FLASH
Shkruar nga Aleksandar Matkoviç 
From Serbia to Albania, protests are taking similar forms against large projects supported by international capital. States are increasingly acting as intermediaries for the interests of global capital, rather than protecting their own citizens. This is creating the ground for a new Balkan solidarity across historical divisions.
I have been following the recent protests in Albania, but from a different perspective: as a participant in a similar wave of mass protests in Serbia. In 2024, I received death threats for three months after publishing an academic article highlighting questionable economic data about a German-backed lithium mining project that threatened to devastate rural Serbia.
Since some of the threats were written in German and followed a visit by then-German Chancellor Olaf Scholz, the case received international attention. It is still under investigation by the United Nations and was also covered by the British newspaper The Guardian, drawing attention to the massive protests across Serbia and the repression that followed.
Earlier, I was involved in the internationalization of Serbia's resistance against lithium mining projects, connecting activists and local communities from Portugal, Chile, Spain, Germany, and other countries with those in Serbia, as part of what became known as the "Jadar Declaration."
It is precisely these international connections that have led to the threats against me. That is why I have strong reasons to speak out about what is happening in Albania, after a month of protests against a destructive project to build a luxury resort, supported by Jared Kushner.
Of course, not everyone shares this view. Decades of nationalism and war have created deep divisions between Serbia and Albania. However, the similarities are significant.
Both governments are facing strong backlash from citizens due to their links to development projects led by foreign actors. This marks a significant shift in both countries. Citizens are no longer automatically identifying with their countries.
Instead, both societies are experiencing an ever-deepening divide between citizens and state structures, which oppress their populations to protect projects driven by American elites and global capital.
Like Serbia, Albania has experienced massive emigration. During the transition to capitalism after 1991, the country lost more than a million inhabitants. Official United Nations estimates show that over 43 percent of the Albanian population now lives abroad.
Po ashtu, të dyja vendet përballen me konflikte mjedisore gjithnjë e më të mëdha. Opozita politike është ose joefektive ose, në rastin e Shqipërisë, në disa raste e lidhur me industritë nxjerrëse, ndërsa sindikatat mbeten të dobëta.
Njëkohësisht, Shqipëria dhe Serbia po shndërrohen gjithnjë e më shumë në destinacione të rëndësishme për kapitalin amerikan. Edhe përpara projektit të resortit luksoz në Zvërnec, Jared Kushner ishte përfshirë në një projekt zhvillimi imobiliar në Beograd, që parashikonte rizhvillimin e ndërtesës së Shtabit të Përgjithshëm të Ushtrisë - një objekt pjesërisht i shkatërruar, i ruajtur deri më sot si memorial i bombardimeve të NATO-s në vitin 1999.
Planet për ta shndërruar këtë kompleks në një zhvillim luksoz, që sipas raportimeve lidhej me rrjetin e Donald Trumpit, shkaktuan zemërim të madh publik dhe çuan në tërheqjen e projektit. Depërtimi i Kushnerit në Ballkan është tregues i një transformimi më të gjerë të hegjemonisë amerikane në rajon, të cilin disa analistë e kanë quajtur tashmë “doktrina ballkanike e Trump”
Në Serbi, Shtetet e Bashkuara ishin investitori i tretë më i madh i huaj në vitin 2024 dhe nënshkruan një marrëveshje historike bashkëpunimi në sektorin e energjisë me qeverinë serbe. Në muajin maj, një projekt hidroenergjetik i paralajmëruar më herët, me vlerë 2,6 miliardë euro – hidrocentrali Đerdap 3 - u promovua edhe nga Ambasada e SHBA-së në Serbi.
Dinamika të ngjashme po shfaqen edhe në Bosnje dhe Hercegovinë, ku investimet amerikane arrinin në vetëm 6.1 milionë euro në vitin 2022. Megjithatë, ato pritet të rriten ndjeshëm, pasi Shtetet e Bashkuara kanë ndërmjetësuar një marrëveshje prej 1.5 miliardë eurosh mes Bosnjës dhe Kroacisë për ndërtimin e një tubacioni të gazit natyror të lëngshëm (LNG), që do të lidhë dy vendet.
Ky është një projekt me rëndësi strategjike për eksportet amerikane të LNG-së. Kompania që pritet të realizojë ndërtimin është AAFS Infrastructure and Energy, një kompani me bazë në Shtetet e Bashkuara dhe e lidhur me Donald Trumpin, e cila tashmë gëzon mbështetjen zyrtare të shtetit boshnjak.
E njëjta qasje po transformon edhe Shqipërinë, ku investimet amerikane u rritën nga rreth 100 milionë dollarë në vitin 2020 në mbi 300 milionë dollarë në vitin 2023. Edhe kjo prirje pritet të përshpejtohet, pasi Shtetet e Bashkuara synojnë ta shndërrojnë Shqipërinë në një qendër rajonale të gazit natyror të lëngshëm, përmes një projekti prej 6 miliardë dollarësh në bashkëpunim me Greqinë.
Kështu, investimet amerikane në sektorin e energjisë po transformojnë të gjithë Ballkanin.
Kjo përputhet me strategjinë e parashikuar në “Western Balkans Democracy and Prosperity Act” (Akti për Demokracinë dhe Prosperitetin e Ballkanit Perëndimor), të miratuar nga Kongresi amerikan në tetor 2025.
E njëjta strategji përfshin përpjekjet e SHBA-së për të kufizuar ndikimin kinez dhe rus dhe shpjegon pse, më pas, sektori energjetik i Serbisë, i kontrolluar nga kapitali rus, u përball me sanksione, duke shkaktuar paqëndrueshmëri në furnizim dhe presion mbi monedhën kombëtare.
