FLASH
Shkruar nga Pamfleti
In Albania, the communist crime of the past is not documented and punished, it is not the "spiritual cleansing", the conscientious confession and denunciation of ordinary communist criminals! –
"Under the shadow of Rozafa"
During the 30's and 40's of the last century, with the descent of the unstoppable fascist and communist downpour on Europe, before and later on the whole world, "fate" took the Albanian nation by the throat. Like all young people, I found myself at a crossroads where a position had to be taken, even at the risk of my life. Then I said "no" to the dictatorship, I took the road that had no end, a navigator in the long sea, without shores. The act of rebellion that nearly killed me simultaneously set me free. I am an eyewitness of life in the fascist and communist hell in Albania, not as a "politician", "personality" of Albanian macro-politics, but as a student, as a young person who became aware of my role, at that time and in that place, from love for country and desire for freedom; simply, as a young man with remarkable sensibility, true to himself, of life with dignity.
Continues from last issue
The sweetness of the blind driver touched my heart. We got used to shame and humiliation for long years, the behavior of this simple man, the first day out of prison, as if it restored my faith in the good side of human beings, as if it melted the ice of cynicism, which I had accumulated for ten years with queue. In a building in front of me, a large portrait of the little dictator, Enver Hoxha, stood tall.
The encounter with this Asiatic satrap, who thoroughly enjoyed his role, aroused in me all the hatred for the man and his destructive work. He was the little man, who cruelly killed a great moment of national history. He was the criminal, who drowned the inspiring glory days of the heroic war against foreign invaders, with mass murders, prisons and endless exiles.
He was the adventurer who saw with a bullet and medieval torture, the enthusiasm of a young man for heroism in the fight for freedom, and the best Albanian friend. He was sold to the devil, who deceived the hopes and aspirations of a good people, for freedom, independence and democratization, with shameful submission to foreigners, who despised us! A taxi stopped in front of me. – "Shkodër"? - he asked. - "Yes", - I answered. - "Do you have money to pay"?! - "How much is the ticket"? - "Two hundred lek"! - "Good"! - I called them happy, that I had enough money for the trip.
On the way, I realized that the driver, a young man, came from my neighborhood. The long time in prison had its own reasons; a new generation, unknown to me, had grown up in my city. The passage of years had separated me from the society of the city. I felt half foreign, I created the first idea of the difficulty of my integration, in a social body, which was, in a large percentage, unknown to me.
The traffic was light, the car flew. At the entrance of the city, the silhouette of the castle of Rozafa was magnificent. A flood of memories washed over me, the longing for my Rozafa brought tears to my eyes. The driver looked at me and asked: - "How many years have you spent in prison?" - "Ten"! - I answered. He didn't speak at all. When we reached the road that leads to my house, I was shocked by the miserable condition of the neighborhood, and of the houses around: old, neglected as if they had deserted remains, like "houses without men".
In this state of mind, I got out of the car, paid the driver who honked nonstop, put the rags on my shoulder and headed towards the two-hundred-year-old, traditional door of my ancestors' house, where the family lived.
XXVII
Spurred on by the sound of the driver, you, your mother and sister came running to the door. Without saying a word, they jumped into my arms. I sat down on the rags, opened my arms and hugged my two beloved creatures, who never stopped crying, and snuggled like two frightened birds, on my chest. I kissed the heads of my mother and sister, without holding back my tears, I spent a few moments in that indescribable emotional state, but in complete happiness.
I was extremely touched by this display of endless love, which I had not known for ten years. Old Nana, she wouldn't let me go. The sister raised her head and, with tearful eyes, looked at me as if she couldn't believe herself, that I was there, next to her, at the threshold of the house I had left many years ago. Then, he gently caressed my hand: "Come inside", he said, "you must be tired". Meanwhile, the neighbors approached.
Some congratulated me on my release, others, whom I did not recognize, looked at me curiously. When I entered the house, my sister informed me that they lived in a room on the ground floor and that the rest of the house was occupied by tenants to be settled there by the "government". It was the first expression that prepared me for other unpleasant news. I was not shocked! I lived completely in the sea of joy, which covered me when I returned to my family and met my family members. I knew well their sufferings; of course, there was also the other part, the one when people suffer in silence and in the dark.
But neither my mother, nor my sister, nor I, wanted the stories of life in oppression to begin with. Contempt and misery, that we had passed. In the room I entered, there was no furniture. Only three beds, a table, a few chairs, the "mind", a sofa where they spent the day. I sat down, and again the wave of hugs and tears began to flow without stopping, this time, away from the eyes of the world. The three of us were free, freed from emotions, free with tears, without fear.
