FLASH
Shkruar nga Eduard Halimi
The country does not need illusions of immunity around Article 242, but rather to solve some of the 242 problems that justice has today. It needs to look to Western Europe for a European justice system in form and substance.
When I heard a few days ago that a team of Italian-Greek lawyers was being hired to draft the urgent intervention of Article 242, it seemed like an interesting idea to me. When you have a big problem on your doorstep (and the problem is no small one because no one in the government is signing anymore), you expect the best professors to solve it.
The week started with two pieces of news from the justice system.
First news: The Supreme Court distributed a lecture by its President that raised one of the most serious problems of the system: (probably in the Top 5) pre-trial detention.
It was realistic, convincing, professional. I hope every judge reads it. But to solve this serious problem in the mentality of the lower courts, a lecture is not enough. The Supreme Court has the opportunity to issue a Unifying Decision and the case will be taken immediately. But I liked the article, to be honest.
The second news: the government with its ad hoc initiative for article 242 of the CPC which they would do with the "Italian-Greek team". I expected them to be at the presentation. In fact, only Ulsiu appeared. Not that Ulsiu does not have the necessary experience and training. He has been and remains for me a good lawyer and professional prosecutor. (I will not enter into the assessment as a politician or minister because I would be in a conflict of interest and not at all objective)
But I was waiting with interest for the connection of the emergency governmental problem with these Western countries. In fact, the only thing that connects this ad hoc initiative with Italy and Greece are two articles: Article 96 of the Italian Constitution and Article 86 of the Greek Constitution. (See photo b/attached). Both speak of the total protection of ministers from criminal investigation with prior parliamentary authorization. Neither speaks of protection from judicial suspension. It is useless to look for it in the German, French Constitutions or in the Codes of Criminal Procedure of these countries. It does not exist.
Suspension there (but also in our 20-year history) is a political act whenever a cabinet member is suspected of serious criminal offenses. The Prime Minister takes it. The "problem" we have is that our Prime Minister has rejected this political act three times as he declared at the beginning of the week. And not only will he not do it willingly, (I don't know what he would do with the more severe measure that SPAK is requesting) but he seeks to oppose the suspension by law, creating an illusion for ministers that they will not be affected by the prosecution, so let them sign. The problem is that the Constitution does not have this protection. And not only that: 4 judges of the Constitutional Court have clearly told him that a constitutional, not a legal, change is needed (see the summary of the underlined decision).
Të dyja lajmet më sipër derivojnë në kritika ndaj sistemit të drejtësisë, i pari më i butë në drejtim të paraburgimit si një nga problemet Top5 sot dhe i dyti më agresiv drejt kontrolleve të Spak natën e vitit të ri, abuzimit me pushtetin e republikës së prokurorëve dhe një listë kafshësh orwelliane që hyjnë e dalin..
• Konteksti kushtetues në Shqipëri, shkurt 2026
Imuniteti i ministrave dhe deputetëve rregullohet nga Neni 73 i Kushtetutës (ndryshuar në 2012). Pas atij ndryshimi, imuniteti është shterues: mbrojtje nga arrestimi pa autorizim parlamentar, por asnjë fjalë për mbrojtje nga ndjekja penale apo nga pezullimi i funksionit nga gjykatat.
Vendimi i shkurtuar i Gjykatës Kushtetuese e thotë qartë: katër gjyqtarë thanë “nëse doni mbrojtje nga pezullimi, duhet të ndryshoni Kushtetutën”. Një prej tyre ishte ekspert draftues i reformës së 2012-ës kontraktuar nga PACA (KiE. Ai e di mirë: imuniteti është rregulluar shterueshëm.
Por lajmi është neni 242 i KPP ku qeveria kërkon të ndalojë SPAK/GJKKO të pezullojë ministrat/KM etj në rast se akuzohen për vepra të rënda penale (nënkupto korrupsion) dhe diskutimi publik në kontekstin kushtetues është efikasiteti dhe mundësia për të arritur qëllimin qeveritar.
• Hierarkia e normave dhe iluzioni rreth nenit 242
Kushtetuta është norma hierarkike më e lartë në Republikën tonë. Kodi i Procedurës Penale nuk mund të krijojë një imunitet të ri që Kushtetuta nuk e njeh. Nëse neni 242 synon të ndalojë pezullimin e ministrit si masë sigurimi, ndërkohë që Kushtetuta nuk njeh imunitet të tillë, atëherë kemi përplasje mes ligjit të zakonshëm dhe normës kushtetuese. Në një shtet të së drejtës, në rast përplasjeje midis ligjit të zakonshëm dhe Kushtetutës, norma kushtetuese prevalon dhe çdo gjykatë është e detyruar ta zbatojë atë ose eventualisht mund të kërkojë kontroll incidental në Gjykatën Kushtetuese ku e presin 4 gjyqtarët më sipër. Nuk besoj se një ndërhyrje ligjore që krijon pritshmëri të reja proceduriale për anëtarët e Gjykatës Kushtetuese do të ndryshojë arsyetimin e tyre të mëparshëm (shih zgjerimin e rrethit të subjekteve perfitues nga drafti ad hoc qeveritar). Pasi edhe për ta vlen i njëjti arsyetim: Çdo privilegj duhet të shkruhet qartë në Kushtetutë dhe të mbrohesh me nenin 242 të KPP është iluzion.
