FLASH
Shkruar nga Carlo Galli
A revolution is not simply an attempt to seize power, but a process of building hegemony...
There are a number of paradoxes in Gramsci's personality and thought. The first paradox is his "concrete philosophy". Another paradox is that he was "forced" to become a philosopher, because his main profession and commitment was politics, which led him to prison; and it was there that he became a philosopher out of necessity. Another paradox is that his thought is not organic: it is summarized in about thirty notebooks and thousands of articles published in the newspapers he founded during his lifetime: La Città Futura, L'Ordine Nuovo and L'Unità. The notebooks are essentially disorganized and their reading and interpretation are not easy. However, the last and greatest paradox is that there is perhaps no thinker in 20th-century Italian history who, after his death, has had a greater impact on society, culture and politics.
The shaping of Gramsci's image as a political thinker capable of providing a theoretical and conceptual framework for the practical activity of a mass party is owed to Palmiro Togliatti, who published the Prison Notebooks in the immediate aftermath of World War II and built the concrete political action of the Communist Party on Gramsci's thought. Only after a few decades did the basic idea of Togliatti's Gramscianism begin to become problematic; the left gradually moved away from Gramsci during the 1980s, orienting itself towards other paths, some of them far removed from his legacy.
-Gramscian Marxism
What is the fundamental feature of Gramsci's thought?
His thought was formed before the First World War in Turin, at the university that he attended with many financial sacrifices, where he met Togliatti, Terracini and Tasca. The fundamental point of his formation was the perception of the inadequacy of the Marxism of the Second International, that is, of the positivist and mechanistic Marxism, which, according to him, was essentially incapable of political action, because it entrusted the solution of the problems of society to the automatisms of progress and democracy. However, in those years Gramsci also faced the most advanced thought of the bourgeois world, that is, in Italy with the thought of Croce, Gentile and Sorel, which was not Italian, but spread very quickly in Italy thanks to Benedetto Croce, who translated and published it in Laterza.
Pikërisht këtu piqet marksizmi i veçantë i Gramscit; pikërisht këtu ai formulon një teori politike që nuk është abstrakte, dogmatike apo mekanike, por një teori e ndërtuar mbi analizën konkrete historike të proceseve shoqërore dhe të kontradiktave të tyre të brendshme. Një analizë që identifikon edhe subjektet e afta për t’i kapërcyer këto kontradikta. Gramsci mendon për një teori politike të ndërtuar përmes analizës konkrete historike të proceseve shoqërore dhe kontradiktave të tyre.
Me pak fjalë, këtu Gramsci rithemelon marksizmin italian, duke e bërë atë kundërpeshë të mendimit idealist. Ashtu si idealizmi rinovon filozofinë duke e nxjerrë nga kufizimet e spiritualizmit dhe pozitivizmit, ashtu edhe Gramsci rinovon mendimin socialist dhe marksist, duke i shtuar atij një dimension historik, etik dhe kulturor që më parë mungonte, dhe duke e bërë socializmin dhe komunizmin një çelës alternativ interpretimi të historisë evropiane dhe italiane.
Një “filozofi konkrete”, si ajo e Gramscit, nuk mendon në mënyrë të përgjithshme përmes kategorive abstrakte, por shqyrton probleme reale, historike, aktuale dhe, pikërisht për këtë arsye, konkrete. Problemi që Gramsci merr në shqyrtim është ai i një Italie të krijuar relativisht vonë dhe, sipas tij dhe shumë të tjerëve, të ndërtuar keq: një Itali e karakterizuar nga dy kontradikta themelore, ajo midis Veriut dhe Jugut, si dhe ajo midis elitës dhe popullit.
Marrëdhënia midis Veriut dhe Jugut dëshmon pamundësinë për të prodhuar unitet shoqëror dhe ekonomik, sepse Italia është ndërtuar në mënyrë efektive mbi hegjemoninë dërrmuese të Veriut ndaj Jugut dhe mbi aleancën e klasave parazitare të Jugut me borgjezinë e Veriut.
Marrëdhënia midis elitave dhe popullit është po aq problematike, sepse elitat, edhe një herë, nuk janë të afta të krijojnë një hegjemoni të vërtetë, por vetëm të ushtrojnë komandë politike, shpeshherë edhe të dhunshme. Mjafton të kujtojmë se në fund të shekullit XIX Italia kaloi një krizë shumë të rëndë dhe se pikërisht në Milano ndodhën represionet e njohura të Bava Beccaris.
Kishte probleme të varfërisë, prapambetjes dhe mungesës së unitetit moral, intelektual dhe ekonomik, të cilat mbeteshin ende shumë të gjalla. Pikërisht mbi këto probleme ndërhyn mendimi i Gramscit, i cili i beson proletariatit dhe socializmit detyrën për të krijuar unitetin e Italisë, në konkurrencë me botën borgjeze, e cila, e paaftë për të kapërcyer kontradiktat e veta dhe për të menaxhuar shoqërinë e re masive që doli nga Lufta e Madhe, i kishte hapur rrugën fashizmit. Gramsci i beson proletariatit dhe socializmit detyrën e ndërtimit të unitetit italian.
Prandaj, rindërtimi dhe formësimi i vërtetë i unitetit të Italisë bëhet koncepti dhe detyra themelore: atë që borgjezia nuk arriti ta realizonte, proletariati dhe e majta duhet të jenë në gjendje ta bëjnë. Natyrisht, duke i dhënë Italisë një karakter klasor të kundërt me atë ekzistues, domethënë një karakter “kombëtar-popullor”.
