FLASH
Shkruar nga Urim Elezi
Urim Elezi, born on 18.10.1941 in Floq, Korça, was twice convicted by the communist regime with many years of suffering. He was imprisoned on 26.10.1963 and released on 10.2.1989. He entered at 22 years old and left at 48 years old, even blind. At the age of 18, he completed the Instruction School in Gjirokastër, where he was promoted to non-commissioned officer. In his first sentence, he was a soldier in Unit No. 9357 Gjirokastër. The first time he was accused under Article 64, in combination with Articles 10 and 14 of the Criminal Code. He was on military service, together with his friend Hekuran Shyti, in Gjirokastër. According to the court, he had proposed to Hekuran that they escape because there was a good life in capitalist countries, especially in the USA. Hekurani is released from the army earlier and during this time he finds the other people with whom he would escape. Hekurani sends a telegram to Urim in Gjirokastra, asking him to send him a message that his mother was ill.
Thus Urimi joins his friends, Hekuran Shyti, Durim Shyti and Robert Morava. Not well oriented, spied on by a resident of the area, they were captured by the border forces at the Nikolica border post in the Korça district. The Tirana Military Court, with decision no. 21, dated 27.2.1964, declared him guilty and sentenced him to 18 years of imprisonment, confiscation of property, deprivation of the right to vote for 4 years and the rank of sergeant.
It was left in force by decision no. 23, dated 31.3.1964 of the Military College of the Supreme Court. He was arrested for the second time on 19.2.1980. He was accused under article 55/1 of the Criminal Code with very aggravating clauses. The Fier Internal Affairs Branch, with letter no. 112, dated 15.1.1980, requested the Investigation Directorate to approve the arrests of three citizens, including the aforementioned Urim Elezi. He was taken into active processing on 17.5.1979 for carrying out propaganda among the ranks of the convicted.
"I pentuari" and "Tekniku" reported on him. He was said to have said: "The Sigurimi has stained its hands with the blood of this people. They have committed the ugliest crimes that can be in history, the Sigurimi has behaved with the people and with the people, worse than the fascists and Nazis have behaved..! There is no one more vile than the communists. I call communists all those who have the star on their forehead like a tomato, regardless of whether they believe in Marx's beard or Stalin's mustache...! The most monstrous crimes in Albania were committed at the time when the communists came to power! Life here is a prison".
The Fier District Court, headed by Sokrat Dautaj, with the participation of prosecutor Kiço Koçi, with decision no. 94, dated 18.4.1980, declared him guilty and sentenced him to 10 years of imprisonment, as well as the deprivation of the right to vote for 5 years. Convinced of the futility of communist decisions, Urim Elezi did not appeal the decision. After sending a letter to Enver Hoxha, calling him a “colorless monster, sick with persecution mania”, on 6.12.1981, he was beaten by the police of Burrel Prison, until he was blinded. He was released on 10.2.1989, from Ward no. 305 Progress, of the Saranda district.
Continued from the previous issue
Around 9:00 to 10:30 I was near the well in the yard. Policeman Besimi, who was on duty inside, came and stopped AK and RL from hitting me. They took me and dropped me off near the cell. I don't know how many hours they left me, but according to the statements of my friends who were inside the cell, until late afternoon. My friends tell me that at that moment the voice of the ward nurse Kamber Libeshari was heard. In the cell were Mersin Vlashi, Fatos Kërluku, Petrit Paja, Lulëzim Bregu and Ibrahim Buzi from Mallakastra. On December 12, my brother Bilbili came for a meeting.
My friends pick me up and take me to the door of the inner guard. At this moment, the police come to my room and take Ibrahim Nikshiqi from Shkodra. I was lying on the ground on the cement and they order him to take me. Ibrahim Nikshiqi says: – “Mr. Gimi, where is Urimi”?! Gimi turns around, pokes him with a stick and says: -“Here you have it, don’t tear your eyes out”. (He didn’t recognize me) He takes me in his arms and drags me to the counter.
