FLASH
Shkruar nga Pamfleti
A century ago, in the family of the Albanian jurist Reshat Kokalari, who then lived in the city of Adana in Turkey, a daughter was born after three sons, amid great joy, who named her Musine. Four years later, the patriot Reshat Kokalari, moved from Turkey and his family headed to the Motherland, to the city of Gjirokastra. In the stone city this little girl spent her childhood and finished primary school. Later, this family moved to the capital, where the daughter Musine started and finished high school "Nana Mbretneshë".
When she was a student, the name of this girl named Musine was mentioned as a writer, then as a politician, as a patriot, as the founder of the Social Democratic Party, later as an anti-communist, as a prisoner and, finally, as an exile. During the dictatorship, her activity was condemned and her name was smeared. After the collapse of communism, her activity was hymned and her name was mentioned with honor and respect.
On the occasion of the 100th anniversary of her birth, the Albanian intellectual world, wherever it is, remembered her name with great respect and honor, calling her a heroine, that only heroines think, act, fight, stay, torture and die like this girl , under the name Musine Kokalari.
iconic
Musine Kokalari has a short life, but with a great patriotic activity, diverse and courageous. She is a flower in the field of Albanian letters, a bloody flag in the fight against communism, a magnificent tombstone of democracy. This girl combined talent and courage. She used her talent to write the works she left us, her courage was shown in the fierce fight with the dictatorship. She had a great thirst for knowledge and culture. He grew up with various books in his hands and died with them on his chest. They were her inseparable companions.
He wrote books for the people, because he wanted them to learn, and parts for children, so that they would grow up cultured. She collected many folk songs, but she herself never sang. She collected wedding customs, but she herself never became a bride. In the minds and hearts of the people, she remained an unmarried bride. He entered the cultural world of the country with dignity, being respected by the personalities of Albanian culture such as Koliqi, Xhuvani, Kolea, Poradeci, etc.
He hated fascism, Nazism and communism. She formed the Social Democratic Party of Albania with her friends, as an alternative for the liberation of Albania. He took part in the first anti-communist opposition group, which was founded to block the way to the Slavic-communist dictatorship, which had released its bloody claws towards the forest land.
The dictatorship fought her fiercely, shot her two brothers without trial, arrested her twice, tortured her mercilessly, kept her in prisons for nearly two decades, exiled her all her life, but she stood stoically against it and remained lapidary. Musine Kokalari was a great woman in our Albania. It shed light in a place without knowledge. He worked for the unification of the people, when they were divided.
She sacrificed her life in the war against communism for the freedom and democracy of the people. Dictatorship died and tried to eradicate it. The people suffered in his heart and today she teaches us from the pedestal, where the Albanian nation placed her, how to fight for the unity of the people, for the well-being of the forest land and for our democracy.
CHRONICLES FROM HER LIFE
February 10, 1917: born in the city of Adana, Turkey.
1921: Her family returns to Albania and settles in Gjirokastër, where she completed primary school.
1930: Her family settled in Tirana.
1937: Finishes high school: "Nana Mbretneshë" in Tirana.
1939: Publishes her first book; "As my old mother tells me."
1941: He completed his university studies in Rome, at the Faculty of Literature and Fine Arts, and graduated; Doctorate in literature, with the subject; "Albanian literature, Naim Frashëri".
1943: Together with Skënder Muçon, Isuf Luzaj and Abaz Omar, he founded the Social Democratic Party of Albania.
1944: Publishes the newspaper "Voice of Freedom", organ of the Social-Democratic Party.
1944: Publishes her second book; "Around the hearth".
12.1.1944: Her two brothers, Mumtaz and Vesim Kokalari, were shot without trial.
16.11.1944: Arrested and held in prison for 17 days and released.
January 1945: Publishes her third book; "How life shook"!
January 23, 1946: Arrested for the second time by the People's Defense Forces.
July 2, 1946: Sentenced to 20 years in prison, forced labor and confiscation of property.
1961: He was interned in Rrëshen.
1973: Retired on half pay.
1981: Sick with cancer, but the communist doctor, a member of a dictatorship family, who treated her, deliberately delayed her treatment.
1983: August: dies in Rrëshen.
28.4.1993: The President of the Republic of Albania Prof. Dr. Sali Berisha, decorates it with the medal; "Martyr of Democracy"
11.2.1997: A commemoration was held in Tirana by the Association of former Democratic Political Victims, where the political and literary activity of that person was discussed, an album titled; "Messazh" and the 9-year school in the "Kombinat" district, was named after her.