Ishim vetëm; tre fatzez të kapun në rrjetin gjithëpushtues, të nji situate, që nuk lejonte shpresën e nji dite ma të mirë. Të paktën, tashti ishim bashkë, e së bashku do të lundrojshim ujnat e turbullta të jetës nën komunizëm, që na priste. Së bashku, vuajtja ndjehet ma pak! Nga shikimi i tyne, kuptova qartë se gjendja ime fizike, i kishte tronditë.
Me lëkurën e nxime nga puna në diell, me rrobe të shkyeme e plot baltë, dhe me leckat e grumbullueme në nji strajce, nuk kisha mundësi, me mshehë këtë mjerim. U përpoqa me fol e me buzëqeshë vazhdimisht. Ata u kënaqën. Fillova me pyet për të tjerët. Më treguen se vllau ishte në shërbim ushtarak, se motrat, ishin “mirë të gjitha”, e me këtë u sigurova, se nga familja nuk kishte të burgosun të tjerë, e se vllau i arratisun, jetonte…!
Pa kalue shumë kohë, diktova në gjestet e tyne të kontrollueme, diçka serioze që i trazonte. E mora nanën pranë vetes, i hodha krahun mbi shpatulla, e me za të ulët e pyeta: “Më thuej nanë, a ke ndonji lajm të keq me më dhanë? Më fol haptas të lutem… më thuaj, çka të mundon përbrenda…”?! Ajo u mendue pak, e uli kokën. Edhe motra uli sytë. Mandej me nji za që dridhej, nana më tha: “Nuk kemi bukë…nuk kemi triska…e motra nuk gjen punë…”! Në fillim, nuk kuptova.
Atëherë, motra spjegoi, se buka jepej me triskë, vetëm për ata që punojshin, dhe se asaj i kishin refuzue çdo lloj pune, që nuk ishte punë fizike, kryesisht në ndërtim…! Tregimi i motrës më gjeti të papërgatitun, për nji gjendje kaq të padrejtë e të dhimbshme. Menjiherë, mendja më shkoi te puna ime në kamp, e sidomos ngarkim-shkarkimi i çimentos. Ideja që motra e re, do të detyrohej me punue me kazëm, me mbajt gurë e tulla në kantiere pune, brenda ose jashtë qytetit, më tronditi aq shumë, sa mbeta pa gojë…!
Ata kishin ulë kokën. Unë isha i heshtun. Vetëm pak minuta mbas gëzimit të lirimit nga burgu e bashkimit me familje, u gjeta në nji gjendje pa rrugëdalje, e kërcënuese. Tre të persekutuemë nga nji regjim i pashpirt, rrijshim kokë me kokë, të uritun, të frikësuem, e të izoluem. Nuk gjejsha shprehje që ngushëllonte, as fjalë që jepte kurajo, për këto dy qenie të shkreta.
Natyrisht, nuk kisha “andrrue” nji gjendje normale në familjen time, të përndjekun kamba kambës; megjithatë, edhe dyshimi ma i thellë, nuk kishte krijue idenë e nji gjendjeje kaq shtypëse e, poshtnuese. Pak nga pak, fillova me marrë veten, nga kjo përvojë që më shtypi si makina gurin, e që brenda pak minutash, më hapi horizontin e botës, që më priste përjashta, tashti që isha “qytetar i lirë”. – “Si keni jetue”? – pyeta me kujdes nanën.
– “Unë e marr racionin e bukës, sepse kam djalin në ushtri”, – përgjigj, e shtoi me za të ulët; – “kur kam të holla me e ble”.
Motra kishte ngulë sytë në dysheme e nuk fliste, por kuptova se ajo vuante, nga nji ndjenjë faji, pse nuk punonte e nuk siguronte bukën, për vete e për nanën. – “Po kur nuk keni bukë”? – vazhdova unë me kambënguljen e atij që gërvisht plagën që nxjerr gjak. – “Flejmë të urituna, – shtoi nana.
– Nganjiherë motrat na sjellin nga nji bukë…”! M’u kujtue se kisha akoma nji mijë lekët, që mora nji ditë ma parë. – “Kam unë të holla, – thashë. – Bleni bukën për sonte. Nesër do të kërkoj punë. Dalëngadalë, do të rregullohemi…”! Ata nuk folën. U ngrita në kambë, nxora prej xhepit të hollat, ia dhashë nanës, e përqafova përsëri tue i dhanë kurajo e sigurinë se, me punën time, do të jetojshim “si të tjerët”!
Ajo më përqafoi, pa folë. Mbas pastrimit e ndërrimit të rrobeve, u ula përsëri në minder, e pa folë, shikojsha këto dy krijesa të mjerueme që shkojshin e vijshin, tue u përpjekë me përgatitë nji gjellë për mue. E pabesueshme! Të hollat e mia, të fitueme në atë skëterrë, po shpenzoheshin me prue nji rreze dritë, në shtëpinë e zymtë. Të ulun njeni pranë tjetrit, shijuem së bashku, darkën e parë në familje, mbas dhjetë vjet ndamje të detyrueshme. Nana nuk u besonte syve, e mbante nji dorë mbi dorën time, pa folë.
