FLASH
Shkruar nga Giedre Peseckyte
From assembling trauma kits for mass casualties to equipping medics with protective vests, wartime health planning is no longer hypothetical on NATO's eastern flank...
Speeding along Fabriko Street in an ambulance toward Lietavos School, Martyna Veronika Noreikaite felt unprepared.
It was a sunny Tuesday morning in mid-May when Noreikaite was notified on the radio of an explosion in Jonava, a town of 30,000 in central Lithuania.
During her three years as a physician assistant, her calls, on a typical day, involved high blood pressure or chest pain. This was Noreikaite's first mass casualty case.
As they approached the school, with sirens blaring non-stop, the building was covered in smoke.
"People were running around, lying on the ground, screaming," Noreikaite said, recalling the chaos. Police, firefighters and military personnel were at the scene.
Noreikaite and her colleague were the first paramedics to arrive. "When you see what happened, you panic and scream, you don't know what to do or where to go. You forget everything. You lose your balance," she says.
The novelty of such a disaster in a peaceful European state was precisely the reason why Lithuanian authorities had organized the two-day "Iron Wolf" military exercises.
The aim was to prepare the army, police, firefighters, hospitals and paramedics to act in extraordinary circumstances, as Lithuania braces for the worst-case scenario: an attack on NATO's eastern flank. Since Russia's full-scale invasion of Ukraine, the threat of military conflict has become greater.
"When the media reported that the war had started in Ukraine, it was terrifying," Noreikaite said.
Now she feels more at ease and focuses on training and mastering triage protocols. Exercises, like the one in Jonava, help. In fact, she believes they "should happen more often."
Lithuania is no exception: All NATO countries on the eastern border are revising crisis response protocols for healthcare facilities, organizing training exercises, investing in ballistic helmets and vests, and moving operating rooms underground. Since the conflict in Ukraine, the illusion that Europe is safe from war has been shattered.
“It’s not a question of if Russia will attack,” said Ragnar Vaiknemets, deputy director general of the Estonian Health Board, which oversees preparedness for crises from pandemics to war. According to him, the question is when it will happen.
Previously under Soviet occupation, countries on Europe's eastern border know all too well how quickly troops can arrive.
“We have bad neighbors here: Russia and Belarus,” said Daniel Naumovas, Lithuania’s deputy health minister, at an event in February. His country connects NATO to the Baltic states via the Suwałki Trench, a narrow and vulnerable corridor seen as one of the most likely targets of a future Russian attack.
While all EU countries are “in the same boat,” some are at the forefront “where the water is cold,” Naumovas said. For NATO countries in the east, war preparedness is not optional, it is urgent.
"Few EU countries are frontline countries," said Katarzyna Kacperczyk, undersecretary of state at Poland's health ministry.
Poland has raised the issue of health security during times of conflict throughout its rotating presidency of the Council of the EU, where Europe's security has been a central theme.
"We cannot prepare an emergency or strategic plan for the military sector, the economic sector or the energy sector and exclude the health sector," Kacperczyk said.
Hospitals under fire
Russia's invasion of Ukraine has shown that modern conflicts no longer spare health services or the civilians they serve. Eastern European countries are taking notice.
Located just 50 kilometers from the EU's external border with Belarus, Vilnius University Hospital, Santaros Clinics, is developing underground infrastructure, shelters, helicopter landing pads and autonomous systems that would allow it to function even if the electricity or water supply were to be cut off.
In Estonia, in addition to body armor for ambulance crews, satellite phones will be distributed to maintain communications if traditional networks fail. There are even plans to generate an independent internet network if necessary.
Power generators are being installed throughout the healthcare system, following Ukraine's experience with Russian attacks that regularly cut off electricity to civilians.
"We know for sure that Russia is targeting civilian infrastructure and energy structures, and that means you can't have situations like this where the hospital is not functioning because of some problems with the power plant," Vaiknemets said.
Many hospitals in Eastern Europe, relics of the Soviet era, are particularly vulnerable. "We have tall buildings, we have large buildings. They are in a complex, in an area," Vaiknemets said.
Hospitals are now looking at ways to repurpose basements to convert them into operating rooms if needed.
