FLASH
Shkruar nga Pamfleti
What is prison? It is the place where those who have been sentenced to deprivation of liberty are kept, we would say by reading any dictionary. But that is little. Prison and freedom - two opposites. Previously: what is freedom? In short: to be free means to do what you want, to think and act as you wish in the exercise and fulfillment of your freedoms and rights, as a person and as a citizen, but always without harming and violating others. . Again: to think and act. We are talking about democratic freedoms, from those of speech, press, assembly and organization in various parties and associations, ensuring the conditions where ideas, requests and human wills can find expression and concretization, from those of the biological-related plan with the being itself, to those of the social plan, related to the ways of living.
- It didn't take long and in those days all kinds of pressures began, including not sending grain supplies, arrogant behavior, sending an official and open accusation, which spoke of the crystallization of an anti-Yugoslav front at the head of the party and the state. After a while came the second accusation, this time blaming Nako Spiro and his "elite" by name. Nervousness and intrigues began.
When it was finally discussed in the Bureau, about the above, some of us were not called to the meeting. The result: Nako Spiro killed himself, some of the rest of us were expelled from the Politburo and the party. The infamous VIIIth Plenum of the Central Committee of February '48 paved the way for the devouring of Albania by Yugoslavia. But there was no time, because the Moscow-Belgrade conflict broke out openly.
- In November 1947, after the suicide of Nako Spiro, Koci Xoxe gave a speech at the Party School, where he spoke extensively and in a major tone, about the Albanian-Yugoslav friendship and the betrayal of Nako Spiro. The next day, by his order, Manush Mufti called me to ask me what I had in mind, and what was the meaning of the disparaging and suspicious words that I had expressed somewhere with others, about that speech and all that speech, where threats were made against anyone who thought differently. This was the warning for what happened to me those days.
***
Indeed, after the conviction of Koci Xoxes and his gang, I was quickly rehabilitated, but Enver Hoxha did not forget that my opposition during those years was not an accident, therefore I had to be treated with care, until it was clarified, as far as the reserves and views reached also for other issues.
This was from now on, the permanent position towards me, until the year '73, pull it and don't tear it. So, I was not even elected to the leading bodies of the party, in the 1st Congress. Enver Hoxha did not stray, if he had doubts about anyone, the less he forgave, if you insulted him even just at the seder, even more so, if you knew of any weakness. He would put you in that little notebook he carried with him and you would never come out of there.
The year 1960s
The case made me aware of what I will say below: - When the PPSh delegation came to Moscow to participate in the meeting of 81 parties, which was to be held in November 1960, which it was directed by Enver Hoxha, where Mehmet Shehu, Hysni Kapo and Ramiz Alia were also members, since I happened to be there for studies, they drew me to them. It immediately struck me that everything spoke of a general tension and irritation with the locals.
The delegation was located in a villa, where there were several meetings with leaders of the Communist Party of the Soviet Union, such as Mikojani, Suslovi, Kozlovi, etc., during which a lot of contradictions and open disagreements came to light. It was decided that Enver Hoxha would also meet with Nikita Khrushchev those days, before the meeting of the 81 parties began, to square some of them, but Enver Hoxha had not come to quell, but to start a fight, as and it happened.
Using the opportunity, that in a letter of the Communist Party of the Soviet Union, sent those days to the Communist Party of China, something was also mentioned about Albania, he took steps calculated for the explosion and the rise of tensions, canceling the planned meeting. He also abandoned the villa, as a sign of distrust, and settled in our embassy in Moscow.
Two days later, he agreed to meet, but as it turned out, he did not go to find points of rapprochement; on the contrary, he ignited the fires further, which is also understood from the explanations he gave when he returned, as well as later in his writings, about how they collided, the harsh words they exchanged and how they parted without greeting. It was said then, and later, that in our embassy in Moscow, eavesdroppers were dictated.
Maybe, they all happen in dictatorial countries, just as everything is made up, when it suits the parties to the conflict. Since I was there, I will talk about that scene. We were staying in one of the halls of the embassy. They were Enver Hoxha and others. Meanwhile, Mehmet Shehu entered, with some kind of device (for detecting eavesdroppers, as it was said), in his hands and started checking near the thermosiphons and the corners of the salon.