Kjo pasqyron një strategji më të gjerë për kufizimin e rrjedhave energjetike mes partnerëve
të Kinës, nga Venezuela deri në Iran. Në këtë kontekst, Ballkani është bërë pjesë e rikonfigurimit të hegjemonisë amerikane në shkallë globale. Vetëm brenda këtij konteksti mund të kuptohet projekti prej 1.4 miliardë dollarësh i Jared Kushnerit në Shqipëri.
Dhe ai nuk është një rast i izoluar. Edhe Peter Thiel ka shprehur synimin për të ndërtuar një qytet mesdhetar të banuar nga specialistë të teknologjisë së informacionit dhe një elitë të përzgjedhur sipas kritereve racore, ku kapitali vendoset haptazi mbi demokracinë dhe të drejtat e njeriut.
Zgjerimi i kapitalit amerikan në rajon, pra, nuk sinjalizon vetëm rritje të investimeve, por edhe zgjerim të ndikimit mbi shtetet ballkanike. Po hapet një “Kuti e Pandorës” me projekte të shumta, disa prej të cilave janë shumë shqetësuese.
Në fakt, Ballkani po shndërrohet edhe një herë në një arenë të konkurrencës gjeopolitike mes fuqive të mëdha, me pasoja potencialisht destabilizuese për Evropën. Kjo është edhe një arsye tjetër strukturore pse solidariteti brenda Ballkanit do të bëhet gjithnjë e më i rëndësishëm.
Qytetarët e Shqipërisë dhe të Serbisë kanë çdo të drejtë të pyesin nëse shtetet e tyre funksionojnë si përfaqësuese të interesave të qytetarëve apo si ndërmjetëse të kapitalit global, duke ua imponuar popullsive të tyre kushtet e këtij kapitali.
Të njëjtën pyetje po e shtrojnë edhe qytetarët e Bosnjës. Edhe pse protestat në Bosnje mbeten ende të lokalizuara, në raste të mëparshme ato janë përhapur në të gjithë vendin, siç ndodhi në vitin 2014.
Në të tria rastet, shtetet ballkanike po shfaqen gjithnjë e më shumë si instrumente të kapitalit të huaj dhe të projekteve të tij ambicioze, ndërkohë që shtypin qytetarët e vet. Historikisht, Ballkani është karakterizuar nga një copëzim i formësuar si nga konfliktet kombëtare, ashtu edhe nga ndikimet konkurruese të fuqive të jashtme.
Këto ndarje e kanë bërë rajonin të prekshëm ndaj shfrytëzimit të burimeve natyrore. Kapërcimi i tyre është, për rrjedhojë, thelbësor nëse synohet ndërtimi i një strategjie mbarëballkanike - qoftë politike apo ekonomike - për t'iu përgjigjur asaj që po merr gjithnjë e më shumë trajtën e konflikteve të ndërmjetësuara për kontrollin e burimeve natyrore.
Çështje të tilla si nxjerrja e mineraleve dhe degradimi i mjedisit i tejkalojnë kufijtë kombëtarë dhe krijojnë interesa materiale të përbashkëta, të cilat mund të artikulohen përtej tyre, pa u mbështetur te shtetet që promovojnë projekte shkatërruese. Në këtë kuptim, rajoni duket se po hyn në një fazë të re.
Until now, isolated and limited movements within national borders have had little chance of successfully confronting transnational forms of power. For this reason, support for the protests in Albania by Serbia, Bosnia, and other Balkan countries is not only a moral obligation, but also a strategic necessity.
If the Balkans want to avoid becoming a suburb of elite mega-projects and a battlefield where great powers clash over control of natural resources, then they need to think beyond the logic of the nation-state. This also creates the opportunity to rethink the very idea of the Balkans.
Recently, the Balkan Regional Alliance for Nature Protection, a network of over thirty organizations from across the region, including the Alliance of Ecological Organizations of Serbia, expressed its full support for environmental activists, local communities, and citizens protesting in Albania.
There have also been cases, albeit limited, of cross-border cooperation between local communities in Bosnia and Serbia in the fight against lithium mining. It could be said, therefore, that the conditions are being created for a new form of regional integration.
However, the obstacles to broader social cooperation remain considerable. Bosnia, Serbia, and Albania have weak oppositions, unable to channel this social energy or, in some cases, even opposed to it.
If a new political opposition emerges with an alternative vision and if it manages to articulate it convincingly - something the student movement in Serbia had, at least in part, the potential to do - such cooperation could fundamentally change the future of the Balkans.
At the very least, the current moment may be creating the conditions for the region to take on a new role.
Finally, we cannot ignore an old idea. Projects for a Balkan federation were conceived a century ago out of fear that the entire region could come under the control of great powers - precisely the process that many believe is still unfolding today.
This presents the Balkans with a choice. The region can once again become a resource colony, as many protesters fear. Or it can avoid this fate by choosing the path of solidarity and mutual support. To do so, it must first understand what is at stake. / Pamphlet from “Jacobin”
Analize e perkryer! Komplimenti!
Ka të drejtë. Ballka i po kthehet. në koloni Bankersi është më tipike ku ambasadori amerikan shkarkon prokurorin nga që i del në krah fshatarëve. Vërtet komunizmi Kamboxhia a Enverian është një tmerr por dhe Amerika nelliberale e ë Reganit e shkatërroi eko ominë shqiptare. Përse Amerika me luftërat e saja qënkesh më e mirë se Suedia a Finlanda.