Estonia is providing mobile medical units, temporary treatment facilities that can be deployed in emergencies, which should help address the currently limited critical care capacity in Europe.
Ndërsa vendet evropiane kanë mesatarisht 11.5 shtretër të kujdesit intensiv për 100,000 banorë , "nevojat në kohë lufte mund të kërkojnë 3 deri në 5 herë më shumë se ky kapacitet", tha Bjørn Guldvog, këshilltar special në Drejtorinë Norvegjeze të Shëndetësisë, në një aktivitet për sigurinë shëndetësore në prill. Mbajtja e një vëllimi të lartë operacionesh për javë ose muaj do të ishte gjithashtu sfiduese. "shumica e institucioneve mund të përballojnë ndoshta 120-150 përqind të vëllimit normal kirurgjikal për 24 deri në 48 orë", tha ai.
Furnizimet me gjak dhe oksigjen do të bëheshin gjithashtu kritike.
Stoqet dhe zinxhirët e furnizimit
Edhe spitalet më të përgatitura nuk mund të funksionojnë pa ilaçe, furnizime dhe pajisje, dhe vendet baltike po grumbullojnë rezerva në përgatitje për viktima masive. Estonia, për shembull, ka ndarë 25 milionë euro për furnizime për emergjenca masive, duke përfshirë pajisje ortopedike, kapëse për qafë dhe komplete për trauma, duke qenë "investimi i vetëm i madh që është bërë", tha Ministrja e Shëndetësisë Riina Sikkut në një aktivitet në shkurt.
Stoqet do të siguronin që spitalet të mund të funksionojnë derisa furnizimet nga aleatët të mbërrijnë tek ato, tha Vaiknemets, duke shtuar se NATO është thelbësore për sigurimin e rrugëve të furnizimit.
Në Letoni, që nga Covid-19, institucionet e kujdesit shëndetësor janë detyruar të mbajnë një furnizim tremujor me ilaçe. “Nuk e kam menduar kurrë se do të thoja faleminderit Covid-it, por falë Covid-it gjetëm burime financiare”, tha Agnese Vaļuliene, sekretare shteti në ministrinë e shëndetësisë.
Por vendet baltike janë shumë afër vijave të frontit për të mbajtur të sigurta furnizimet e emergjencës, tha Jos Joosten, një këshilltar mjekësor në Shërbimin Evropian të Veprimit të Jashtëm, trupin diplomatik të BE-së. Si rezultat, vendet e tjera të BE-së duhet të "identifikojnë gjërat që janë të pakta, që janë shumë të vështira për t'u organizuar, veçanërisht për kombet e vogla", tha Joosten.
Mungesa e fuqisë punëtore është një sfidë themelore për vendet baltike, ku personeli shëndetësor i përditshëm është tashmë i pakët. Estonia, me një popullsi prej 1.3 milion banorësh, ka gati gjysmën e fuqisë punëtore të kujdesit shëndetësor për frymë të Gjermanisë.
Si rezultat, pacientët “nga vijat e para” nuk mund të presin të njëjtin kujdes që do të merrnin në kohë paqeje, tha Vaiknemets, i cili është “parimi kryesor dhe themelor i planifikimit tonë të masave për krizat”.
Por ka një problem tjetër: Jo të gjithë janë të përgatitur të qëndrojnë.
Kur Rusia pushtoi Ukrainën, Noreikaite, si të gjithë ndihmës mjekët, iu desh të nënshkruante një deklaratë ku thuhej se nëse shpërthente lufta në Lituani, ajo do të qëndronte dhe do të punonte.
Një anketë lituaneze zbuloi se mbi 1/4 e punonjësve të shëndetësisë ka të ngjarë të iknin gjatë luftës, ndërsa më pak se 40 përqind do të qëndronin dhe një e treta nuk ishin të sigurt.
Estonia parashikon modele të ngjashme. “ka patriotë, ata që ndërhyjnë së pari, njerëzit që ne e dimë pa diskutim se do të qëndrojnë”, tha Vaiknemets.