We were following him with our eyes. Someone said that; checks there are no eavesdroppers. Suddenly, he took a chair, sat on it, reached out with the camera towards the chandelier, and just as soon as he heard it, he let out a barrage of words, full of insults in Russian, in his direction. After a while he said: "The device showed that the eavesdropper is here, now they cut it off." That's what happened, that's what was said. True? Staging? Comments began to be made, of course with swearing.
– Atë ditë që Enver Hoxha, mbajti fjalimin e tij të njohur në Mbledhjen e 81 partive, për të cilin është folur, reagimi në sallë qe i dukshëm. Gjithë sa hodhi, qenë vërtet bomba, siç edhe u quajtën. Kur delegacioni u kthye në ambasadë, pati përqafime e përshëndetje, si për një ngjarje të shënuar, njëheri lehtësuese nga një shqetësim e ankth, sikur të qe shpëtuar nga një e keqe që u rrinte mbi kokë, si shpata e Demokleut.
I qe arritur qëllimit: Enver Hoxha, prej kohësh jetonte me makthin e përmbysjes nga Olimpi, ku qëndronte në krye të partisë e të vendit, tani që bërë bujë dhe do të qe më e vështirë. Britmat për parime e ngjyrat ideologjike, s’qenë veç maska. Pas këtij fjalimi, nuk u duk më në mbledhjen që vazhdonte në Kremlin dhe u nis për në Shqipëri me tren, deri në Budapest, e prej andej me aeroplanin tonë, përmes Italisë e Adriatikut, për në Tiranë, me pretekstin se po afronte 29 Nëntori dhe duhet të ishte atje për festë.
Vitet 1973 – ‘74 – ‘75
– Për ’73-shin, kam folur më sipër. Shtoj vetëm se pas Plenumit të IV-ët, Enver Hoxha pësoi një infarkt, që pat pasoja të rënda për shëndetin, aq sa mezi e mori vetë, si edhe për gjithë sa ndodhën më pas. – Sëmundja dha shkak që rrethi i tij i afërt, e kryesisht Mehmet Shehu, Hysni Kapo, Kadri Hazbiu e Ramiz Alia, të vihen në lëvizje, si ndodh kjo nga hera në raste të tilla, e njohur prej shekujsh në oborret mbretërore, kur shihet se sovrani, mund t’i lerë shpejt shëndenë kësaj bote dhe del çështja e trashëgimisë së fronit. Për analogjitë, kujtojmë edhe sa ndodhi në Bashkimin Sovjetik, pas vitit 1953, kur vdiq Stalini.
Tregojnë se edhe Enver Hoxha, qe shqetësuar për këtë, meqë nuk pat përcaktuar prerazi, atë që do t’i zinte vendin e, do të siguronte vazhdimësinë, edhe pse syrit të tij të mprehtë, në punë intrigash pallati, nuk i shpëtuan pa i vënë re prapaskenat, me kahjet e tyre. Ashtu siç ndodh në të tilla raste – rivalitetesh pallati, edhe në stanin pretendentëve, zienin intriga ndaj njeri-tjetrit. Ndërsa para sovranit, përgjëroheshin për besnikëri, secili thurte për të çarë me bërryla edhe mbi kokallat e të tjerëve, drejt majës së piramidës. Në këtë sfond, merrnin formë miqësira e grupime, edhe armiqësira e goditje rivalësh.
Treshja më e fuqishme, qe ajo; Mehmet-Hysni-Kadri, pra: Shteti-Parti – Sigurimi. Po Ushtria? Beqir Balluku, s’qe i aftë për këto lojëra, pra edhe dilte pengesë. Atëherë? Duhej eliminuar. Shikohej vëngër edhe një farë afrie Enver Hoxhës me të, jo se ai kish ndonjë vlerësim për të, por i duhej – ish çështja e ushtrisë. Po Ramiz Alia? Njihej si një “Demkë” i Enver Hoxhës dhe aq, po që mund të bëhej edhe i cilitdo tjetër nesër.
