FLASH
Shkruar nga Brisejda Lala
The establishment of the dictatorial regime in Albania was accompanied by violence and repression, not only against political opponents, but also against their families. To speak out against the regime, to leave the place where you were exiled, to be rich or relatively wealthy, you were automatically categorized as an opponent of the regime. The families of political emigrants were arrested and interned in the most notorious camps set up by communism, depriving them of any kind of communication with their relatives. The issue that is raised for discussion is related to the repression against the families of political opponents and how legitimate their persecution was.
In its efforts to anathematize everything related to the past, the regime ignored all laws and agreements that had existed during the monarchy. This left a legal vacuum that necessarily had to be filled with new legislation, which the communist regime did not always accomplish in a timely and efficient manner.
The study “History of Internment in Albania 1944-1990” aims to shed light on an important and unstudied part of the country’s history. Although this topic has aroused the interest of historians, no specific studies have been conducted previously related to families interned during the dictatorship.
Based on Albanian archival documents but also stories transmitted by witnesses of the time, historical facts on internment and deportation as an administrative measure during the communist regime have been analyzed.
In addition to the legal basis for internment, of particular importance in this study is the analysis of the conditions in which the interned families lived during their period of imprisonment. In this context, it is worth mentioning that the living, medical and hygienic conditions left much to be desired, even bordering on misery.
To make a more accurate synthesis of the events, we do not rely only on oral histories, but also on archival documents of the time, which shed light on some specific aspects of the internment process.
In order to provide a more complete overview of the topic, in addition to the numerous difficulties in analyzing communist repression and the internment system, a summary of the hypotheses put forward has also been made, viewing the events in the context of the time.
This study aims to analyze, argue and conclude on some important hypotheses of the communist regime, in relation to the rights of those sentenced to internment and their persecution, by answering the questions: How legal was it for these persons to be interned in camps surrounded by barbed wire, or internment sites?
Cilat ishin të drejtat dhe kushtet jetësore që gëzonin familjet e internuara në Shqipëri, në raport me vendet e tjera dhe atyre që nuk e kishin këtë status? Çfarë statistikash mund të sjellim lidhur me represionin komunist ndaj të internuarve, në periudhën 45-vjeçare të qeverisjes së tyre?
Në këtë punim jam munduar që të paraqes në mënyrë të detajuar dhe të plotë, me aq sa lejojnë burimet që disponojmë mbi këtë temë, jetën e familjeve të internuara në përditshmëri dhe vështirësitë e tyre gjatë komunizmit.
Pasqyrohen në këtë studim një numër i madh dokumentesh, mbi ligjshmërinë e procesit të internimit, kushtet e jetesës në kampe dhe vende internimi, shkeljen e të drejtave të individit etj.
Vështirësitë kryesore që kam hasur gjatë hulumtimit dhe ngritjes së narrativës historike kanë të bëjnë kryesisht me mungesën e dokumenteve arkivore për këtë temë. Dokumentacioni arkivor në dispozicion të studiuesve është i cunguar dhe burokracitë e shumta në aksesin e dokumentacionit, e kanë bërë akoma më të vështirë këtë hulumtim.
Informacioni në dokumentacionin vendas, sidomos për kampet e internimit mungon, ose nuk është lehtësisht i aksesueshëm ndaj më është dashur të referohem tek burime të arkivave të huaja, ose në dëshmitë e ish të internuarve.
Këto burime ndonëse të vyera, krijojnë vështirësi analitike, kryesisht përsa i përket relativitetit të historisë së rrëfyer. Burimet bibliografike gjithashtu nuk janë të shumta dhe mungojnë studimet e thelluara historike mbi këtë temë.
Grumbullimi i dokumenteve arkivore si edhe procesi i seleksionimit të materialeve burimore, ka qenë i vështirë për shkak të mungesës së burimeve arkivore të de klasifikuara, lidhur me këtë çështje. Arkivat nuk ofrojnë një material burimor të pasur, konkret mbi internimin dhe kampet me tela me gjemba. Megjithatë për të pasur një bazë të gjerë burimesh primare, jam konsultuar me dokumentacionin e Arkivit Qendror të Shtetit.
