FLASH
Shkruar nga PamfletiFilozofi që zhveshi Zotin nga misteri dhe njeriun nga frika: Baruch Spinoza dhe rruga drejt lirisë përmes arsyes...
Baruch Spinoza është një nga figurat më të ndritura dhe më subversive të filozofisë moderne. Hebre me origjinë portugeze, lindur në Amsterdamin e shekullit XVII, ai hodhi themelet e një mendimi që do të transformonte përjetësisht marrëdhënien mes njeriut dhe Zotit, politikës dhe arsyes, lirisë dhe nevojës.
Spinoza nuk ishte thjesht një filozof; ishte një revolucionar i mendimit, i cili, me guximin e tij intelektual, sfidoi normat e vendosura të kohës, dhe që për këtë arsye u përjashtua nga komuniteti hebraik me një mallkim të përjetshëm.
Koncepti i Spinozës për Zotin
Zoti do të kishte thënë:
Mjaft u lute dhe grushtove veten në kraharor! Ajo që dua të bësh është të dalësh në botë dhe të shijosh jetën tënde. Unë dua që ju të kënaqeni, të këndoni, të argëtoheni dhe të shijoni gjithçka që kam bërë për ju.Ndaloni të shkoni në ato tempuj të errët dhe të ftohtë që keni ndërtuar vetë dhe thoni se janë shtëpia ime! Shtëpia ime është në bjeshkë, në pyll, lumenj, liqene, plazhe. Aty jetoj dhe aty shpreh dashurinë time për ty.
Mjaft më fajësove për jetën tënde të mjerueshme; nuk të thashë kurrë se kishte ndonjë gjë të keqe me ty ose se ishe mëkatar, ose se seksualiteti yt ishte një gjë e keqe; është një dhuratë që të kam dhënë dhe me të cilën mund të shprehësh dashurinë, ekstazën, gëzimin tënd. Prandaj mos më fajëso për gjithçka që të bënë të besosh.
Ndaloni së lexuari shkrime të shenjta të dyshuara që nuk kanë të bëjnë fare me mua. Nëse nuk mund të më lexosh në një lindje dielli, në një peizazh, në pamjen e miqve të tu, në sytë e djalit tënd... nuk do të më gjesh në asnjë libër!
Më beso dhe mos më kërko më. A do të më tregoni se si ta bëj punën time?
Mjaft u trembe kaq shumë nga unë. Unë nuk të gjykoj, as nuk të kritikoj, as nuk zemërohem, as nuk kërkoj të të ndëshkoj. Unë jam dashuri e pastër.
Mjaft kërkove falje, nuk ka asgjë për të falur. Nëse të kam bërë... të kam mbushur me pasione, kufizime, kënaqësi, ndjenja, nevoja, mospërputhje... vullnet i lirë.Si mund t ' ju fajësoj nëse i përgjigjeni diçkaje që kam vënë në ju? Si mund të të ndëshkoj që je ashtu siç je, nëse unë jam ai që të kam bërë?
A mendoni se mund të krijoj një vend për të djegur të gjithë fëmijët e mi që sillen keq për pjesën tjetër të përjetësisë? Çfarë lloji të Zotit do ta bënte këtë?
Harrojeni çdo lloj urdhërimi, çdo lloj ligjesh; ato janë për t'u manipuluar, për t'u kontrolluar, vetëm krijojnë fajde tek ju.
Respektoni bashkëmoshatarët tuaj dhe mos bëni atë që nuk doni për veten tuaj.
E vetmja gjë që kërkoj është që t'i kushtosh vëmendje jetës tënde, se vetëdija jote është udhëzuesi yt.
I dashuri im, kjo jetë nuk është provë, as hap, as ferr, as prelud i xhenetit. Kjo jetë është e vetmja gjë që ekziston këtu dhe tani, dhe është gjithçka që ju duhet.
Unë ju kam vendosur absolutisht falas, pa çmime apo ndëshkime, pa mëkate apo virtyte... askush nuk mbart shenjë, askush nuk mban rekord.
Ju jeni absolutisht të lirë të krijoni në jetën tuaj parajsë ose ferr.
Mund t'u them nëse ka diçka pas kësaj jete, por nuk do ta bëj... por mund t'u jap një këshillë: Jeto sikur nuk ka asgjë pas... sikur kjo është mundësia jote e vetme për të shijuar, për të dashuruar, për të ekzistuar.
Pra, nëse nuk ka asgjë, atëherë do të kesh shijuar mundësinë që të dhashë. Dhe nëse ka, të jesh i sigurt se nuk do të pyes nëse je sjellë mirë apo gabim, do të pyes. A ju pëlqeu? A u kënaqët? Çfarë u kënaqët më shumë? Çfarë mësove?