Pra edhe Mehmet Shehu, nuk e pat ngacmuar në ‘73-në, kur u godit sektori ideologjik dhe u patën ngritur disa zëra kundër tij, si një kartë rezervë, kur t’i duhej. Hysni Kapo, ia dinte po ashtu këtë anë dhe e mbante nën sqetull. Kurse Kadri Hazbiu, me syrin e policit, e shikon me dyshim. Në një plan diku më poshtë, qëndronin Manush Myftiu, por në hijen e Hysni Kapos, si edhe Abdyl Këllezi, nën atë të Mehmet Shehut. Të tjerët nga të Byrosë Politike, tërhiqeshin rrëshqanë.
Në një nga ato ditë, kur Enver Hoxha filloi ta rimerrte veten, të ndihej më mirë dhe filloi të dilte, ndërsa po ecnin së bashku në formë shëtitjeje, në atë rrugë kryesore të Bllokut, se si ndodhi, por jo pa qëllim, ky i futi krahun Beqir Ballukut, duke i lënë të tjerët pak prapa, dhe ecën një copë rrugë duke biseduar, Mehmet Shehu dhe Hysni Kapo, e kuptuan këtë si një gjest, që donte të thoshte se ushtria, mbetet gjithmonë mbështetja e fortë për atë.
Por në ushtri ishin dhe Petrit Dume, që njihej si i Mehmet Shehut edhe Hito Çako, që njihej si i Hysni Kapos. Atëherë? Duhej eliminuar, pra, Beqir Balluku. Dhe u thur loja. Kohë më parë, në një mbledhje të Byrosë Politike, meqë Beqir Balluku, kishte zgjatur për muaj të tërë paraqitjen e projekt-tezave për ushtrinë, siç qe vendosur dhe i qenë kërkuar, Mehmet Shehu, e ngriti me të madhe këtë çështje, e kritikoi fort dhe tha se, qe gati t’i vihej vetë asaj pune. Ashtu edhe u vendos.
I përgatiti ato në pak ditë, siç duket i kishte gati, pasi qe marrë prej kohësh me to, dhe u vendos të diskutoheshin më parë, me disa nga kuadrot, për të vjelë ndonjë mendim. Vetë Mehmet Shehu, i shtroi në një auditor të gjerë në Shkollën e Partisë (pse atje dhe jo në ndonjë nga shkollat ushtarake, kjo s’qe pa qëllim). Ju shpërndanë edhe kuadrove kryesore në ushtri. Thonë se nga ana e tyre, pati edhe ndonjë vërejtje.
Beqir Balluku, foli për këto me Enver Hoxhën dhe ky i tha që të mblidheshin ato me kujdes dhe të bëheshin gati, me qëllim që të plotësoheshin projekt-tezat e paraqitura. Beqir Balluku thirri në Pogradec, në një nga shtëpitë e pushimit atje, tre ushtarakë që i mbante nga më ekspertët dhe u ngarkoi këtë detyrë. Këta i përpunuan edhe ia dorëzuan, ky ua dha edhe ndihmësve të tij – Petrit Dumes, Hito Çakos, etj.
Sa mori vesh për këtë Mehmet Shehu, shfrytëzoi rastin dhe shpërtheu sulmin e hapur ndaj Beqir Ballukut, duke i quajtur ato “antiteza”, ose “tezat e zeza”, siç u emërtuan më vonë, lidhur me të ashtuquajturën; “teori e rrëshqitjes”. Ashtu siç kishte ndodhur edhe në raste të tjera (le të kujtojmë Nako Spiron më ’47-ën) Enver Hoxha bëri përsëri të paditurin, me një fjalë, e la në baltë Beqir Ballukun, madje edhe bëri sikur u zemërua keqas.
Kur Mehmet Shehu, Hysni Kapo e Kadri Hazbiu, i thanë se kishte edhe disa gjëra të tjera serioze, për gjendjen dhe mosmarrëveshjet në Ministrinë e Mbrojtjes, edhe se kishin menduar t’i shtronin njëherë e mirë në Këshillin e Mbrojtjes, ai ra dakord, por tha se, meqë nuk ndihej mirë akoma, nuk do të merrte pjesë, si dhe iu sugjerua. Kështu edhe u bë.