Ndërsa ai është i bindur se shumica e mjekëve dhe infermierëve do të mbeten, autoritetet e Estonisë po punojnë për të lehtësuar shqetësimet, veçanërisht në lidhje me sigurinë e familjes. “Është shumë njerëzore: Nëse nuk ndihem i sigurt, nëse nuk kam besim se familja ime është e sigurt, nuk do ta bëj”, tha Vaiknemets.
Në Letoni, pulmologu Rūdolfs Vilde tha se disa mjekë me të cilët foli po merrnin në konsideratë ikjen nëse shpërthen lufta, veçanërisht prindërit që "nuk e shohin se si do të ishte e përshtatshme për ta t'i braktisnin fëmijët diku dhe të ishin në spital në kohë krize ushtarake", tha ai.
Spitali i tij në Riga ka filluar gjithashtu seanca trajnimi për luftë, tha Vilde. Spitale dhe vende të tjera kanë filluar gjithashtu të shtojnë stërvitjet e gatishmërisë për luftë.
Estonia po përforcon trajnimin e saj në të gjithë sistemin. Spitalet, ekipet e ambulancave dhe punonjësit e shëndetësisë udhëzohen se si të kalojnë në "modalitetin e krizës", në të cilin ata duhet të merren me flukse të mëdha pacientësh dhe të trajtojnë lëndimet e kohës së luftës, duke përfshirë plagët nga shpërthimet, traumat nga armët e zjarrit, djegiet, amputimet dhe lëndimet e shtyllës kurrizore ose të kokës - që janë të rralla në mjediset civile.
Në Spitalin Universitar të Vilniusit në Lituani, “janë kryer stërvitje evakuimi dhe ushtrime gatishmërie për pritjen e një numri të madh viktimash për stafin e spitalit” së bashku me Forcat e Armatosura Lituaneze dhe Unionin e Pushkatarëve, tha shefi i spitalit Tomas Jovaiša.
Vaiva Jankienë, infermiere dhe koordinatore në Qendrën Mjekësore Blu/Yellow, e cila ofron kujdes mjekësor për civilët pranë vijës së frontit të Ukrainës me Rusinë, ka ofruar vullnetarizëm mbi 20 herë në Ukrainë që nga prilli i vitit 2022, përfshirë edhe në qytetin e goditur nga mizoritë e Buchas menjëherë pas çlirimit të tij. Ajo tha se mënyra më e mirë për të përgatitur specialistë të kujdesit shëndetësor është duke ofruar vullnetarizëm në Ukrainë.
Ajo e përshkroi shkallën e lëndimeve dhe sëmundjeve në Ukrainë si “të vështirë për t’u kuptuar”, shumë plagë janë të ndryshme nga çdo gjë që është parë më parë, për shkak të taktikave të reja të kohës së luftës.
Ndërsa një mjek traume në Lituani mund të kryejë një amputim në vit, në Ukrainë, reparte të tëra spitalore janë të mbushura me pacientë që vuajnë nga amputime të një, dy, tre ose edhe katër gjymtyrëve - plus një sërë lëndimesh të tjera të rënda. "Ne kemi shumë pak përvojë në trajtimin e traumave të tilla komplekse dhe të shumëfishta", tha ajo.
Due to the use of advanced weaponry in Ukraine, including long-range missiles and military drones, the front line is no longer a fixed border. Attacks can now reach targets hundreds of kilometers away, endangering hospitals and civilian infrastructure far from combat zones and making evacuation plans essential.
As a result, countries further from the front lines must prepare to receive patients and refugees, Joosten said, warning that EU solidarity would be put to the test. “If Lithuania is invaded, who is responsible for the Lithuanians, because there is no Lithuania anymore? But the European Union is still there,” he said.
Joosten urged EU institutions to create funds to treat civilian and military casualties, as well as displaced populations.
He added that the casualties could be significantly higher than in Ukraine.
"Those 4,000 patients we evacuated from Ukraine, that's nothing, 4,000 in 3 years. Let's talk about 4,000 in two weeks, and then again the next two weeks, and the next two weeks... the numbers are so different when the real war starts," he said.
No one knows when, or if, war will come. But, as Vaiknemets said: “crisis never screams when it is coming.”
That's why Poles and the Baltic states "must prepare for the worst," Vaļuliene said. / Adapted from Politico/
Lini një Përgjigje