FLASH
Shkruar nga Jennifer Lind
Duke balancuar me kujdes kontrollin e rreptë shoqëror me lirinë e mjaftueshme për sipërmarrësit, Kina po rishkruan rregullat e zhvillimit ekonomik dhe po i ofron botës një alternativë funksionale ndaj modelit demokratik të inovacionit…
Për shumë kohë dominoi mendimi se Kina nuk do të bëhej kurrë një fuqi e madhe teknologjike. Nga fundi i viteve 1970 deri në fillim të shekullit XXI, pavarësisht rritjes së shpejtë ekonomike të vendit, baza e saj teknologjike mbeti dekada pas asaj të Shteteve të Bashkuara.
Shumë ekspertë supozuan se Kina nuk do të ishte në gjendje ta kapte ritmin. Kjo sepse institucionet autoritare të vendit e pengonin inovacionin përmes shtypjes, censurës dhe korrupsionit, gjë që do ta pengonte Kinën të konkurronte vërtet me Shtetet e Bashkuara.
E paaftë për të mbajtur ritmin me Shtetet e Bashkuara në aspektin teknologjik, Kina nuk do të ishte aspak e krahasueshme me të ekonomikisht apo ushtarakisht. Por sot, Kina është bërë një lidere globale e inovacionit.
Kompanitë kineze dominojnë sektorët e teknologjisë së lartë, siç janë automjetet elektrike, bateritë e përparuara, energjia e rinovueshme dhe telekomunikacioni. Pekini tani po konkurron për lidership në Inteligjencën Artificiale, superkompjuterët dhe shkencën kuantike. Këto janë teknologjitë mbi të cilat do të bazohet produktiviteti dhe fuqia ushtarake e së ardhmes.
Shumë studiues, përfshirë fituesit e Nobelit Daron Acemoglu dhe James Robinson, kanë argumentuar se institucionet “gjithëpërfshirëse” - ato që nxisin lirinë, sundimin e ligjit dhe një shoqëri civile të hapur – janë çelësi i rritjes së qëndrueshme.
Sipas tyre, autokracitë mund të arrijnë një lloj rritjeje përmes kapitalit dhe punës së lirë, por ato dështojnë kur duhet të inovojnë, sepse kontrolli politik e mbyt kreativitetin.
Kjo njihet si “dilema e mbretit”: autokrati mund të mbajë kontrollin dhe të rrezikojë stagnimin e vendit, ose të hapë shoqërinë dhe të rrezikojë pushtetin e tij. Por Kina ka vërtetuar se kjo papajtueshmëri e supozuar nuk është aq e pakapërcyeshme.
Përmes asaj që unë e quaj “autoritarizëm i zgjuar”, Partia Komuniste e Kinës (PKK) i përshtati mjetet e kontrollit për epokën e informacionit. Pekini gjeti mënyra për t'u ofruar liri sipërmarrësve, duke penguar njëkohësisht veprimin kolektiv që mund të rrezikonte regjimin.
Partia krijoi hapësirë të mjaftueshme për inovacion pa e liruar pushtetin e saj. PKK mësoi se si t’i përshtaste mjetet e kontrollit me një ekonomi moderne. Duke filluar me reformat e Deng Xiaoping, qeveria investoi masivisht në arsimin e lartë elitar.
Sot, Kina kryeson në diplomimin e inxhinierëve dhe doktorëve të shkencave, ndërsa universitetet e saj renditen në krye të kërkimit shkencor global. Paralelisht, PKK profesionalizoi shërbimin civil dhe përmirësoi mbrojtjen e të drejtave të pronës për të tërhequr investime të huaja.
Në periudhat e hapjes, si për shembull nën Jiang Zemin, partia lejoi zgjerimin e mediave dhe sektorit privat. Një shoqëri civile e kufizuar i shërbeu regjimit si burim informacioni mbi problemet shoqërore, duke lejuar disa reforma që parandalonin shpërthimet e pakënaqësisë.
