FLASH
Shkruar nga Carlo Cottarelli
Tensionet në Lindjen e Mesme po tronditin tregjet e energjisë, duke nxitur frikën për një rikthim të mundshëm të inflacionit të lartë dhe ngadalësimit ekonomik. Ndërsa çmimet e naftës dhe gazit shënojnë rritje, stabiliteti i Evropës varet tashmë nga kohëzgjatja e konfliktit dhe aftësia e qeverive për të menaxhuar burimet e kufizuara fiskale.
Pas sulmit të SHBA-së dhe Izraelit ndaj Iranit, një pasiguri e madhe mbretëron në ekonominë globale, duke ngritur pikëpyetje të mëdha mbi qëndrueshmërinë e tregjeve në muajt në vijim.
Shqetësimet janë të përhapura se rritja ekonomike globale mund të dëmtohet rëndë nga rritja e çmimit të naftës dhe gazit, duke krijuar një efekt domino që prek çdo hallkë të prodhimit industrial dhe shpërndarjes.
Zonat që tashmë po përjetonin një rritje të ngadaltë dhe delikate mund të bien në të kuqe, duke shkaktuar një recesion të kombinuar me inflacion të lartë, një skenar që do të godiste rëndë konsumin e familjeve.
Këto shqetësime janë plotësisht të justifikuara, pasi historia na ka mësuar se Lindja e Mesme mbetet epiqendra e lëkundjeve energjetike. Por nuk duhet ta teprojmë me pesimizmin përpara se të shohim reagimin e plotë të prodhuesve të tjerë globalë.
Tregjet globale të aksioneve, kanë rënë për shkak të ndikimit të pritur të kostove të energjisë në prodhimin industrial dhe transportin ndërkombëtar. Disa investitorë besojnë se kjo rënie fillestare mund të shkaktojë një shitje të zgjatur të aksioneve, duke pasur parasysh se çmimet e tyre dukeshin shumë të larta dhe të fryra që në fillim të vitit.
Ka të ngjarë që ky korrigjim të jetë i dhimbshëm, por është ende shumë herët për ta thënë me siguri nëse jemi përpara një krizë afatgjatë apo thjesht një reagimi emocional ndaj pasigurisë gjeopolitike.
Për momentin, ajo që po shohim në tregjet e aksioneve pasqyron besnikërisht atë që po ndodh në tregjet e hidrokarbureve; nëse këto stabilizohen përmes diplomacisë apo rritjes së prodhimit, ka gjasa që edhe bursat të rimëkëmben gradualisht.
Çmimet e naftës dhe gazit janë rritur ndjeshëm, por me ritme që ndryshojnë sipas llojit të lëndës djegëse. Çmimi i “arit të zi” u rrit relativisht në nivele modeste, me 10-15 për qind midis të hënës dhe të martës. Gazi pati një ecuri më shqetësuese, ku çmimet në tregun e Roterdamit pothuajse u dyfishuan, por duhet theksuar se ato filluan nga një bazë relativisht e ulët.
Për momentin, ato ende tregtohen në nivele shumë më poshtë se ato të arritura në vitin 2022, menjëherë pas fillimit të pushtimit rus të Ukrainës. Në atë kohë, çmimi i gazit u rrit nga 80 euro për megavat orë në mbi 300 euro, ndërsa tani rritja e fundit e ka çuar atë nga 30 në rreth 60 euro, një shifër që mbetet akoma brenda kufijve të menaxhueshëm për industrinë evropiane.
Nëse këto nivele do të ruheshin pa u rritur më tej, ndikimi në ekonominë globale do të ishte relativisht i kufizuar. Fondi Monetar Ndërkombëtar vlerëson se një rritje prej 10 për qind e çmimeve të naftës do të ulte rritjen e prodhimit të brendshëm bruto në vendet importuese me vetëm 0.1 deri në 0.2 për qind, shifra këto që konsiderohen të përballueshme edhe për ekonomitë evropiane që vuajnë nga rritja e ngadaltë.
Për më tepër, përvoja e vitit 2022 na tregoi se rritja e çmimeve nuk shkaktoi një kolaps, pasi rritja globale ishte 3.6 për qind dhe ajo e eurozonës 3.5 për qind. Edhe pse duhet pranuar se ato shifra pasqyronin pjesërisht edhe vullnetin e madh për rimëkëmbje pas periudhës së gjatë të pandemisë.
Megjithatë, ky optimizëm duhet të jetë i matur dhe i kushtëzuar nga 3 konsiderata kritike për të ardhmen. Së pari, rritjet e çmimeve do të vazhdonin të ishin agresive nëse tregjet do të ndienin se lufta do të zvarritej për një kohë të gjatë pa një zgjidhje të qartë.
Tregtarët aktualisht presin që mbyllja e Ngushticës së Hormuzit të zgjasë vetëm pak javë, duke shpresuar në një operacion të shpejtë ushtarak, por çdo vonesë do të nxiste spekulimet.
Së dyti, në rrezik nuk është vetëm prodhimi i përgjithshëm, por edhe inflacioni që godet shportën e konsumit dhe shpërndarjen e të ardhurave. Një rritje e tillë e kostove të jetesës, çon në një ulje të ndjeshme të pagave reale, të cilat në shumë vende nuk janë rikuperuar ende në nivelet e para vitit 2021.
Së treti, kapaciteti i Evropës për të reaguar do të varet nga politikat fiskale, ku është zvogëluar ndjeshëm hapësira për subvencione. Deficiti italian, i cili gjatë krizës së kaluar tejkalonte 8 për qind, tashmë synohet të ulet në 3.1 për qind për vitin 2025, çka tregon se buxhetet shtetërore janë më të shtrënguara.
Kjo situatë konfirmon se reduktimi i varësisë nga hidrokarburet që vijnë nga rajonet konfliktuale, është e vetmja rrugë për të garantuar një stabilitet ekonomik afatgjatë dhe të pavarur./ Përshtati "Pamfleti" Nga “Corriere della Sera”
Lini një Përgjigje