Motra përpiqej me mbajt bisedën të gjallë. Unë përgjigjesha me dëshirë, e bana çdo gja të mundshme, mos me tregue skena të jetës, në burg e kamp. Ma vonë, filluan vizitat e motrave e kushërinjve. Të tjerët nga frika, nuk erdhën fare. Mbas përshëndetjeve fillestare, të gjithë shfaqnin çudinë e tyne, për gjendjen time “të mirë” shëndetsore e, unë përgjigjesha, se isha i lumtun që të gjithë ishin shëndosh e mirë, e të rritun. Ata buzëqeshnin. Por të gjithë ishin të vetëdijshëm, për këtë farsë që luhej, dhe e vetmja që lejohej në rrethana të këtilla.
Me ngrysjen e natës, në shtratin e pastër të shtruem për mue, e me rrobet e lamë që vesha, ndjeva veten nji “tjetër njeri”, në nji “tjetër botë”, që kisha harrue për nji kohë të gjatë. Përqafova nanën e motrën, ju urova natën e mirë, e me gëzimin e nji fëmije, mbulova kokën me çarçafin e bardhë, që mbante erë…sapuni! Erë sapuni! Ah, erë sapuni! Nji kënaqësi e papërshkrueshme më mbuloi, fillova me marrë frymë me fuqi e, me mbushë mushkënitë me këtë erë, që kisha harrue për vjet të gjata.
Pastërtia, nji “luks” i pamundun, në burgje e kampe, kthehej përsëri në jetën time. Isha jashtëzakonisht i kënaqun. Më dukej se e kaluemja, po fillonte me u shkri nga përvoja e re në gjiun e familjes, e çuditërisht, nga pastrimi që më siguronte “sapuni”, nji antidotë e pisllëkut, të imponuem nga rrethanat. Edhe nji konfort kaq i thjeshtë si pastrimi me sapun, fitoi përpjestime jashtë mase, mbas nji humbje të gjatë. Me gjithë thjeshtësinë e ngjarjes, u mbusha me gëzim. Në këtë gjendje shpirtnore, rashë në krahët e nji gjumi të thellë, pa asnji shqetësim, për të nesërmen plot të paprituna…!
U ngrita herët me kujdesin e gjetjes së punës. I veshun thjeshtësisht, i urova ditën e mirë nanës e motrës, me nji përqafim të ngrohtë, e u drejtova kah Zyra e Punës. Djaloshi i ri, nuk më njohu, kur i dhashë emnin. Por mbas pyetjes: “Ku ke punue ma parë”? e përgjigjes sime: “Dje jam lirue prej burgut”, ai, pa u mendue shumë, me urdhënoi: “Në Ndërmarrjen e Ndërtimit”. Mora nji copë letër, ku vërtetohej se kërkojsha punë, e pa fjalë tjetër, u largova. Në “ndërmarrje” kishte nji tjetër “zyrë pune”, që drejtohej nga nji harbut, gojëndytë, arrogant, e sadist, nga Peshkopia.
Porsa mori “letrën”, më shikoi me dy sy, që tregojshin qartë urrejtjen e tij për nji “armik të popullit”, shqiptoi nën za disa fjalë të ndyta, e m’u drejtue, si “beu arxhiut”: “Shko në stadium…! Aty do të punosh në turnin e parë”! U largova pa fol. I kënaqun që gjeta nji punë, që donte të thotë; bukë me triska për vete e për familjen, eca me hapa të shpejtë, me fillue punën sa ma parë. Në stadium, gjeta “përgjegjësin”, që më njifte mirë – nji ish-futbollist, – i dorëzova autorizimin e punës, e kur më pyeti se çfarë profesioni kisha, i përgjigja thjeshtë: “Punëtor krahu”! Ai më shikoi pa folë, por me nji qëndrim që më vrau përbrenda.
I veshun me rrobe të vjetra, e këpucë që nuk ishin të miat, i nximë nga dielli përvëlues i verës, i hollë me trup e flokët e qethun shkurt, ai që më njihte si student, tregoi nji përbuzje, që nuk dijsha si me spjegue. Heshtjen që mbretnonte, e theva unë: “Jam gati, të baj çdo punë krahu”! i thashë. “Kam nevojë për triskën e bukës…! Dje jam lirue nga burgu”! Ai më ndërpreu: “E di, e di”, më tha, “nuk më intereson cili je…! Këtu do të punosh si të tjerët…”! E mbasi u mendue pak, shtoi: “Do të pastrosh pistën e vrapimit, nga barnat e këqia…! Mos përdor kazmën, se prishen gurët e pistës…puno me dorë…! Fillo këtu e, vazhdo përpara…”!