11.2.2017: The 100th anniversary of her birth was commemorated in Albania, Kosovo and the USA
writer
Musine Kokalari was first mentioned as a writer. She started writing since her youth. It was the years 1935 - 1937, when in her time press, she began to appear sketches signed with the pseudonym "Muse", some of which are placed with the title; "Song of poverty" with subtitles: "Roads", "Fire", "Dance of life", "Shoes", and with the title;
“Vatra e shkatërruar”, me nëntitujt: “Largesa”, “Me jetën” dhe “Nënë e bir”. Përveç skicave të botuara, na ka lënë edhe disa të pa botuara.
Ajo vajzë e edukuar në një familje përparimtare, me baba atdhetar dhe me vëllezër demokratë, duke u rritur, i bëri përshtypje të madhe gjendja e mjeruar e popullit tonë atëherë dhe në skicat e saj e përshkroi atë gjendje me përshkrime tronditës dhe me mendimin që duhej ndryshuar ajo gjendje e popullit tonë. Duhet të përmendim se në atë kohë te kjo vajzë, po formoheshin idetë përparimtare.
Atëherë në shtypin shqiptar po shiheshin edhe firma të tjera vajzash letrare, por këto dalë nga dalë më vonë u shuan dhe në fushën e letërsisë shqiptare, mbeti e vazhdoi të ndriçojë gjatë gjithë jetës vetëm emri i kësaj vajze.
Sikurse jemi shprehur, shkrimtarja Musine Kokalari na ka lënë të botuara tri vepra të plota, të cilat i kemi përmendur më lart. Këto vepra bënë bujë, jo vetëm se ishin shkruar nga një vajzë e re, por për vlerën e tyre letrare. Ato janë shkruar me një stil të rrjedhshëm, me përshkrime me ndjenjë, me një gjuhë të pastër të të folmes së Gjirokastrës, me figura letrare të bukura, duke pasë për bazë përshkrimin e zakoneve të qytetit të asaj dhe folklorin e atyre anëve.
Në ato përshkruhet ajo botë shqiptare që kishte filluar të venitej dhe malli i autores për atë botë. Vlen të përmendim se me një mall të madh shkrimtarja ka përshkruar edhe qytetin e Gjirokastrës, mbas një largimi të gjatë. Për konkretizim, për të vërtetuar çfarë shprehëm më lart, po shënojmë një fragment nga vepra: “Sa u tund jeta”, “Vendi ku ke lerë e je rritur është dashuria e parë që hedh rrënjë në Zemrat tona. E shkuara, ëndërr e bukur. Qyteti i vogël, botë e madhe që s’ka shoqe për të miturin që hedh këmbët e para në jetë. Kujtime të paharruara të moshës së parë, që kalojnë përpara syve si ujët e kulluar të lumit që rrjedh gjithnjë, rrjedh e rrjedh e, s’kthehet më”.
Ndërsa për Gjirokastrën e saj, ajo është shprehur me një mall të madh: “Gjirokastra, bota e madhe, pa fund që s’kish shoqe për moshën time të parë. Gjirokastra trime, anë e mbanë me shkëmbinj e udhët plot gurë. Gjirokastra e të përpjetave dhe e tatëpjetave. Gjirokastra plakë, e regjur në mjerime dhe varfëri. Gjirokastra e kuajve dhe e këngëve”! A nuk e kemi kujtuar edhe ne, mbas një kohe që jemi larguar, vendin ku kemi lerë dhe qytetin ku kemi kaluar rininë, atë pjesë të artë të jetës?
Shkrimtarja Musine Kokalari, në artikullin e saj; “Letërsia dhe shkrimtari”, është shprehur se; “Letërsia është mjeshtëria e të shkruarit në mënyrë artistike, duke pasqyruar jetën shoqërore në mënyrë objektive. Shkrimtari është ai mjeshtër, që ushtron letërsinë në dobi të njerëzimit, në shkallë kombëtare dhe ndërkombëtare, me anën e pendës. Ai bën përgjithësime mbi botën, mbi njerëzit dhe mbi gjithçka, që është lidhur me njerëzit dhe gjithë popujt, për zgjimin e tyre, për lumturinë e tyre. Shkrimtari riprodhon jetën më anën e përgjithësimeve artistike, që quhen figura artistike”.
