FLASH
Shkruar nga Skënder Latifi
– The crimes of the UDB and the silence of Albanian victims and witnesses –
Unfortunately, as many times throughout the 20th century, Kosovar society manifested forgetfulness and negligence towards the events that were already part of the painful history of the 1950s and 1960s, and this was especially seen in the “appearance of chronic forgetfulness” and such behavior irritated the intellectual circles of Kosovo. The lack of concrete accusations, the lack of continuous evidence would have irritated the head of the daily “Rilindja” so that in mid-November 1966 he published an article entitled “What are you silent about?” and this call in the form of revolt came, due to the lack of people appearing before the relevant commissions, where they could talk about their experiences, suffering, violence, etc., that is, witnesses and direct survivors of the serious events during the years 1956 - 1966; “We had a man who fought against Albania, so that Kosovo would not join it”!
Below we will present some of the reactions that were manifested throughout the former Yugoslavia after the Brijuni Plenum was held. Among the archived materials are the various reactions of citizens listed under the heading "Temporary disposition", but also of various officials, starting from the local level to the highest state structures.
"In the Autonomous Province of Kosovo, the decisions of the Fourth Plenum had a great echo. Citizens gave strong support to the decisions of the Central Committee and condemned the distortions presented in the Security Service. Citizens are particularly irritated by the behavior of Svetislav Stefanović. Citizens have followed the news related to the plenum with attention, but it should be emphasized that in those days even the daily press was sold out very quickly" - states this document to which a statement by a Serbian citizen from Mitrovica is also attached.
“We had a man who fought against Albania and for Kosovo not to join it. That is why I ask who will protect us from Albania now”?! While a Serb from Leposavic asked; “why was the Fourth Plenum held in Brijuni and not in Belgrade”, a citizen in Ferizaj also asked; “are Rankovic and Stefanovic aware of what mistakes they have made, since they will be reflected in our development…”?! While an Albanian citizen in Pristina asked; “did the decisions of the plenum also apply to the Internal Affairs Service or only to the UDB”? etc.
Në spektrin e gjerë të reagimeve janë ruajtur edhe reagimet siç thuhet; “në baza nacionaliste” në territorin e Republikës Socialiste të Serbisë (përfshi edhe deklaratat e serbëve të Kosovës), që janë sistemuar më 11 korrik të vitit 1966. “Ja e kishin një politikan serb dhe atë e shkarkuan”, është deklarata e një qytetari serb në Mitrovicë. “I dëbuan serbët”. – etj.
Ndërsa prej reagimeve në republikat e atëhershme të Jugosllavisë, i kemi veçuar reagimet në komunën e Ulqinit, ku shqiptarët e kishin ngritur shqetësimin se; “a thua vallë vendimet e Plenumit të Brioneve, do të zbatohen deri në fund! Se deri më tani UDB-a kishte jetuar në kurriz të qytetarëve”? – madje ulqinakët e kishin përdorur edhe një shprehje tallëse që ka zënë në vend ndër materialet e evidentuara dhe ajo thotë; Urdhëroni, hyni lirisht në këtë hapësirë, se aty nuk janë vendosur mjetet e përgjimit”.
Është interesant edhe reagimi nga Universiteti i Lubjanës, ku përveç tjerash thuhet se; “është e domosdoshme që të kemi sa më tepër kuadro të diplomuara, që nuk duhet të jenë vetëm ekspertë në kuptimin e ngushtë dhe të jenë të lidhur vetëm për makinat e prodhimit, por ata të jenë ekspertë të dijeve më të zgjeruara”.
Ndërsa nga Republikën Socialiste të Maqedonisë, reagimet kishin ardhur nga Tetova ku madje potencohet veçmas; “se diskutuesit kanë qenë të guximshëm dhe kërkesa e tyre është që pastrimi të fillojë nga niveli i Kuvendit Komunal dhe të vazhdojë deri në nivelet më të larta. Veçmas duhet qëruar hesapet me individët e UDB-së, pasi veprimtaria dhe keqpërdorimet e tyre kanë ndikuar në përkeqësimin e marrëdhënieve midis shqiptarëve dhe maqedonasve”.
Në radhën e letrave dërguar Komitetit Qendror të Lidhjes Komuniste të Jugosllavisë dhe Titos, është edhe ajo nga Shërbimi i Sigurimit Shtetëror të Prishtinës; “Jemi të vetëdijshëm për deformimet burokratike që vitet e fundit e kanë përfshirë shërbimin, por jemi të gatshëm që të çlirohemi prej këtyre telasheve”, – thuhet në të. Ndërsa në Gostivar përfaqësuesit e strukturave lokale (shqiptare), kishin kërkuar; “dënime për Aleksandar Rankoviq dhe Svetislav Stefanoviqin”.
