FLASH
Shkruar nga Pamfleti
The death of Ayatollah Ali Khamenei could lead to a more collective model of power in the Islamic Republic, where security and political institutions take on a greater role...
As Iran struggles to fill the vacuum created by the assassination of Supreme Leader Ayatollah Ali Khamenei in the first phase of the ongoing US-Israeli war against the Islamic Republic, the person chosen to lead the country may not enjoy the same level of absolute authority as his predecessors. Such a succession process has only happened once before, when Khamenei was elected to the top post in 1989 after the death of Ayatollah Ruhollah Khomeini, the founder of the Islamic Republic who led the country for a decade after the revolution that toppled Iran’s Western-aligned monarchy.
However, since then the Iranian Velayat-e Faqih (Guardianship of the Islamic Jurist) system has undergone a quiet and gradual transformation, delegating more power to a broad group of actors, including the Islamic Revolutionary Guard Corps (IRGC) and other political, military, and economic actors.
Now this process, which had begun even earlier, as discussions about succession had caused intrigue within the political elite even before the 86-year-old Khamenei's death last week, is likely to affect the future of the Islamic Republic as it struggles to survive.
“I think this broader trend had begun even before Khamenei’s death,” Babak Vahdad, a scholar and analyst of Iranian dynamics and Shiite Islam, told Newsweek. “The Islamic Republic had begun to evolve toward a system in which power was increasingly exercised through interconnected networks rather than through the purely personal authority of a single office, even though the supreme leader remained the primary source of legitimacy.”
According to Vahdad, Khamenei’s death in the midst of a war accelerates this process. “In practice, this almost certainly increases the relative weight of actors such as the Revolutionary Guard, the intelligence and security apparatus, and the regime’s main coordinating bodies, not necessarily because they formally replace the post of supreme leader, but because crisis management favors institutions that control force, information, and operational continuity.”
Although few analysts expect the position of supreme leader to be completely abolished, given its unique political and religious significance, Vahdad argues that it could become less dominant in practice. Authority, he argues, could be exercised in a more collective, securitized, and bureaucratic manner.
Iranian "Game of Thrones"
Deri tani nuk është shpallur zyrtarisht asnjë kandidat për të zëvendësuar Khamenein. Megjithatë, raportet që dalin nga brenda Republikës Islamike përmendin disa emra të mundshëm. Vahdad thekson se në këtë fazë diskutimet për pasardhjen bazohen ende në sinjale të kufizuara, rrjedhje të kontrolluara informacioni dhe mesazhe të fraksioneve politike, prandaj duhet treguar kujdes në interpretim. Megjithatë, një nga emrat që përmendet më shpesh është ai i njërit prej djemve të Khameneit, Mojtaba Khamenei.
“Mojtaba Khamenei mbetet në qendër të spekulimeve për shkak të afërsisë së tij me udhëheqësin e ndjerë suprem, lidhjeve të supozuara prej kohësh me pjesë të establishmentit të sigurisë dhe perceptimit se ai përfaqëson vazhdimësi në kushte lufte,” tha Vahdad. Sipas tij, Garda Revolucionare po e mbështet gjithnjë e më shumë figurën e tij, veçanërisht pas deklaratave të fundit të Donald Trump kundër tij.
Trump e quajti Mojtaba Khamenein “figurë të dobët” gjatë një interviste të enjten për Axios dhe e përshkroi kandidaturën e tij si “të papranueshme”. Që nga fillimi i luftës në bashkëpunim me kryeministrin izraelit Benjamin Netanyahu, presidenti amerikan ka lënë të kuptohet se ka disa emra në mendje për të drejtuar Iranin, edhe pse ka sugjeruar se disa prej tyre mund të jenë vrarë ndërkohë.
Forcat e Mbrojtjes së Izraelit (IDF) kanë vënë gjithashtu në shënjestër procesin iranian të përzgjedhjes së udhëheqësit të ri suprem. Të martën ato goditën një mbledhje të dyshuar të Asamblesë së Ekspertëve, organi prej 88 anëtarësh që ka detyrën të menaxhojë procesin e pasardhjes. IDF deklaroi për Newsweek se mbledhja e klerikëve të lartë shiitë përbënte një objektiv të ligjshëm ushtarak për shkak të rolit të saj në strukturën drejtuese të Iranit.
“IDF godet vetëm objektiva ushtarake,” tha zëdhënësi i IDF-së, nënkolonel Nadav Shoshani, duke shtuar “ne kemi një proces rigoroz që respekton të drejtën ndërkombëtare për të siguruar që çdo objektiv që godasim të jetë një objektiv i ligjshëm ushtarak.”