– “Speak,” Ibrahim says! – “Who should I speak to, I love my brother. This is not my brother.” After they had insulted him badly, my brother leaves. All these are discussions by my roommates. I was numb, I could neither hear nor see. All my friends, without exception, served me. My situation became alarming. My friends told me that one day the autopsy team had come, while Agim Kërtuka and Ramazan Lika had taken the shovel to cut off my head, just like they cut off the cat, “Xheku.”
("Xheku" was beheaded because he took the policemen's shoes and put them inside). Lleshi and Besimi did not allow it. The Kosovars I had in prison notified their people abroad and asked them to send them medicine for me, I was in such a miserable condition. I mention Sytki Hoxha, Muharrem Shala, etc. After I was treated with those medicines for a few months, my eyes began to straighten and my sensitivity was returning, did I go blind?
(Nikollë Skana wouldn't let me take my food to eat in my room, so my friends like; Bedri Çoku, Vladimir Balluku, Vladimir Xhelo, Shik Stërmasi would come and bring me the food there. Nikollë Skana, Ramazan Lika, Agim Kërtuka, Mustafa Lika would provoke me and tell my friends that; "this one is watching". I come to the room and Vladimir Xheloja accompanies me to get the package from my brother Bilbili. We take the package and head to the room. At the guard's, there was the cat raised by Nuri Stepa.
Kur ikëm ne të tre, policët haheshin me njëri – tjetrin; “shikon-nuk shikon” dhe njëri prej tyre i bie maçokut, me shufrën e hekurit që trazonin porin në kokë. Lulushi, maçoku pas kësaj nuk po shikonte më…! Njëherë i ra Mustafai maçokut në kokë, ai s’po shikon më. Që nga ajo ditë, përveç Mustafa Likës, Agim Kërtukës, Nikollë Skanës dhe Ramazan Likës, nuk më ngacmonte më njeri…(këta të katërt, edhe të verbër më kanë futur në birucë me lagështirë)
Në Zejmen, Reparti nr.302 në vitet 1983-1986
Në vitet 1983-‘84, hapet dera dhe i thonë Mersin Vlashit të më marrë mua dhe të më nxjerrë në oborr, afër derës së bunkerit. Mersini më thotë që aty ndodhej Ismail Musta, burrë 2 metro, njeri shumë human, saqë edhe me ordinerët në Bulqizë, sillej njerëzisht. – “Ule Urimin o Mersin. Silljani rrobat”, thërret. Shokët më sjellin rrobat nga dhoma ku u verbova. Komandanti i bie derës së jashtme. – “Ngarkojani rrobat këtij”, – thotë komandanti. Sa fillojnë shokët t’i ngarkojnë rrobat, futet Agim Kërtuka dhe i ndalon. – “Pse ndaloni”?! – pyet komandanti. – “Na dha urdhër Gimi” (Agim Kërtuka). – “Vazhdoni ju” – urdhëron komandanti…! Vjen Gimi në këtë moment: -“Lëshoje Urimin” – i thotë Mersinit dhe na shtyn të dyve përtokë. – “Do e kontrolloj këtë qenin se ky merr porosi me shkrime”, – dëgjoj që po hahej komandanti me Agimin.
– “Hajde hajde, komandant burgu, me një copë polic se gjen dot?! Kështu ju pafsha”! – u them. Agimi ma fut një shkelm në bark. Komandanti i bërtet dhe i thotë: – “Ikë, prite në Degë”. Në një anë komandanti e, në një anë Mersini, më çojnë te makina. Nisem për në Zejmen, ku qëndrova deri në vitin 1986. Aty bëhej leximi i “shkrimeve të të mallkuarit” të ashtuquajtura Vepra, 4 – 5 orë në ditë. Po të ishte se flisje me shoku-shokun, polici nëse të shihte, të kapte e të fuste në birucë me lagështirë, për tridhjetë ditë. Deri në Zejmen duke biseduar me shokët në birucë, llogaritëm birucat time: mbi 2 vjet e 8 muaj e 10 ditë. (10 ditë, e them sepse më dënoi vetëm kaq, Musai nga Kukësi, shumë njerëzor me fletë fletore, sepse fletë-arrestet ishin të gatshme me shtyp).