Përkrahja ndërkombëtare dhe letrat kërcënuese drejtuar Titos
Lidhur me ngjarjet rreth Plenumit të Brioneve me interes të veçantë janë edhe reagimet ndërkombëtare. Sa i përket qëndrimit të State Departamentit të SHBA-së, në reagim është thënë se; “State Departamenti është i befasuar me vendimet e aprovuara në plenum dhe se ekziston bindje e plotë se aksioni i Komitetit Qendror të Lidhjes Komuniste të Jugosllavisë, mundet t’i përshpejtojë proceset ekonomike dhe reformat në Jugosllavi, me çka forcohet prestigji i shtetit në botë”.
Më pas nga State Departamenti është tërhequr vërejtja se; “është e rëndësishme që çështja është zhvilluar në mënyrë të hapur dhe publike, pa përdorim të mjeteve ekstreme me çka është dëshmuar se njëherësh në këtë vend ka përparuar procesi demokratik”. Në fund të këtij reagimi është thënë se; “State Departamenti është duke e përcjellë situatën me kujdes, sidomos në planin e marrëdhënieve midis kombeve”!
Ndërsa reagimi nga Bashkimi Sovjektik ka ardhur nga biseda që kreu i shtetit Leonid Brezhnjev, atëbotë e ka pasur me ambasadorin e shtetit jugosllav në Moskë. “Brezhnjev përpiqej që të distancohej nga mundësia që Rankoviqi personalisht i është referuar dhe i ka besuar atij dhe se marrëdhëniet ndërshtetërore kanë qenë dhe mbeten të mira”, thuhet në materialin e emërtuar shkurt “Brezhnjev”.
“Likuidimi i Aleksandar Rankoviqit, të cilin Ipeshkvit katolikë e kanë akuzuar për shkak të përndjekjes së Kishës Katolike, është manifestim i krizës së brendshme që e ka përfshirë shoqërinë jugosllave në të gjitha fushat e jetës. Vatikani edhe më herët ka pasur informacione për rrymat ‘demokratike’ të Kardel dhe ‘totalitare’ të Rankoviqit. Vlerësojmë se ky qërim hesapesh në Jugosllavi nuk do kalojë pa pasoja, veçmas midis qarqeve serbe”, është shkruar në reagimin e Vatikanit rreth shkarkimit të Aleksandar Rankoviqit.
Por, megjithatë duhet të kujtojmë se në materialet e Komisionit Verifikues është konstatuar se; “Aleksandar Rankoviq dhe grupi i tij ka shfaqur interes të veçantë për marrëdhëniet e Jugosllavisë me shtetet e Bllokut Lindor, prandaj edhe është synuar që të arrihet kontrolli i plotë mbi ato marrëdhënie. Kështu shumica e pozitave në përfaqësitë diplomatike jugosllave, në vendet e Bllokut Lindor është plotësuar me njerëz nga radhët e Shërbimit të Sigurimit Shtetëror.
Shërbimi i Kundërzbulimit të UDB–së, kishte arritur që praktikisht të realizojë kontrollin e plotë mbi politikën tonë të jashtme ndaj Shqipërisë”, thuhet qartë në njërin prej materialeve të arkivuara. Ndonëse ndër masën e madhe të materialeve mungon reagimi i Shqipërisë zyrtare, megjithatë ai është përfshirë në rubrikën e shkrimeve të shtypit ndërkombëtar lidhur me ngjarjet rreth Plenumit.
“Shtypi shqiptar po e shfrytëzon Plenumin e Katërt për forcimin e fushatës kundër Jugosllavisë. Komentet rreth ngjarjeve janë përplot fyerje në llogari të shtetit të Jugosllavisë dhe në këto shkrime gjithkund është prezente teza e dëshmimit të qëndrimit të drejtë të vlerësimeve zyrtare shqiptare në raport me Jugosllavinë”.
Me interes janë edhe letrat që i janë dërguar Josip Broz Titos, dhe ato janë karakterizuar si “armiqësore”. Janë të arkivuara 11 sosh të gjitha anonime, 8 janë nga Serbia, 1 prej Sllovenie, por që është verifikuar se nuk është e shkruar prej qytetarit të përkatësisë sllovene, 1 prej Kroacie dhe 1 prej Parisi.
“Rankoviqi dhe Stefanoviqi janë degraduar sepse janë serbë, prandaj në mënyrë ultimative duhet anuluar vendimet e Plenumit”, është shkruar në letrat anonime, por ato në përgjithësi bartin tone dhe ngjyrime kërcënuese se “se Titoja deri më tani e ka ndërmarrë veprimin më të gabuar, pasi ai nuk duhet të harrojë se në duart e serbëve janë ushtria dhe policia. Serbia nuk do të pajtohet kurrë me këtë goditje”, është shkruar në to.
