FLASH
Shkruar nga Alex Plitsas
The main risk is a “cascade escalation”: fighting in Gaza could ignite the northern border; a clash with Hezbollah could lead to direct confrontation with Iran; and this could prompt the Houthis to blockade the Red Sea or attack Israel.
As a turbulent year draws to a close, the Middle East is entering another period of heightened strategic tension. A complex network of players is involved in this situation: Israel, Iran, Lebanon, Iraq, and Yemen, along with armed non-state actors, including Hezbollah, Hamas, the Houthis, and multiple factions within the Iraqi Popular Mobilization Forces.
No one should confuse the patchwork of temporary ceasefire agreements in the region with deterrence or lasting peace. The fundamental issues remain unresolved and the adversaries' goals are diametrically opposed.
There remains a high risk of renewed conflict in many areas in the coming months. This risk is driven by three main dynamics: Iran’s effort to rebuild strategic offensive and deterrent capabilities, Hezbollah and Hamas’ continued refusal to disarm, and the growing connectivity between regional theaters, from Gaza and southern Lebanon to Iraq and the Red Sea.
Deadlines and border tensions
Israeli leaders have publicly stated that diplomatic agreements to stabilize the northern border cannot remain open-ended. Israel has announced that Lebanon has until the end of this year to demonstrate meaningful compliance with UN Security Council Resolution 1701, particularly regarding Hezbollah's armed presence south of the Litani River.
In the absence of progress, Israeli officials have signaled that they may launch a new military operation. Israel may also escalate the situation to achieve its goal: disarming Hamas and ensuring that Iran does not possess ballistic missiles or pose a nuclear threat.
What distinguishes the current moment is the degree to which escalation in one area can trigger chain reactions in others. While Washington is focused on the Caribbean and negotiations to end the war in Ukraine, American policymakers should not neglect the risk of a renewed crisis in the Middle East.
Iran and the reconstruction of deterrence through “proxies”
Iran's regional strategy has long relied on a deterrence model built around proxies (militia), long-range attacks, and strategic ambiguity, rather than direct state-to-state confrontation.
Ky model synon të imponojë kosto mbi kundërshtarët duke e izoluar Iranin nga hakmarrja e drejtpërdrejtë. Sipas vlerësimeve të SHBA-së dhe OKB-së, Irani zotëron forcën raketore më të madhe në Lindjen e Mesme dhe vazhdon të investojë në baza nëntokësore dhe kapacitete prodhuese. Këto aftësi plotësohen nga grupe të armatosura në Liban, Gazë, Irak, Siri dhe Jemen.
Për Izraelin, kjo arkitekturë është një kërcënim ekzistencial. Sulmi i Hamasit më 7 tetor 2023 ndryshoi rrënjësisht perceptimin e kërcënimit, duke dëshmuar se grupet e lidhura me Iranin mund të shkaktojnë goditje strategjike pa shkaktuar menjëherë një luftë rajonale. Izraeli e ka bërë të qartë se nuk do të lejojë më Iranin të rivendosë një mjedis që mundëson sulme të tilla në të ardhmen.
Hezbollahu dhe dështimi i autoritetit shtetëror në Liban
Hezbollahu mbetet grupi më i aftë ushtarakisht i lidhur me Iranin. Vlerësohet se ai zotëron dhjetëra mijëra raketa, përfshirë sisteme precize që mund të godasin thellë në territorin izraelit. Rezoluta 1701 e OKB-së, e cila i dha fund luftës së vitit 2006, kërkon çarmatimin e grupeve jo shtetërore në jug të Libanit.
Megjithatë, dy dekada më vonë, Hezbollahu ka refuzuar çarmatimin. Qeveria dhe ushtria libaneze kanë pranuar, në heshtje ose hapur, se nuk kanë kapacitet apo konsensus të brendshëm për ta zbatuar këtë rezolutë me forcë. Ky realitet ka formësuar planifikimin izraelit.
Zyrtarët në Tel Aviv e shohin këtë jo vetëm si mungesë vullneti, por si paaftësi të shtetit libanez. Tensionet janë përkeqësuar pasi Irani vazhdon të furnizojë Hezbollahun me fonde dhe armë, duke sfiduar armëpushimin e brishtë të vitit 2024.
Gaza: Bllokimi i fazës së dytë
Në Gazë, Hamasi mbetet një aktor politik i armatosur, pavarësisht operacioneve ushtarake. Ai ka hedhur poshtë çarmatimin si kusht për armëpushim. Propozimi i SHBA-së për “fazën e dytë” parashikon kalimin në një qeverisje të qëndrueshme, por asnjë shtet arab apo forcë ndërkombëtare nuk ka marrë përsipër çarmatimin e Hamasit me forcë. Shtetet arabe nuk duan përballje të drejtpërdrejtë me Hamasin. Ky boshllëk e bën Izraelin skeptik se çdo marrëveshje e përkohshme mund të garantojë sigurinë afatgjatë, duke e parë de-përshkallëzimin pa çarmatim thjesht si një shtyrje të konfliktit vijues.
Rreziku i një përshkallëzimi kaskadë
Rreziku kryesor është një “përshkallëzim kaskadë”: luftimet në Gazë mund të ndezin kufirin verior; përplasja me Hezbollahun mund të çojë në konfrontim direkt me Iranin; dhe kjo mund të nxisë Huthit të bllokojnë Detin e Kuq apo të sulmojnë Izraelin.
Njëkohësisht, grupet në Irak mund të rrisin sulmet ndaj bazave amerikane. Këto skenarë nuk janë teorikë, por pasqyrojnë modele të përsëritura të dekadës së fundit, të cilat tani janë më të rrezikshme për shkak të afateve kohore të prera.
Ç’duhet të bëjë SHBA-ja
US policy should aim to achieve a state where Israel's security is sustainably guaranteed and where regional actors realize that further escalation brings no strategic benefit.
This requires, above all, restoring deterrence, focusing on strengthening regional defense rather than simple, temporary ceasefires. It is also imperative that agreements in Gaza or Lebanon be based on real implementation and disarmament mechanisms, going beyond mere diplomatic aspirations that often remain on paper.
Furthermore, successful crisis management requires the establishment of secure communication channels to avoid any miscalculations that could ignite conflict.
Although the region is not yet in full-scale war, the margin for error has been significantly reduced. Therefore, preventing a full-scale crisis requires addressing the structures that make war possible, not simply putting out the fires of the moment. /Adapted from “Pamphlet” by “Atlantic Council”
Lini një Përgjigje