Ato që thotë shkrimtarja Musine Kokalari në këtë artikull, i lexojmë në veprat e saj. Nga këto vepra kjo shkrimtare është quajtur edhe themeluese e letërsisë për fëmijë, është vendosur denjësisht në sofrën e lavdishme të shkrimtarëve tanë, emri i saj është përmendur edhe në një enciklopedi italiane dhe është vlerësuar nga personalitete të kulturës shqiptare.
Po rendisim disa nga ato vlerësime:
Dr. Sabile Kecmezi:
“Kritikët letrarë vlerësojnë se ajo, pa dyshim, është shkrimtarja femër më e talentuar shqiptare”.
Sotir Kolea:
“Nuk kam parë më mirë nga ç’pashë në ‘Rreth vatrës’, prandaj dhe e kam dhënë si shembull për të rinj, që rreken të mësojnë si duhet mbajtur pena”
Sotir Kolea:
“Pjesa që më çuat nga ‘Sa u tund jeta’, m’u rrëmbye duarsh që ditën që erdhi dhe mbeti arrakate nëpër duar të botës, për më se një muaj. M‘u kthye tashti vonë, të gjithë e prisnin si ujët e ftohtë; kush e këndoi dy herë, kush tri a katër herë, duke shtënë shkak se ua këndonte miqve e mikeshave”.
Lasgush Poradeci:
“Musine Kokalari hyn në thellësi drejtpërdrejt në thelbin psikologji dhe menjëherë ajo bashkëjeton me ato që na rrëfen”.
Ali Ndërvalla:
“Libri i parë; ‘Siç më thotë nënua plakë’ dhe libri i ri; ‘Rreth vatrës’ janë prova të një talenti të shëndoshë”.
Ali Ndërvalla:
“Musine Kokalari ka një talent që meriton të vihet në dukje. Libri ‘Siç më thotë nënua plakë’, është dëshmia e prodhimit letrar që ka me të vërtetë një vlerë folkloristike. Në këtë vepër Musine Kokalari ka edhe një vlerë artistike të një shkrimtareje, që fillon të prodhojë me dashuri e pasion diçka të mirë, të vleftëshme për letrat tona.
Ziaudin Kodra:
“Autorja e jonë me këtë vepër hap e para, në mënyrë origjinale, rrugën e asaj pjese të letërsisë, që do ta quajshim; ‘Letërsi për fëmijë’”.
Petraq Risto:
“Shkrimtarja e parë shqiptare, jargavan i freskët uji, nuse me vello qelqi. Gjuha jote kullon mjaltë e flori, ndjenjat e tua burojnë e ne pimë e s’ngopemi”.
Angelo Leotti (italian):
“Kam lexuar dhe rilexuar dhe vazhdoj të lexoj dhe të rilexoj librin tuaj të mrekullueshëm; ‘Si më thotë nënua plakë’. Është shkruar me të vërtetë mirë dhe ju paraqes përgëzimet e mija të gjalla.“
Carlo Taliavini (italian):
“Mund t‘ju them, se jeni bërë e njohur prej kohësh, si një zë krejt i veçantë në letërsinë shqipe”.
Duhet shtuar se Musineja, si na del nga shënimet e disa fragmenteve, që kemi lexuar, nga bisedat që janë realizuar me Musinenë dhe nga disa artikuj të botuar në shtypi e përditshëm, se përveç veprave e përditshëm që përmendëm më lart, ka shkruar edhe vepra të tjera e disa artikuj dhe ka mbledhur një material folklorik të madh, gjatë kohës në burg dhe sidomos në internim, si është shprehur zonja Ildishane Kalo.
“Kryetari i Këshillit Popullor kishte urdhëruar që të mbyllej dera dhomës së të vdekurës me çelës, deri sa të vinin të nesërmen njerëzit e Degës, të kontrollonin dhe të merrnin ç’kishte mbetur. Musineja kishte lënë të shkruara mbi 1000 faqe, punë e gjithë atyre viteve nga folklori i Mirditës dhe nga ajo ç’kishte mbledhur burgjeve. Kur e hapën derën të nesërmen që erdhëm ne, nuk u gjend asnjë dorëshkrim. Edhe të vdekur e kishin grabitur hienat”.
