dismantled by air power alone. Iran retains the ability to respond to American and Israeli air strikes, while the course of the war remains unclear.
But the Islamic Republic, already weakened and unpopular, has been reduced even further, with its power at home and in the region at one of its lowest levels since its leaders seized power during the revolution that toppled the US-backed shah in 1978-79.
Even if the regime does not fall, which remains President Trump's stated goal, this massive offensive is likely to have strategic consequences in the Middle East comparable to the collapse of the Soviet Union. Ayatollah Ali Khamenei, the supreme leader killed on Saturday morning, maintained a fierce rivalry with Israel and the United States, which he repeatedly called "the Great Satan."
He created and financed a regional network of militias that surrounded Israel and shared his hostility toward it. Hezbollah in Lebanon, Hamas and Islamic Jihad in Gaza and the West Bank, the Houthis in Yemen, all served both to attack Israeli interests and to protect Iran itself.
Iran developed its missile program and enriched uranium to near-weapons-grade levels, though it denied it intended to build a bomb. It became such a regional power that Sunni leaders in Saudi Arabia, Egypt, and the Gulf states struggled to maintain good relations with a Shiite Islamist regime that threatened them as well.
Iran’s decline began two years ago, with Israel’s harsh and protracted response to a Hamas incursion from Gaza. It accelerated as Israel weakened Iran’s air defenses, defeated Hezbollah, and took advantage of the Syrian revolution that toppled Bashar al-Assad, another Tehran ally. But now, with the ayatollah’s death and the massive airstrikes, Iran’s regional influence has shrunk even further, with uncertain consequences that could play out in months or even years.
“Republika Islamike siç e njohim nuk do t’i mbijetojë kësaj”, deklaroi Sanam Vakil, drejtuese e Programit për Lindjen e Mesme dhe Afrikën e Veriut në Chatham House, një institut kërkimor me bazë në Londër. “Lindja e Mesme nuk do të jetë më e njëjta”, tha ajo. “Për 47 vite Lindja e Mesme ka jetuar me një regjim armiqësor dhe një forcë destabilizuese që fillimisht u përpoq ta izolojë dhe më pas ta menaxhojë.”
Tani, tha ajo, regjimi mund të shpërbëhet dhe të dalë diçka e re dhe e ndryshme. Kjo udhëheqje mund të rezultojë edhe më pak miqësore ndaj Uashingtonit, veçanërisht nëse dominohet nga Trupat e Gardës Revolucionare Islamike.
Kushdo që të marrë drejtimin, Irani do të jetë seriozisht i dobësuar në afatmesëm, më i përqendruar te konkurrenca politike, siguria e brendshme dhe kaosi ekonomik, tha Vakil. Megjithatë, në ditët në vijim, Irani mund të shkaktojë më shumë kaos afatshkurtër, ndërsa udhëheqja aktuale përpiqet t’i japë fund luftës duke shpëtuar regjimin.
Irani do të përpiqet të rrisë shpejt koston për Izraelin, Shtetet e Bashkuara dhe aleatët e tyre në Gjirin Persik “për t’i detyruar të tërhiqen para se të arrijnë të destabilizojnë regjimin”, deklaroi Ellie Geranmayeh, zëvendësdrejtuese e Programit për Lindjen e Mesme dhe Afrikën e Veriut në Këshillin Evropian për Marrëdhënie me Jashtë.
Rritja e sulmeve ndaj vendeve arabe të Gjirit është e rrezikshme, por mund të jetë mundësia më e mirë e Iranit për ta shkurtuar luftën, pasi mund ta shtyjë botën arabe të ushtrojë presion ndaj SHBA-së dhe Izraelit për t’i dhënë fund fushatës së tyre. “Qëllimi i Iranit tani është të përthithë sulmet e SHBA-së dhe Izraelit, të ruajë pozicionin e tij, të sinjalizojë zgjerimin e luftës dhe të presë që aktorët rajonalë të shqetësuar të ndërmjetësojnë për një armëpushim”, shkroi në rrjetet sociale Vali Nasr, ekspert për Iranin në Shkollën e Studimeve të Avancuara Ndërkombëtare Johns Hopkins në Uashington.
“Ata presin që nëse Trump nuk arrin një fitore të shpejtë, ai do të kërkojë një dalje, dhe më pas negociatat do të jenë ndryshe”.