Përgjegjësit, përgjegjësia, harresa dhe heshtja në Kosovë
Mirëpo, fatkeqësisht sikur shumë herë përgjatë shekullit XX-të, shoqëria kosovare e manifestoi harresën dhe neglizhencën ndaj ngjarjeve që tashmë ishin pjesë e historisë së dhimbshme të viteve të pesëdhjeta dhe të gjashtëdhjeta të shekullit XX-të, dhe kjo u pa sidomos në “shfaqjen e harresës kronike” dhe një sjellje e tillë i irritoi edhe qarqet intelektuale të Kosovës.
Mungesa e akuzave konkrete, mungesa e dëshmive në vazhdimësi do ta kenë irrituar kreun e së përditshmes “Rilindja” që në gjysmën e nëntorit të vitit 1966 ta publikojë një shkrim me titull “Për çka po heshtni” dhe kjo thirrje në formë revolte vinte për shkak të mungesës së paraqitjes së njerëzve para komisioneve përkatëse ku ata mund të flisnin për përjetimet e tyre, pësimet dhunën etj., pra dëshmitarë dhe përjetues të drejtpërdrejtë të ngjarjeve të rënda përgjatë viteve 1956 – 1966.
Padyshim se një qëndrim i tillë pasiv i kishte gëzuar vetë ideatorët e “Aksionit të mbledhjes së armëve”. Kështu sipas dëshmisë së vetë Vojin Lukiqit, numri i përgjegjësve të Shërbimit Brendshëm që u dënua ishte fare i vogël dhe madje ky kryekriminel është ankuar se edhe ata pak funksionarë që janë dënuar nuk e bartnin ndonjë faj!
Në radhën e funksionarëve të dënuar ishin, krye-shefi i Sekretariatit të Punëve të Brendshme në Pejë -Vujo Vojvodiq, që ishte dënuar me pesë vjet burg nën akuzën se i kishte hedhur në kurth disa shqiptarë të cilët ishin vrarë nga forcat e sigurisë, më pastaj krye-shefi disavjeçar i Shërbimit të Punëve të Brendshme në Gjakovë dhe Mitrovicë, Jovo Bajat, që ishte dënuar vetëm me gjashtë muaj heqje lirie, edhe pse u akuzua për vrasjen e tre shqiptarëve, krye-shefi i Shërbimit Shtetëror të Sigurisë në Gjakovë, Mirko Iliqi u mbajt në burg vetëm dy muaj për shkak se e vrau Rexhë Dervishajn, gjithashtu me dy muaj burg u dënua kapiteni i milicisë Vllado Dashiq, edhe pse u akuzua për vrasjen e dy shqiptarëve, ndërsa punëtori (inspektori) i Shërbimit të Sigurisë së Shtetit në Pejë, Mile Vujoviq u dënua me dy muaj burg, për shkak të “detyrimit me dhunë” të pranimit të veprës të një qytetari shqiptar!
The chief of the Internal Affairs station in Peja, Mile Kostić, and the militia inspector also in Peja, Golub Dančić, were dismissed from their jobs. Although the Executive Council of the Kosovo Provincial Assembly had established the Commission for the Investigation of Deformities and Abuses in the State Security Service in Kosovo at the end of September, commissions were also later established at the level of seven centers: in Pristina, Mitrovica, Peja, Gjakova, Prizren, Ferizaj and Gjilan. However, based on the reports, the evidence is very small. This is seen from the report of November 3, 1966, when the Provincial Commission submitted it to the President of the Kosovo Assembly.
It was verified that the commission had received 885 complaints or accusations. Of these, 814 were named, while 71 were anonymous. So, the call “What are you silent about” of the daily “Rilindja” was at the same time a call for revolt, as it was impossible that in ten years and more of terrorizing Albanians throughout Kosovo, when both the perpetrator of this terror, Aleksandar Ranković, and his associates testified that 26,000 weapons had been collected in Kosovo, the number of complaints did not exceed 1,000! Thus, the most complaints - accusations were filed in Skenderaj 164, in Gjakova 114, Prishtina 112, Prizren 50 and Peja 44.
While it should be remembered that in Peja, the UDB had experimented with Peja citizens! Therefore, and in this spirit of "silence" and a bit of fear of Serbia's counter-reaction against Tito himself, on December 9, 1966, after reading the report of the State Commission on the "Rankovic Conspiracy Faction" and after it was established that "the unconstitutional activity of this faction, abuses, nationalism and anti-self-government political activity, by decision of Josip Broz Tito, Aleksandar Rankovic was abolished, that is, he was released from further prosecution"./ Memorie.al
Na "tronditet" me keto te reja. UDB krijoi PKSH. UDB u ul kembekryq ne te gjitha ministrite e kontrollonte cdo shkrese. Edhe kur "i larguam" kishin lene viruset ne cdo cep te administratave Shqiptare. Di mire qe serbe punonin ne KQ te PPSH deri ne 1990. Edhe deri sot kane punuar kelyshe serbesh ne Arkivat e Shtetit. I verifikoni e cuditerisht do gjeni surreter interesante. Jane finoke bota, nuk jane derra grrr grrr grrr si ne qe zhgerryemi ne lluce.