Mjaft besove në mua; të besosh është supozim, hamendje, imagjinim. Nuk dua të besosh në mua... Dua të më ndjesh në ty kur puthesh me të dashurën, kur përqafon vajzën tënde të vogël, kur ledhaton qenin tënd, kur lahesh në det.
Mjaft më lavdëruat, çfarë lloj egomaniak Zoti mendoni se jam?
Jam mërzitur duke u lavdëruar, jam lodhur duke u falënderuar. Ndjeheni mirënjohës? Vërtetoje duke u kujdesur për veten, shëndetin, marrëdhëniet, botën.
Shprehni gëzimin tuaj!... kjo është mënyra për të më lavdëruar.Mjaft i komplikove gjërat dhe përsërite si papagall atë që të kanë mësuar për mua.
E vetmja gjë e sigurt është se ti je këtu, se je gjallë, dhe se kjo botë është plot me çudira.Për çfarë keni nevojë për më shumë mrekulli?
Pse kaq shumë shpjegime?Më kërko jashtë... nuk do të më gjesh. Më gjeni brenda... atje jam duke rrahur zemrat dhe shpirtrat brenda jush.
Beso te energjia në vibracionet e tingujve dhe elektriciteti.
Zoti është pikerisht aty.
Në qendër të filozofisë së tij qëndron koncepti "Deus sive Natura": Zoti ose natyra. Për Spinozën, këto nuk janë dy realitete të ndara, por një e vetme substancë, e pafundme dhe e domosdoshme. Nuk ka Zot jashtë natyrës, dhe nuk ka natyrë pa Zot. Kjo ide rrëzon në mënyrë radikale metafizikën tradicionale të një Zoti personal, të jashtëm e të mbinatyrshëm, duke i dhënë vend një kuptimi imanen të hyjnores; ku gjithçka që ekziston është shprehje e domosdoshme e kësaj substance të vetme.
Në këtë sistem, edhe mendja dhe trupi nuk janë dy substanca të ndara, siç mësonte Descartes, por dy "moduse" të të njëjtës realitet: mendja është mënyra se si e perceptojmë mendërisht realitetin, ndërsa trupi është mënyra e tij shtrirëse. Ky monizëm radikal e shndërron njeriun në pjesë integrale të natyrës, dhe për pasojë, liria nuk qëndron në një vullnet të çliruar nga nevoja, por në njohjen e ligjësive që e rregullojnë realitetin. Një njeri është i lirë jo kur bën çfarë i pëlqen, por kur kupton domosdoshmërinë e natyrës dhe jeton në përputhje me të.
Spinoza e kupton etikën jo si një sistem rregullash të urdhëruara nga një autoritet i jashtëm, por si një përpjekje për të arritur "gëzimin e arsyes", një formë kuptimi të plotë që e çliron njeriun nga pasionet e verbra dhe frikërat irracionale. Nga kjo vjen edhe angazhimi i tij politik: një shoqëri e drejtë është ajo që garanton lirinë e të menduarit, të shprehjes dhe të kërkimit të së vërtetës. Autoriteti nuk duhet të mbështetet në frikë e dogmë, por në njohjen dhe edukimin racional të qytetarëve.
I konsideruar nga pasardhësit si një përfaqësues i racionalizmit ekstrem, Spinoza në të vërtetë është themelues i një spiritualiteti të ri laik, ku arsyeja, natyra dhe bashkëjetesa bëhen shenjtëria e vetme. Në një epokë si kjo e sotmja, e mbushur me populizma, frikëra ekzistenciale dhe rikthim të besimeve autoritare, mesazhi i tij mbetet i freskët dhe i domosdoshëm: të jesh i lirë, do të thotë të mendosh.
Shkrimi i Spinozës është i vështirë, gati matematikor, sepse ai e koncepton filozofinë si një sistem logjik të përpunuar me rigorozitet të lartë; një pasqyrim i mënyrës si funksionon vetë natyra. Por pas këtij formalizmi, qëndron një pasion i thellë për të vërtetën dhe një ndjeshmëri për njeriun si qenie që mund të ngrihet mbi pasionet e tij, përmes një udhe të vetëdijshme drejt kuptimit.
Nëse ka një mësim që shqiptarët mund të nxjerrin nga Spinoza, është ky: nuk ka liri pa dije, nuk ka përparim pa kuptim, nuk ka paqe pa arsyetim. Dhe mbi të gjitha, nuk ka Zot që na shpëton nga padituria jonë, përveç vetë natyrës sonë, kur e kuptojmë thellësisht dhe jetojmë sipas saj./Pamfleti
Filozof brilant!