Mbledhjen e drejtoi Mehmet Shehu, ku merrnin pjesë si anëtarë të Këshillit të Mbrojtjes, Hysni Kapo, Beqir Balluku, Kadri Hazbiu e Petrit Dume. Aty u fol edhe për antitezat. Beqir Balluku, nuk tha asgjë, se kishte vepruar me porositë Enver Hoxhës dhe se ky qe në dijeni për gjithçka, sado, që e ndjeu veten të braktisur nga ai. Me sa duket, besonte akoma se në momentin e duhur do të bënte diçka për ta mbyllur çështjen.
Pranoi që nuk kishte vepruar drejt, pranoi edhe se në mes tij e Petrit Dumes, kishte patur disa keqkuptime, por do të përpiqej t’i mënjanonte. Këtu, me sa duket, sipas një skenari të parapërgatitur, Petrit Dume ngriti çështjen, se nuk ishte fjala për keqkuptime, as thjesht disa mosmarrëveshje, po për çështje më të thella, parimore, të karakterit botëkuptimor, strategjisë e të taktikave ushtarake.
Aq deshi Mehmet Shehu dhe u hodh: “Pa qëndrojmë pak, e të shpjegohemi më mirë”! I quajti shumë serioze, hiperbolizoi dhe i etiketoi si deshi vetë. Kështu iu raportua edhe Enver Hoxhës. Ky prapë heshti dhe vendosi ta braktiste përfundimisht Beqir Ballukun, çka ndodhi në plenumin e Komitetit Qendror të korrikut ’74-ër, ku e shkarkuan nga funksion e larta partiake dhe shtetërore.
Por pa kaluar as dy muaj, bëri një manovrim që i hutoi të gjithë: goditi fort Petrit Dumen e Hito Çakon, indirekt edhe Mehmet Shehun e Hysni Kapon, si dhe kundër një sërë gjeneralësh e kuadrosh të tjerë ushtarakë, te të cilët kishte humbur besimin. Kësaj radhe, qenë Mehmet Shehu e Hysni Kapo, që i lanë në baltë njerëzit e tyre. Kështu vajti kjo punë. S’ka këtu, pra, asgjë nga ato që u thanë në atë kohë e më vonë, rreth puçit ushtarak e, që çuan në pushkatimin e tyre dhe atë shpjegimi që dha Enver Hoxha më pas, në librin e tij “Titistët”, ku ai shkruante:
“Më 1973-in, u vu në veprim grupi i Beqir Ballukut, që përgatiste puçin ushtarak me “tezat e zeza”, teorinë e rrëshqitjes, lënien e bregdetit e të qyteteve, agresorëve imperialiste, padronëve të Mehmet Shehut. Beqir Balluku, u demaskua plotësisht. Atë e braktisën edhe Petrit Dume me Hito Çakon, që ishin në komplot.
Mehmet Shehu, që ishte në krye të komplotit dhe luante fijet në prapaskenë (tashti del se të gjitha planet strategjike, ishin përpunuar në kundërshtim me planet e Këshillit të Mbrojtjes dhe këto materiale të zeza, siç u quajtën kur u zbuluan, ishin miratuar nga ai), u mundua të shpëtonte Petrit Dumen dhe Hito Çakon. Ato patën shumë shpresa te Mehmet Shehu, se “nuk do tu pritej koka”, sikur u tha ai në plenumin e Komitetit Qendror, që u mblodh atëhere për këto probleme dhe nuk e dhanë Mehmetin; por edhe ky nuk i shpëtoi dot, nga rreziku se mos dëmtonte veten”.
Më vonë pat çarje edhe në mes Mehmet Shehut dhe dyshes; Hysni Kapo e Kadri Hazbiu. Sa ndodhën, pa kaluar veç pak muaj, me “sabotatorët e ekonomisë”, si u quajtën, thonë se loja filloi kështu: punët në naftë, nuk po ecnin (jo vetëm atje, por edhe në fusha e degë të tjera të ekonomisë që filluan të ndihen pas shenjave të para të prishjes me Kinën), prandaj u bë një mbledhje me kuadrot, atje ku nxirrej nafta. U dërguan të marrin pjesë Abdyl Këllezi e Koço Theodhosi.