Megjithatë, regjimi nuk hoqi kurrë dorë nga kontrolli. Ai monitoron rreptësisht firmat dhe individët, duke lejuar liri vetëm për ata që përputhen me rregullat. Po ashtu, PKK kaloi nga shtypja me intensitet të lartë (si në Tiananmen 1989) në një kontroll më inteligjent dhe të butë.
Përmes investimeve në Inteligjencën Artificiale, njohjen e fytyrës dhe biometrinë, regjimi mund të mbështetet te teknologjia për kontrollin e popullsisë. Duke përdorur “banditë me pagesë” për detyrat e dhunshme dhe duke përmbytur hapësirën online me propagandë, Pekini e mbron imazhin e tij ndërkombëtar duke mbajtur një kontroll të rreptë të brendshëm.
Dhe rezultatet e kësaj qasjeje janë mbresëlënëse. Kina renditet sot ndër 10 vendet më inovative në botë, duke tejkaluar Francën dhe Gjermaninë. Markat kineze si BYD, Huawei dhe TikTok janë bërë emra globalë.
Madje, në fushën e Inteligjencës Artificiale, suksesi i fundit i modelit DeepSeek R1 tregon se Kina mund të prodhojë teknologji të nivelit të lartë me kosto shumë më të ulëta se rivalët amerikanë, pavarësisht kufizimeve të eksportit të çipave.
Ky inovacion komercial përkthehet drejtpërdrejt në fuqi ushtarake. Ushtria Çlirimtare Popullore (PLA) e ka integruar IA-në në sistemet e shënjestrimit, dronët autonomë dhe menaxhimin e betejës. Kjo e bën Kinën një kërcënim serioz në Azinë Lindore, ku ushtria amerikane më parë lëvizte pa pengesa.
Skeptikët thonë se centralizimi i pushtetit nga Xi Jinping dhe goditjet ndaj sektorit të teknologjisë (si në vitin 2020) do të mbysin rritjen ekonomike. Megjithatë, përvoja tregon se këto “shtrëngime” janë pjesë e modelit kinez.
Xi duket i vetëdijshëm për ekuilibrin. Pas goditjeve, ai rikthehet te takimet me udhëheqësit e biznesit dhe krijon fonde miliarda dollarëshe për sektorët strategjikë si teknologjia kuantike dhe energjia e hidrogjenit.
Sfida që paraqet Kina sot është më e madhe se ajo e Bashkimit Sovjetik. Ndërsa sovjetikët dështuan të përshtateshin me epokën e informacionit, Kina ka treguar kompetencë të lartë në përvetësimin e teknologjisë së re. Suksesi i saj po bëhet një model tërheqës për autokraci të tjera si Arabia Saudite apo Vietnami, të cilat aspirojnë rritje teknologjike pa demokratizim.
Shtetet e Bashkuara nuk mund të presin thjesht që regjimi kinez të bjerë në “koshin e plehrave të historisë” për shkak të institucioneve të tij. Autoritarët e zgjuar janë treguar të adaptueshëm dhe kompetentë. Sfida e vërtetë për Perëndimin nuk është nëse Kina do të dështojë, por nëse demokracitë mund të përshtaten për të konkurruar me një superfuqi autoritare inovative.
Për t’u përballur me këtë rritje të këtij sistemi, Shtetet e Bashkuara duhet të mbështeten te pikat e tyre të forta: institucionet arsimore botërore, lirinë e kërkimit, tregjet financiare të thella dhe shoqërinë civile të gjallë.
Kina ka treguar se regjimet autoritare mund të modernizohen në mënyrë efektive. Se sa mirë do të përballen demokracitë me këtë realitet, do të varet nga aftësia e tyre për të rishpikur avantazhet e tyre konkurruese në një botë ku liria nuk është më parakushti i vetëm për teknologjinë e lartë./ Përshtati "Pamfleti" nga “Foreign Affairs”.
Oligarkizmi, fashizmi e nazizmi po nderkombetarizohet e tere qeneria e sunduese trumbeton qe zhvillimi ekonomik perparon më mirë nen diktaturen e tyre, ndersa popujt le të ngordhin se, jemi dhtuar shume.
Jam dakord me analizen e paraqitur ne material. Koncepti sipas meje bazohet ne: Marejalizmin Dialektik