· Drejtësia jonë dhe pellgu i Europës Lindore, modeli klasik
Debati rreth nenit 242 nuk ka lidhje me Italinë, Francën apo Gjermaninë. Ky debat është modeli që përsëritet në Europën Lindore: drejtësia quhet “e pavarur, e fortë, model europian” kur godet opozitën ose ish-pushtetarët. Sapo prek pushtetin aktual ministra, kryetarë bashkish, drejtorë, njerëz të oborrit, bëhet menjëherë “problematike”, “e çmendur”, “deep state”. Atëherë vijnë “reformat urgjente” për ta frenuar.
Është fakt që Spak po bën një punë të mirë në luftën ndaj organizatave kriminale, zbërthimit të SkyEncrochat, bashkëpunimit penal ndërkombëtar, korrupsionit të lartë në disa sektorë, pa përjashtuar këtu edhe dobësitë apo kritikat rreth hetimeve apo dështimeve.
Por Shqipëria po ndjek të njëjtin klishe klasike që kemi parë rreth nesh:
• Në Rumani, pasi DNA vendosi nën akuzë më dhjetëra ministra, rreth 50 deputetë e qindra kryetarë bashkish, Liviu Dragnea (Kryeministri) sulmoi hapur drejtësinë në vitin 2017 me dekretin OUG 13, duke u përpjekur të dekriminalizonte korrupsionin dhe të kufizonte DNA-në : drejtësia u quajt “e çmendur” sapo filloi të godiste pushtetin.
• Në Poloni, pas vënies nën akuzë të më shumë se 62 zyrtarëve të lartë të PiS, qeveria PiS e Mateusz Morawiecki-t sulmoi sistemin gjyqësor midis 2020-2023 me paketa ligjore që kontrollonin Gjykatën Supreme dhe krijonin dhoma disiplinore ; drejtësia u etiketua “e politizuar nga opozita” sapo preku pushtetin.
• Në Sllovaki, kur Prokuroria Speciale vendosi nën akuzë mbi 130 persona të lidhur me administratën qeveritare dhe ngriti akuzë ndaj vetë kryeministrit dhe ministrit të mbrojtjes. Robert Fico në vitin 2023 kërkoi të shfuqizojë Prokurorinë Speciale dhe ulë dënimet për korrupsion: drejtësia u bë “e kontrolluar nga jashtë” kur filloi të godiste aleatët e qeverisë.
· Në Sërbi, ku Presidenti Aleksandër Vuçiç ka kontroll të fortë mbi institucionet, Prokuroria Speciale për Krimin e Organizuar ka filluar hetime kundër disa ministrave të lartë (përfshirë një ministër aktual dhe dy ish-ministra) në 2025-2026. Përgjigja e pushtetit ka qenë e menjëhershme: në 30 janar 2026 u miratuan reforma gjyqësore që dobësojnë prokurorinë e organizuar kriminale dhe forcojnë kontrollin politik mbi gjyqësorin, sërish i njëjti model klasik.
· Në Shqipëri 40 nga 61 kryetarë bashkie kanë dosje aktive në SPAK, dhjetra ministra, ish ministra dhe deputetë, zyrtarë të lartë, po ashtu janë dënuar ose janë në hetim dhe qeveria ka hapur betejë pas fillimit të hetimeve dhe kërkesës pë arrest të zv.kryeministres shoqëruar me 16.000 faqe dokumente. Ky është cikli klasik: drejtësia është “europiane dhe e jashtëzakonshme” derisa prek pushtetin, pastaj vijnë paketa emergjente dhe ajo bëhet ashtu siç u përshkrua në fillim të javës nga qeveria.
Pasojat në këto shtete dhe reagimi qytetar dhe ndërkombëtar? Mund ti lexoni lehtësisht në google ose pyesni ChatGPT ose GROK por nuk dua të ndalem ketu sot.
· Problemi real i drejtësisë në 2026.
Shkolla e Magjistraturës u krijua në 1997 dhe unë isha nga të parët që u përfshiva duke e mbështetur gjatë atë, deri para 2-3 vjetësh. Deri në 2002 nuk kishte profile të ndara, gjyqtar/prokuror. U bë shumë mirë që u krijua profilizimi. Kjo sepse gjyqtari dhe prokurori kanë mindset (mentalitet) tërësisht të ndryshëm dhe ndarja duhet të bëhet që në gjenezë, në formim.
Kam shumë miq kolegë nga të dyja profilet. Kam respekt për shumë nga prokurorët e zakonshëm dhe ata të SPAK, burra dhe gra që përballen çdo ditë me punën e vështirë dhe presionin në rritje nga krimi dhe subjektet e lidhura me të.