Ku përfundoi, vallë, gjithë ai material shkencor që e mblodhi ajo grua e madhe në kohën e errët të burgjeve, ose gjatë kohës të lodhshme të internimit, kur ajo punonte si punëtore ndërtimi? U gris? U doq? U kthye në letër? U vendos në ndonjë arshivë? Ndodhet në dosjen e asaj gruaje? Apo u vodh? U botua në ndonjë revistë?Apo e paraqiti ndonjë njeri dhe mori ndonjë titull shkencor?
Do të ishte mirë që me nxitjen e Ministres së Kulturës, Instituti i ish – të Përndjekurve Politikë dhe Shoqata “Musine Kokalari” të mblidhet i gjithë materiali i kësaj gruaje të madhe, dorëshkrimet, veprat e pa botuara, artikujt e botuar prej asaj, materialin folklorik prej 1000 faqesh, dorëshkrimet e ndryshëm letrar e folklorik që u dorëzoi të afërmve të saj, shkrimet e botuara nga persona të ndryshëm mbi këtë heroinë dhe tok me veprat e botuara nga ajo vetë dhe të botohen në një vepër të plotë. Kjo punë do të ndihmonte për ta paraqitur sa më mirë e sa më të plotë personalitetin e kësaj heroine.
UNIVERSITARJA
Mbas përfundimit të shkollës së mesme, ajo, si mbas traditës së familjes Kokalari, si mbas shembulli të gjyshit, të babait dhe të vëllezërve, shkoi në Itali, për të vazhduar studimet universitare dhe u vends në Romë.
U regjistrua në Fakultetin e Letërsisë dhe të Arteve të Bukura dhe studioi veprat e shkrimtarëve të botës Perëndimore e, mësoi jetën e tyre dhe përfundoi studimet universitare shkëlqyeshëm. Në vitin 1941 u laurua; Doktoreshë në Letërsi’ me temën; “Litterartura Albanese – Naim Frashëri“.
Me që arriti përfundime të shkëlqyera gjatë gjithë kohës mbas mbarimit të studimeve universitare, Musinesë i propozuan, që të qëndronte në universitet. Por ajo nuk pranoi. Ajo ishte nga një familje shqiptare, vetë ishte edukuar me dashuri për atdheun dhe mendoi që të punonte për Shqipërinë e, t’i shërbente popullit të vendit të saj.
Kështu menduan dhe vepruan të rinjtë e asaj kohe: studiuan gjatë gjithë kohës me kujdes, përfunduan shkëlqyeshëm, u propozuan të qëndronin në universitet ku studiuan, por nuk pranuan. U kthyen në atdheun e tyre për t’i shërbyer Shqipërisë së sapo rilindur. Dhe punuan për Shqipërinë pa ndonjë pretendim.
POLITIKANIA
When she returned to her homeland, she stayed at the "Venus" bookstore, which her brothers had opened, and for a while she worked as a teacher at the high school where she had once been a student. Seeing the condition of Albania at that time of war, she analyzed the two political forces operating in Albania and to strengthen the fight against the invaders decided that, together with her friends; Skender Muço, Abaz Omari and Isuf Luzaj, in November 1943, formed a party, which they named the Social-Democratic Party of Albania.
Musine Kokalari is the only Albanian girl who, together with her friends, founded a political party and worked with self-denial at its head for the good of Albania as a determined patriot.
Here is the program of this party:
The main goal of the Social Democratic Party is to ensure social justice and political freedom.
The Social Democratic Party is evolutionist in terms of economic collectivism and ensures human rights.
The main purpose of the party is to provide the farmer with enough land to work, to eradicate exploitation, speculation and parasitism. It will also provide the proletarian with bread, faith and all other aids to make life pleasant. Agrarian reform will be the first stage of land distribution. The party will try to implement a social security system for the protection of all social classes.
Political freedom consists in ensuring the right that every citizen has to have freedom of speech, of thought, of the press, of private initiative and of voting (parliamentary opposition). The party will try to create such premises to contribute to the democratic education of all classes of the Albanian people and their preparation for the future regime, where social justice and political freedom will reign. Political freedom in social justice, finds the first cause of its limitation.
As far as relations with foreign nations are concerned, the party will be inspired not by a narrow selfish nationalism, but by a simple patriotism, which agrees with feelings of respect and sympathy for the patriots of foreign nations and will support the development of the idea of realizing a Balkan confederation as soon as possible.
The party aims to fight against any occupier for the independence of a united Albania within its ethnic borders./ Memorie.al
Lini një Përgjigje