Arkivi i Ministrisë për Evropën dhe Punët e Jashtme, vë në dispozicion materiale dokumentare kryesisht qëndrimit të organizatave ndërkombëtare, lidhur me shkeljen e të drejtave të individit në vendin tonë, që përbëjnë një vlerë të shtuar në këtë studim. Raportet dokumentare te CIA-s dhe Departamentit Amerikan të Shtetit, mbi gjendjen në Shqipëri, kanë një rëndësi të veçantë në këtë studim.
Pjesën më të madhe të informacionit, CIA e merrte nga emigrantët politikë, të cilët referonin shifra jo gjithmonë të sakta, por furnizonin me një informacion shumë të rëndësishme mbi kushtet e jetesës, mungesën e ushqimit dhe cenimin e të drejtave në vend. Ky informacion i detajuar, përbën sot një burim të rëndësishëm në studimin historik të sistemit të kampeve të internimit të ngritura në Shqipëri.
Gjithashtu kam shfrytëzuar një numër të madh dosjesh që gjenden në Arkivin e Ministrisë së Brendshme, si edhe te Autoriteti për Informim mbi Dosjet e ish-Sigurimit të Shtetit (AIDSSH), kryesisht referuar shifrave dhe vendimeve të dhëna për internimin dhe dëbimin, si masa administrative. Për të analizuar më qartë sistemin e internimit dhe krijimin e kampeve të internimit në vend, më kanë ardhur në ndihmë botimet dokumentare të botuara më parë.
Një zë të rëndësishëm në këtë studim, kanë dëshmitë e ish-të internuarve, të cilët ndajnë me ne përvojat e tyre nëpërmjet intervistave. Përgjatë viteve, ISKK-ja i ka kthyer këto intervista në disa vëllime me botime memuaristike, nën titullin “Zërat e Kujtesës”.
Metodologjia e përdorur në këtë punim, është ajo klasike që ndërtohet dhe shtrohet mbi analizën e internimit, fenomenit historik, duke përgjithësuar dhe trajtuar çdo rast si unik, por edhe si pjesë e një strukture të tërë shtetërore, që funksiononte mbi bazën ideologjike të luftës së klasave.
Në punim nuk mungojnë vështrime krahasuese të fakteve, sjellë nga dëshmitarët, me qëllim që të evidentohet më së miri e vërteta historike bazuar mbi materialet që disponojmë. I gjithë punimi është ndërtuar në rend kronologjik, i ndarë në kapituj, ku secili prej tyre trajton çështje të caktuara. Përmbajtja e studimit fillon me listën e shkurtimeve, parathënien, hyrjen ku bëhet një historik i fenomenit historik dhe shpjegim i termit internim dhe dëbim.
Studimi ndahet në tre kapituj, ku secili prej tyre trajton çështje të caktuara. Kapitulli i parë, me titull: “Një histori e shkurtër e ligjit të internimit”, trajton historikun e institucionit të internim – dëbimit në nivel krahasues me periudhat e mëparshme, duke specifikuar aspekte ligjore dhe problemeve që buronin nga aplikimi i ligjeve për këto masa administrative.
Kapitulli i dytë fokusohet në klasifikimin e kampeve të punës dhe të internimit, duke bërë një kategorizim të tyre referuar edhe shembujve të marrë nga vendet e tjera. Në këtë kapitull një vend të veçantë zënë aspekte të jetesës në kampe me tela me gjemba, si edhe në fshatra internimi, ku burimet arkivore hedhin dritë mbi problemet kryesore që hasnin në përditshmëri të internuarit.
Në kapitullin e tretë bëhen analiza statistikore referuar të dhënave që sjellin arkivat e kohës lidhur me këtë fenomen. Studimi mbyllet me konkluzionet dhe bibliografinë e shfrytëzuar për këtë punim. Shtojca e përfshirë në këtë studim synon të japë një pasqyrë më të qartë të kampeve të internimit të ngritura në vend.
The efforts to shed light on the history of internment and expulsion in communist Albania are to be appreciated and I think that this study will be important in this context. Through this study, I aim to highlight some issues that have not been adequately addressed in the past, bringing new facts that enrich the picture of communist repression. This study is the product of the cooperation I have had with the employees of the ISKK, whom I have the pleasure to thank.
A special thank you goes to the former Director of Studies at ISKK, Ms. Luljeta Lleshanaku, without whose persistence and contribution this study would not have been possible in the form it is today.
I also owe my deep gratitude to all former internees who share their experience with the ISKK staff, making a great contribution to the future and the generations to come./ Memorie.al
Lini një Përgjigje