Por e them nga eksperienca ime 30-vjeçare: prokurorë “armiq” me qeverinë ka pasur, ka dhe do të ketë. Dhe kjo është normale. Qeveria ka tendera, ka para, ka leje, ka hapësirë për korrupsion (jo opozita) dhe padyshim që roli i prokurorit është të luftojë kundër tyre. Operacione, fushata kundër krimit e korrupsionit nga prokurorët (ndoshta edhe devijante apo delirantë) ka pasur, ka, dhe do të ketë. Nuk është ky problemi real.
Problemi real nuk është as edhe se kemi prokurorë në Tiranë e në rrethe që duan t’i ngjajnë SPAK-ut dhe delirojnë, por se kemi gjykata të nënshtruara që firmosin çfarë u sjell prokurori, që as nuk i lexojnë faqet e kërkesës por vetëm dispozitivin dhe e pranojnë atë. Problem është që kemi gjyqtarë që vendimin e marrin me USB nga prokurori.
Problemi real që kemi pra, është : ndarja e reale e prokurorisë nga gjykata. Ky është problemi si për lajmin e parë, shqetësimin e Kryetarit të GJL për paraburgimet si zgjidhje e parë por edhe për lajmin e dytë, “hallin” e qeverisë. Sepse as të parin dhe as të dytin nuk e cakton prokurori. E cakton gjykata. Dhe në rastet kur gjykata vendos çfarë kërkon prokurori apo bëhet noter i prokurorisë, kjo krijon problem.
Dhe kjo ndodh, sepse besohet gjerësisht se gjyqtarët përgjohen nga prokurorët e Spak, nga SHISH apo edhe nga prokurorët e rretheve. Dhe kjo dyshohet se ndodhi edhe në Gjykatën e Lartë në votimin e çuditshëm për antar të GJK, ku gjyqtari mezi fitoi përballe askushit që çuditërisht morri vota ndoshta falë këtij shantazhi. Por kjo dyshohet se ndodh edhe në Gjykatën Kushtetuese, edhe në çdo gjykatë sa herë që një prokuror i pëshpërit gjyqtarit, ndoshta edhe duke spekulluar, se ka “disa info” nga përgjimet e shërbimeve (përfshi SHISH).
Këtu pra, këtu perëndon drejtësia edhe pse ka ende pak gjyqtarë kurajozë që i qëndrojnë, shantazhit apo spekulimit me përgjime.
Problemi real që kemi është se ne i kemi zhveshur gjyqtarët nga imuniteti dhe ata jane lehtësisht të përgjueshëm dhe të shantazhueshëm.
Dhe po, ka një zgjidhje të qartë për të ndaluar këtë rrëshqitje: ndarja reale e prokurorisë nga gjykata dhe kthimi i një imuniteti funksional, të kufizuar dhe të balancuar për gjyqtarët e Gjykatës Kushtetuese, Gjykatës së Lartë dhe GJKKO-së.
Jo imunitet absolut, por mbrojtje nga përgjimet e pakontrolluara të prokurorëve. Sepse një gjyqtar i shantazhuar është rrezik ekzistencial për republikën parlamentare. Debati nuk është për privilegje personale, apo për paprekshmëri të gjyqtarëve, por për ekuilibër kushtetues.
Today, a judge of the Supreme Court or the Constitutional Court can be wiretapped, detained or investigated by the same prosecutor who is a party to the proceedings before him, without special filters. This creates a real inequality of arms and a climate of fear that endangers freedom of decision-making. The independence of a judge is not a personal privilege, it is not a request to become inviolable, but a constitutional guarantee for the citizen who is judged by him. We must accept a simple truth: a judge who can be wiretapped by the party he is judging is not free. And without a free judge, there is no rule of law for the citizen.
Corruption in the judiciary exists and is undoubtedly on the rise. Justice is not efficient, as DW rightly wrote a week ago. But wiretapping and blackmail do not reduce corruption, but institutionalize it. And this requires serious constitutional reform, not ad hoc fixes.
I know that it takes strong political will, 93 votes. I know that today it seems impossible. But one day, it must be done. When it is done, the big problem will be solved. Until then, we will continue to wander in the constitutional labyrinths, deluded by the illusion of happiness of article 242 that some are more equal than others before the law.
The country does not need illusions of immunity around Article 242 but to solve some of the 242 problems that justice has today. It needs to look to Western Europe for a European justice in form and substance. And for this, the Parliament has a role, because the judiciary does not have the strength to resist without strong social and international support. /Pamphlet
Artikull special profesional,jam qytetar qe Lexoje edhe gjykoje me qetesi,por jo ne Fushen juridike,per aqe sa kuptoje gjykoje e i jape te drejte art shkruesit,njekohesishte shpresoje qe ky art te lexohehet edhe nga njeres te Fushes juridike. Faleminderit