Si papritur, por jo rastësisht, shpërthyen kritika; sulme e kundërshtime, me akuza të ndërsjella; u fol edhe për sabotim. Pas tërmeteve që kishin rënë e duke ndierë se edhe të tjerë do të binin, nuk kishte më qetësi, jo vetëm rreth “Piramidës”, por edhe poshtë – intriga, arriviste e frikamane, lajkatarë e akuzues gjithandej. O tmerr, ç’po ndodh kështu? Me qëllim distancimi, Abdyl Këllezi, u largua nga mbledhja pa mbaruar akoma dhe u kthye në Tiranë, ku vajti t’i raportojë Enver Hoxhës, për gjendjen dhe sa ndodhi.
Ai e dëgjoi si me vëmendje, por në ç’listë e kishte futur, kjo u pa shumë shpejt, me “furtunën” që shpërtheu kundër “sabotatorëve në ekonomi” dhe përmasat që mori, deri në dënimin kapital të atyre, që i quajti fajtorë. Diku duheshin hedhur fajet, për vështirësitë që po kalonte vendi, në fushën e ekonomisë. Shkaqet qenë të tjera, më të thella, ato u bënë të qarta më vonë: ishin pasojë e asaj rruge në të cilën qe ecur, i asaj politike dritëshkurtër izolimi, mendjemadhe e, kundër të gjithëve, të ndjekur prej kohe dhe që në vitet ‘70-të, erdhi duke u thelluar, ndërkohë që po shternin dhe rezervat dhe vendi shkonte drejt kolapsit!
Viti 1981
Vijmë kështu edhe te fundi i Mehmet Shehut. Siç dihet, gjatë gjithë kohës, në mënyrë të veçantë, që nga ’48-të, ai qe krahu i djathtë i Enver Hoxhēs, bashkëpunëtori e ndihmësi i tij më i afërt, në hartimin dhe zbatimin e asaj politike të terrorit, kriminale e shkatërrimtare, në të cilën e çoi vendin diktatura. Dallohej në mënyrë të veçantë për egërsinë e tij, i prirur e i papërmbajtur drejt krimit; për mendjemadhësinë fodulle; hiqej specialist i gjithditur, në të gjitha fushat – politike, ushtarake, ekonomisë, ligjshmërisë, arsimit e kulturës, etj., prepotent e me një fobi neveritëse, ndaj progresit e vlerave intelektuale të kohës.
Por kur e humbi besimin Enver Hoxha? Thonë – edhe nga zhvillimi i ngjarjeve, bëhet e qartë – se pas sa ndodhën në ‘73-në, ‘74-ën e ’75-ën, diktatori e futi në listën e atyre që duheshin eliminuar. Fillimisht e ledhatoi, por menjëherë, pak sot a, pak nesër, shkallë – shkallë, e ndau nga njerëzit e tij më të afërt, disa prej të cilëve, i zhduku, të tjerë ia tërhoqi dhe i izoloi. Pas Petrit Dumes e disa gjeneralëve, si dhe të Abdyl Këllezit me të tjerë, bëri çarjen dhe futi pykat, në mes të tij e Hysni Kapos, joshi nga vetja dhe e tërhoqi Kadri Hazbiun, e rrethoi me të paaftë të tjerë, intrigantë si Hekuran Isai e Simon Stefani, filloi ta sulmonte nga shumë anë dhe i bëri dredha, derisa e çoi në vetëvrasje më 81-n.
It was June, July of that year, when one of his sons announced his engagement to a girl from an affected family, as they were called then, that had its people, as far as America, as political refugees and opponents of regime. Here he started the fatal blow, - the chance came. Although he was aware of this, he went to congratulate the family and, with a part of his scotch, where the most joyful words were expressed, and many photographs were taken, of course. So, everything seemed to fall into place, as it could not be better.
That fall, in November, the VIII Party Congress would convene. District conferences began to be held, for the election of delegates, and in September Mehmet Shehu went to one of them, the one in Korça. He arrived two days before the meeting, but the next day, Enver Hoxha, called him to come urgently to Tirana. Strange, but no, this also counts.
He was forced to postpone the conference and leave. When he went to Enver Hoxha, he told him that he had received accurate information, which he had not known before, about his son's fiancee, how that engagement was expected, in certain ballistic-zogist circles and of other fugitives in America, that even the photographs taken at his house, the days of the engagement, when they came to congratulate him, had ended up in the hands of the American CIA./Memorie.al
Lini një Përgjigje