Aleatët e Iranit në të gjithë Lindjen e Mesme mund të mbrojnë gjithashtu Teheranin, duke rritur koston e një lufte të zgjatur, sipas Ali Vaez, drejtor i projektit për Iranin në International Crisis Group.
Nëse Hezbollahu përfshihet plotësisht nga Libani, nëse milicitë sulmojnë bazat amerikane në Irak dhe Siri, ose nëse Huthit përshkallëzojnë sulmet në Detin e Kuq, konflikti pushon së qeni dypalësh dhe shndërrohet në një luftë rajonale që shtrihet në të gjithë Lindjen e Mesme, thonë analistët. Një luftë më e gjerë do të kishte ndikim të madh afatgjatë në çmimet e naftës dhe inflacionin, veçanërisht nëse Irani arrin të mbyllë Ngushticën e Hormuzit, një rrugë kyçe ndërkombëtare e transportit detar.
Por në afat të gjatë, një Iran i zhytur në problemet e veta të brendshme, duke u përpjekur të shmangë fragmentimin e elitave dhe të konsolidojë një udhëheqje të re, apo edhe të lëvizë drejt një sistemi më konsultativ me më pak ndikim nga klerikët dhe me shpërndarje më të madhe të pushtetit, nuk do të ketë energjinë apo burimet për t’u përfshirë në rajon. Kjo mund të hapë mundësi të reja për Libanin dhe palestinezët, siç ka ndodhur tashmë për Sirinë.
Kjo do ta forconte edhe më shumë Izraelin, duke e bërë një fuqi edhe më të madhe në rajon, një realitet që kombet sunite duhet ta pranojnë. Një qeveri e re dhe më e moderuar mund të marrë detyrën në Izrael pas zgjedhjeve më vonë këtë vit. Me Iranin në mbrojtje, ajo mund të ndiejë se ka mandatin për të konsoliduar armëpushimin në Gaza dhe për të negociuar seriozisht me palestinezët, nën presionin e Uashingtonit dhe sauditëve.
Vetë Izraeli do të preferonte një ndryshim regjimi, siç e ka bërë të qartë kryeministri Benjamin Netanyahu, por do të ishte i kënaqur, thonë analistët, edhe me një Iran të përçarë, të shpërbërë dhe kaotik, të përqendruar në problemet e veta, siç është tani Siria.
Një qeveri e re iraniane do të duhet të përballet me një Izrael të fuqishëm dhe me një SHBA të cilës nuk mund t’i besojë. Regjimi aktual e ka bërë pasurimin bërthamor element thelbësor të përpjekjeve për të konsoliduar fuqinë dhe parandalimin rajonal. Ai ka refuzuar të ndryshojë kurs, edhe kur kjo këmbëngulje duket se e ka afruar më shumë me shkatërrimin se çdo politikë tjetër, qoftë mbështetja e terrorizmit jashtë vendit apo shtypja masive brenda vendit.
Nuk është e qartë nëse edhe një qeveri më e moderuar do të bënte lëshime të reja për programin e saj bërthamor nën presionin e luftës. Nuk është gjithashtu e qartë nëse ndonjë udhëheqës iranian do të ndjehej në gjendje t’i besonte presidentit Trump, i cili u tërhoq nga marrëveshja bërthamore e presidentit Obama në vitin 2018 dhe tani ka bombarduar Iranin dy herë gjatë negociatave në vazhdim.
A do ta konsideronte Teherani të domosdoshme të tërhiqej në çështjen bërthamore për të mbijetuar? Apo, nëse shfaqet një qeveri më e ashpër dhe e dominuar nga siguria, do të përpiqet të ecë drejt sigurimit të armëve bërthamore, më e bindur se kurrë për nevojën e tyre?
Pavarësisht shtypjes së ashpër të protestuesve iranianë në janar, që la mijëra të vrarë, presidenti Trump vazhdon të inkurajojë popullin iranian të ngrihet për të rrëzuar regjimin.
“Bombat do të bien kudo”, tha ai, duke shtuar “kur të mbarojmë, merrni qeverinë tuaj. Do të jetë e juaja.”
But it may not happen so easily or cleanly, noted Ivo H. Daalder, a former U.S. ambassador to NATO. In February 1991, during the first Gulf War, President George Bush made a similar call to Iraqis to rise up and overthrow Saddam Hussein. “They rose up,” Daalder noted, “and the U.S. stood by while Saddam’s security forces massacred them en masse.” /Adapted from the New York Times /
Lini një Përgjigje