Në vitin 1921 Gramsci ishte ndër themeluesit e Partisë Komuniste. E majta, e vendosur për të organizuar proletariatin dhe për t’i dhënë atij vetëdije klasore, duhej të ishte në gjendje të bënte atë që bota borgjeze nuk kishte arritur: të kapërcente veset e saj, të cilat janë dy dhe të kundërta.
I pari është vesi i mekanicizmit dhe pasivitetit, i mishëruar në parimin socialdemokrat: “Lëreni progresin të ndjekë rrugën e vet; socializmi do të afirmohet vetvetiu”.
I dyti, krejt i kundërt, është përqendrimi i të gjithë politikës te veprimi i disa individëve, ndërtimi i partive sektare që synojnë revolucione të improvizuara dhe të destinuara për të dështuar.
Me pak fjalë, Gramsci kundërshtoi si pasivitetin dogmatik të pozitivizmit socialist, ashtu edhe aventurizmin e partive ekstremiste dhe maksimalizmin histerik që në Italinë para Luftës së Parë Botërore kishte si përfaqësues kryesor socialistin e atëhershëm Benito Mussolini.
-Hegjemonia kulturore dhe roli i intelektualëve
Për Gramscin, revolucioni duhet të realizohet patjetër por përmes analizës historike. Një revolucion që nuk është thjesht përpjekje për të marrë pushtetin, por proces i ndërtimit të hegjemonisë.
-Çfarë është hegjemonia?
Është aftësia e një klase shoqërore për të paraqitur veten dhe interesat e saj si interesa të përgjithshme dhe universale. Kjo ndodh sepse ajo nuk është vetëm një klasë e aftë të ushtrojë forcë, por edhe një klasë që arrin të mobilizojë kulturën, pra që zotëron kapacitet intelektual, ekonomik dhe politik. Ajo mbështetet te intelektualët “organikë”, të cilët e legjitimojnë jo si propagandistë, por si bartës të një vizioni bindës të botës.
Kjo duhet të ndodhë edhe me të majtën: ky është projekti i madh i Gramscit. Të ndërtojë një klasë intelektualësh të aftë t’i japin një bazë shkencore një partie që nuk është më një organizatë minoritare dhe aventureske, e cila kërkon të fitojë përmes një “lufte lëvizjeje”, por një parti të aftë për analiza sociale, historike dhe politike, si dhe për të pushtuar gradualisht dhe në mënyrë të qëndrueshme “kazermat” e pushtetit.
Pra, një parti e aftë të zhvillojë një “luftë pozicionesh”, domethënë të marrë kontrollin e hapësirës politike. Ky është procesi i ndërtimit të një hegjemonie të re.
Këtu qëndron edhe kundërshtimi i tij ndaj Croces. Gramsci është anti-Croce dhe pohon se Croce përfaqëson shprehjen më të lartë të botës borgjeze, sepse tek ai përqendrohet dhe legjitimohet një formë pushteti që arrin ta konceptojë veten përmes një filozofie universale: bota borgjeze paraqitet si rezultat i marshimit të lirisë në histori.
Sipas Gramscit, komunistët duhet të bëjnë të njëjtën gjë: të justifikojnë kritikën e tyre konkrete përmes një ideje dialektike të historisë dhe të lirisë reale, jo vetëm formale. Nuk duhet pranuar ideja qetësuese e Croces se gjithçka thelbësore ka ndodhur tashmë dhe se rendi ekzistues përmban brenda vetes të gjitha mundësitë e zhvillimit të ardhshëm.
Communists must start from the analysis of the contradictions of society and, in this way, be more historicist than Croce himself, because when they intervene in society through a practice guided by philosophical and political analysis, they open up a new history.
Communists believe so much in history as an expression of freedom that they do not remain captive to the past and do not worship what has already happened, but aim to build the "city of the future", humanistic and rational.
All of this also stems from Gentile, but in general the idea that thought cannot be anything other than practical is closely linked to Croce, Hegel, and, of course, Marx.
Thus, a system of ideas is built, not formulated directly by Gramsci, but by those who followed his path, which guided the political action of the Communist Party and attracted many intellectuals and philosophers who had supported fascism or who were disillusioned with liberalism and bourgeois democracy.
To build a class of intellectuals capable of giving a scientific spirit to a party that is no longer an adventurous and minority organization, but a force capable of social, historical and political analysis and of gradually conquering the "fortresses of power".
Therefore, Gramsci is also a great gatherer of talents, offering ideas to all those who consider philosophical practice to be at the same time political practice. All this worked quite well until the 1980s, when the economic structure of the bourgeois world, both in Italy and in the West, changed so much that the world to which Gramsci referred became increasingly distant.
In fact, all his thought was based on a central subject: the proletariat. This subject was activated by the party, but it had to exist in reality. At a certain point, however, the class dimension of the world of work became increasingly less distinct, more unstable, more fragmented and more individualized. Gramsci saw Fordism and Americanism, but he did not have the opportunity to see neoliberalism.
For this reason, more than his historicism, what remains from Gramsci, or what should remain, especially for the left, is the fundamental idea that politics, even when deeply critical, cannot rely solely on economic factors or emotional improvisation. It must pass through the analysis of cultural forms, of forms of subjectivity, and through the construction of a narrative that offers a hegemonic, or at least unitary and radical, interpretation of reality.
Gramsci's idea remains that politics cannot be reduced to economic analysis, but must pass through the analysis of cultural forms and subjectivity, as well as through the construction of a vision that offers a hegemonic explanation of reality./ Adapted from "Pamphlet" by "Corriere della Sera"
Lini një Përgjigje