-“Po”, përgjigja. E i shqetësuem për triskën, e pyeta: “Kur mund të marr triskën”? – “Në orën e drekës…! Eja në zyrë, të jap vërtetimin…”! përgjigj. Fillova punën në gjunj, sepse do të shkuleshin me dorë, rrajet e barit në pistë. Ishte e pamundun, por unë nuk kundërshtova. Punova me kokë ulun. Në drekë, shkova në zyrë, mora vërtetimin e u drejtova kah shtëpia, i dorëzova letrën nanës, tue i tregue se kishim të drejtë, për dy racione, e u ktheva në punë pa drekë, nga frika e vonesës, që ditën e parë. Vazhdova punën, deri në orën pesë mbasdreke.
Ajo që më bani përshtypje, ishte mungesa e punëtorëve tjerë në stadium. Unë isha i vetmi, që punojsha nën diellin pjekës të korrikut, i gjunjëzuem e, në nji punë të pamend. Herë mbas here “përgjegjësi” kontrollonte punën e bame, e grumbujt e barit të mbledhun, shfrynte, e pa me fol fare, largohej. Kuptova se isha i survejuem. Kjo punë zgjati pesë ditë, pa asnji rezultat; bari nuk pastrohej me dorë, e unë nuk kisha guxim me vue në dukje absurditetin e kësaj veprimtarie. Punojsha për bukën e gojës e isha i gatshëm me punue për atë copë bukë edhe në skëterrë…!
Ditën e dielltë, u befasova nga numri i madh i vizitorëve, që më urojshin daljen nga burgu. Shumica, ishin shokë të liruem para meje. Disa ishin të rij, që dëshirojshin me më njohë, e qartësisht solidarizoheshin me qëndrimin tim antiqeveritar, pa e thanë publikisht. Kjo masë të rinjsh, më ringjalli entuziazmin e viteve të rinisë, e forcoi edhe ma shumë besimin tim, në kauzën që mbrojsha. Shprehja e heshtun e solidaritetit në mes të shtypunve e të përndjekunve, e gjallë, e fortë, dinamike e thellësisht njerëzore, më bani të ndjehem kryenaltë. Zjarri i lirisë ishte i ndezun, e ushqehej me besnikëri në zemrat e kësaj rinie rebele!
Gjatë përcjelljes te dera e shtëpisë, si mbas zakonit, njeni prej të rinjve më dorëzoi nji zarf të vogël. “E ke nga Lili”! më tha. Unë nuk përgjigja. U ktheva i tronditun nga kujtimet e së kaluemes, që më kishin dhanë nji mijë orë lumturie, e shkaktue dhimbje nga nji sjellje fyese njikohësisht. “Lili” thashë me vete, “çka dëshiron sot nga unë”?! Hapa letrën menjiherë, e kuptova se ndjenjat e dashunisë sime të thellë për atë krijesë që adhurova gjatë viteve të rinisë, ishin akoma të forta. Nuk u zhgënjeva!
Mbas dhjetë vjet fyemjesh e vuejtjesh, Lili ishte personi i parë që më drejtohej me pasion e, që më çmonte si “njeri”. “Nuk do të harroj kurrë”, shkruente ajo, “sa i mirë ke qenë, sa i sjellshëm, e sa i ndryshëm nga të tjerët…”! Kuptova se Lili, nuk ishte e lumtun! Javën e dytë, më caktuen punën në kanalizimin e tokave të Qendrës Zooteknike. Me përvojën e gjatë në kanalet e Maliqit, Bedenit e Myzeqesë, kjo punë më erdhi relativisht e lehtë, e “norma” ishte ma e vogël, se në kampe. Kjo më lejonte me e tejkalue e, me sigurue të ardhuna ma të mira. Në kanalet e reja, punojshin vetëm “elementët armiq”, “kulakë” e, ish-të burgosun politikë, si unë. Vuajtjet e randa më kishin mësue, me qenë i kujdesshëm e me fol sa ma pak, e aspak “politike”.
During these days, I strengthened my conviction that I had been transferred from a small prison to a big prison: fear spoke to me with my friends, the assigned work that had to be done, the uninterrupted control by the "Security" elements, who constantly circled around us. , and from the "members of the party", who among us, directed the works, as well as the disconnection from the world, because when you get tired of work, you have no energy left to visit others, they were dizzying. Within a few days, I transformed into a working robot that moved its arms, like a mechanism, fulfilled the norm, came home tired, cleaned itself, ate dinner in silence, went to bed, slept a dreamless sleep...!/Memory. al
Lini një Përgjigje