Pengesat për Mojtaba Khamenein
Megjithatë, ekzistojnë edhe faktorë të brendshëm që mund të pengojnë ngritjen e Mojtaba Khameneit. Ai nuk mban ende gradën fetare marja al-taqlid, e cila konsiderohet një nga kriteret e rëndësishme për postin. Edhe babai i tij ishte në një situatë të ngjashme kur synoi postin e udhëheqësit suprem në vitin 1989, pasi Khomeini kishte larguar pasardhësin e tij të emëruar fillimisht, Ajatollah Ali Hossein Montazeri, për shkak të kritikave të këtij të fundit ndaj ekzekutimeve të të burgosurve politikë dhe kërkesave për reforma demokratike.
Në atë kohë Ali Khamenei u ngrit nga grada hojjat al-Islam në një rang më të lartë fetar për të përmbushur kriteret e nevojshme. Një rrugë e ngjashme mund të jetë e mundur edhe për Mojtabën. Megjithatë, sipas Vahdadit, problemi kryesor për të nuk është vetëm statusi fetar, por pranueshmëria politike.
“Për disa ai ofron koherencë dhe kontroll; për të tjerë ngritja e tij do të forconte perceptimin e një pasardhjeje dinastike dhe mund të rrisë tensionet brenda establishmentit klerikal,” tha ai.
Kandidatë të tjerë
Një tjetër klerik i lartë që përmendet në diskutimet për pasardhjen është Ajatollah Alireza Arafi. Ai aktualisht është pjesë e Këshillit të Përkohshëm të Udhëheqjes me tre anëtarë, së bashku me presidentin Masoud Pezeshkian dhe kreun e gjyqësorit Gholam-Hossein Mohseni-Eje’i. Arafi konsiderohet zakonisht një figurë konservatore që mban një linjë të ashpër ndaj SHBA-ve dhe Izraelit. Disa burime kanë përmendur gjithashtu mundësinë e kandidaturës së ish-presidentit Hassan Rouhani, një reformist që mbikëqyri nënshkrimin e marrëveshjes bërthamore të vitit 2015, nga e cila SHBA u tërhoq në vitin 2018 gjatë mandatit të parë të Trump.
Lufta për ndikim brenda sistemit
Sipas Andreas Krieg nga King’s College London, Garda Revolucionare mund të përfitojë nga kaosi aktual, por më shumë si garantuese e vazhdimësisë sesa si institucion që organizon një grusht shteti klasik. Ai vlerëson se strategjia më e fortë e saj është forcimi i një modeli qeverisjeje në stil këshilli, duke ruajtur një fasadë klerikale dhe duke përdorur gjendjen e jashtëzakonshme për të justifikuar vendimmarrje më të centralizuar në fushën e sigurisë.
Në këtë skenar, Garda Revolucionare mund të ndikojë në agjendën e këshillit të përkohshëm të udhëheqjes, të kontrollojë përgjigjet operacionale dhe të ndikojë në kohën e zgjedhjes së pasuesit.
Një tjetër aktor i rëndësishëm është ushtria konvencionale iraniane Artesh. Megjithëse historikisht ka qenë në hije të Gardës Revolucionare, ajo ka fituar gradualisht kapital politik, veçanërisht pas humbjeve që Garda ka pësuar në konfliktet e fundit. Krieg e përshkruan Artesh si “institucionin vendimtar balancues”.
Sipas tij, ushtria ka pak gjasa të drejtojë një projekt politik, por mund të rezistojë ndaj një sistemi që dominohet plotësisht nga Garda Revolucionare.
Sfida për udhëheqësin e ardhshëm
Kushdo që të fitojë garën për të drejtuar Iranin do të duhet të përballet me këto interesa të ndryshme brenda sistemit. P
atrick Clawson nga Washington Institute for Near East Policy thotë se një mundësi e diskutuar është krijimi i një drejtimi kolektiv. Megjithatë, ai e konsideron më të mundshme që të zgjidhet një person i vetëm si udhëheqës suprem, pasi ndryshimi i rregullave në mes të një lufte do të ishte i rrezikshëm. Megjithatë, ai mund të jetë një figurë më shumë ceremoniale, ndërsa sistemi drejtohet në praktikë nga institucione të tjera.
Clawson recalls that Ali Khamenei, at the beginning of his rule, also had a relatively limited role. But in the years that followed he managed to consolidate power by building strong ties with the Revolutionary Guard and using his political capital. If Mojtaba Khamenei takes office, he may choose to operate largely behind the scenes, an approach that is consistent with his very reserved public profile.
According to Clawson, to fully control the Revolutionary Guard, Mojtaba would need years to promote people loyal to him. Until then, he may be forced to follow the advice and guidance of the leadership of this powerful force. /Adapted from Newsweek /
Lini një Përgjigje