FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Kryeministri shqiptar Edi Rama u shfaq sërish si figurë me humor në samitin e Ballkanit Perëndimor. Franca dhe Gjermania po shtyjnë përpara një afrim gradual të vendeve të Adriatikut me Bashkimin Evropian.
Viti 2005 ishte një botë tjetër: telefonat celularë nuk kishin ende ekrane me prekje, Donald Trump ishte vetëm një biznesmen dhe Maqedonia e Veriut fitoi statusin e vendit kandidat për anëtarësim në Bashkimin Evropian. Tani, më shumë se 20 vjet më vonë, ky shtet i vogël i Evropës Juglindore ende nuk është anëtar i BE-së.
Megjithatë, nëse varet nga Gjermania dhe Franca, procesi duhet të marrë hov. Kjo vlen jo vetëm për Maqedoninë e Veriut, e cila ka pritur më gjatë se çdo vend tjetër në Ballkanin Perëndimor, por edhe për të gjitha shtetet e rajonit.
“BE-ja duhet të tregojë se është e aftë dhe e gatshme për zgjerim”, deklaroi kancelari gjerman Friedrich Merz në hapje të samitit BE–Ballkani Perëndimor, i cili u mbajt të premten në qytetin malazez të Tivatit. Ai tha se synimi është të arrihen rezultate të shpejta dhe se mbi të gjitha duhet të jetë e qartë se “kjo pjesë e Evropës i përket Bashkimit Evropian”.
Presidenti francez Emmanuel Macron mbajti të njëjtën linjë. Sipas tij, zgjerimi është i rëndësishëm për arsye gjeopolitike. “Sepse edhe në këtë rajon bëhet fjalë për pavarësinë e Evropës”, tha Macron, duke iu referuar çështjeve të energjisë, sigurisë dhe migracionit.
Në fund të fundit, BE-ja synon që përmes një lidhjeje më të ngushtë me vendet e Ballkanit të pengojë afrimin e tyre me rivalë si Rusia apo Kina.
Të gjitha vendet e BE-së duhet të japin pëlqimin
Aktualisht, në atë që shpesh quhet “salla e pritjes së BE-së”, ndodhen Mali i Zi, Shqipëria, Maqedonia e Veriut, Bosnjë-Hercegovina dhe Serbia. Të gjitha këto vende duhet të kalojnë një proces të strukturuar në mënyrë rigoroze, i ndarë në 35 kapituj negociues (“klasterë”).
Këta kapituj përfshijnë fusha si lufta kundër korrupsionit, stabiliteti financiar apo të drejtat themelore. Vendet kandidate duhet të përshtatin mijëra akte ligjore dhe të zbatojnë reforma përkatëse. Për hapjen dhe mbylljen e çdo kapitulli kërkohet miratimi i të gjitha 27 shteteve anëtare të BE-së.
Gjermania dhe Franca kishin përgatitur terrenin për samitin përmes një dokumenti të përbashkët politik. Në të flitet për një “integrim gradual” që do t’u ofrohej vendeve kandidate – pra një afrim hap pas hapi me Bashkimin Evropian, i cili do të krijonte stimuj shtesë për zbatimin e reformave. Nga kjo qasje mund të përfitojë edhe Moldavia, e cila ndodhet më larg procesit të anëtarësimit.
Nisma i ngjan një propozimi që Friedrich Merz ka bërë së fundmi për Ukrainën. Edhe për Kievin ai ka sugjeruar një lloj “anëtarësimi të asociuar”, që do ta lidhte pjesërisht vendin me BE-në. Ukraina, e cila këmbëngul për anëtarësim të plotë, deri tani e ka refuzuar këtë ide.
Stimuj për të zbutur zhgënjimin
Për vendet kandidate të Ballkanit, koncepti franko-gjerman do të nënkuptonte se ato mund të përfitojnë qasje të pjesshme në tregun e përbashkët evropian edhe pa qenë anëtare të plota.
Gjithashtu, ato do të fitonin status vëzhguesi. Në varësi të progresit në negociata, vendet mund të ftohen në takime të BE-së, por pa të drejtë vote.
Për më tepër, ato do të mund të kenë qasje në programet Erasmus dhe Horizon, si edhe në instrumente të bashkëpunimit në fushën e mbrojtjes, pasi të kenë mbyllur kapituj të rëndësishëm negociues.
Këto janë përfitime që synojnë të zbusin zhgënjimin në Ballkanin Perëndimor për shkak të procesit të ngadaltë të anëtarësimit. Që nga pranimi i Kroacisë në korrik të vitit 2013, numri i vendeve anëtare të BE-së nuk është rritur më. Madje, me largimin e Mbretërisë së Bashkuar, ai është zvogëluar.
Presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, flet për një dinamikë të re që sipas saj duhet shfrytëzuar.
“Momenti Helmut Kohl”
Në vetë vendet e Ballkanit, reagimet ndaj kësaj ofensive diplomatike janë të përziera. Kryeministri shqiptar Edi Rama tha se integrimi gradual është një ide e mirë, por sipas tij BE-ja nuk po tregon mjaftueshëm guxim. Ai argumentoi se tani nevojitet një “moment Helmut Kohl”. Ish-kancelari gjerman, tha Rama, nuk u kishte kërkuar gjermanolindorëve para ribashkimit të përmbushnin fillimisht 35 kapituj negociues.
Kur u pyet se kur Shqipëria do të bëhet anëtare e Bashkimit Evropian, Rama u përgjigj me sarkazmën që e karakterizon: “ka tre gjëra që nuk mund t’i parashikosh: Zotin, seksin dhe Bashkimin Evropian.”
Megjithatë, duket krejtësisht e mundur që Shqipëria të bëhet pjesë e Unionit deri në vitin 2030.
Anëtari i 28-të në vitin 2028?
Sipas të gjitha gjasave, procesi do të ecë më shpejt për Malin e Zi. Vendndodhja e samitit nuk ishte zgjedhur rastësisht. Negociatat e anëtarësimit pritet të përfundojnë brenda këtij viti, çka do t’i hapte rrugën vendit drejt anëtarësimit të plotë dhe do ta nxirrte jashtë skemës së integrimit gradual të propozuar nga Merz dhe Macron.
Presidenti malazez Jakov Milatoviç nuk kurseu superlativat pas samitit. Ai e cilësoi ngjarjen si një ditë të madhe, madje si një “triumf kombëtar”, që sipas tij konfirmon reformat e ndërmarra prej vitesh.
Sipas deklaratave të tij, Mali i Zi është gati për anëtarësim dhe dëshiron të shërbejë si shembull për vendet e tjera të Ballkanit. Ursula von der Leyen dhe presidenti i Këshillit Evropian, António Costa, u shprehën më të rezervuar, por edhe ata folën për “hapa mbresëlënës” të Malit të Zi.
Perspektiva që ky shtet adriatik me rreth 600 mijë banorë të bëhet anëtari i 28-të i Bashkimit Evropian në vitin 2028 konsiderohet realiste.
Megjithatë, duke pasur parasysh se anëtarësimi kërkon miratimin e të gjitha vendeve anëtare dhe se në disa prej tyre mund të zhvillohen referendume, nuk përjashtohet mundësia që procesi të përballet me pengesa edhe në këtë fazë që të gjithë e përshkruajnë si “vija e finishit”. /Përshtati Pamfleti nga Neue Zürcher Zeitung/.
Lini një Përgjigje