Në Zejmen, kishte televizor në katin e parë në mensë. Më marrin shokët e më çonin sa herë që kishte televizioni ndonjë program të mirë. Për djall, një ditë, dëgjoj në Tv Tirana, të vetmin Tv në Shqipëri, zërin e të mallkuarit që thotë:- “Shkel, shkel o minator, se është tëndja. Ishte e Shefqet Vërlacit, sot është tuaja”. Në atë moment s’u përmbajta dhe filloj të flas kundra: sa tallet ky me minatorët e shkretë; pse orenditë e Shefqet Vëlacit ky i paska? Më dëgjon polici Andon Labi nga Palokastra-Gjirokastër dhe i thotë Jashar Mekës nga Bilishti dhe Nustret Kalasë nga Zëmblaku: “Merreni dhe hajdeni me mua”. Na fut në birucë që të treve, se ata të dy më kishin sjellë aty, plot 30 ditë. Kjo ishte biruca e parë…!
Vegimi
Ishte dimër, ftohtë qamet. Biruca e dytë: unë, Nikollë Përleci dhe një pukjan. Këta të dy bënin xhiro në birucë, sepse nuk rrije dot në çimento. Trupi i ngrirë më ishte ngjitur pas çimentos. Duart i kisha kryqëzuar dhe i kisha vënë poshtë gjoksit. Kisha veshur çorape najloni, mbathje bezeje, një palë të shkurtra, një palë të gjata dhe një këmishë, pantallona dhe xhaketë beze të ngjyer. Papritur më shfaqen gjashtë kuaj në një lëndinë të pafundme me bar jeshil. U afrohem. Kuajt ishin të bardhë me pika kafe, shumë të bukur. Po i shihja nga mbrapa. Kokën e kishin të ulur dhe nuk ua shihja.
Ul kokën t’u shihja kokën. Nuk po hanin bar, por e kishin futur kokën në një thes. Afrohem të shoh se çfarë po hanin. Në të djathtë të çdo kali, shikoj nga një kokë njeriu. Koka e çdo njeriu, për çdo kalë qe e kthyer nga unë dhe jo më pak se 50 cm. e gjatë. Shtangem dhe i shikoj. Befas, trupat ju zhdukën. Tentoj të kthehem mbrapsht e them; “po këta janë kuaj fluturës”. U them: – “ore, më falni po kush jeni ju”?! –“Ne jemi adjutantët e Xhebrail Leninit”.
U trondita. – “Po ku është ai”?! u them. Ata kthejnë kokën në të djathtën e tyre dhe thonë: -“Ja”! Ishte një kalë po si këta, me kokë ulur seç po hante. Sa afrohem të shoh Xhebrail Leninin, më kap arsimtari nga Puka dhe më shkund:- “Urim, mblidh bre mendjen, ç’po thua? Me kë po flet”?! Ikë se po flas me adjutantët e Xhebrail Leninit: u them. Të dy më ngrenë lart dhe më shkundin…!
Vdekja e diktatorit
Në Zejmen, në 9 prill 1985, nga dritaret e burgut ku flinim, dukeshin ushtarët që vendosën helmeta në kokë dhe u dubluan, pra çdo turpërojë iu shtua dhe një tjetër. Të gjithë të burgosurit menduan se qe grusht shteti. Në 11 prill 1985 vjen operativi dhe mbyll tërë prapavijën. Të gjithë ç’ishin policë, ushtarë, kuzhinierë etj., u dha urdhër të mblidheshin tek vendi i altoparlantit.
Katër policë, vinin kontrollonin shumë imtësisht gjithçka. E, kur shikonin që dy të burgosur bëheshin bashkë, i ndanin me dhunë, i shanin dhe i fyenin. Veçoj polic Andon Labi dhe Selman Gagaçi, që me shkopinjtë e tyre ushtronin dhunë pa shkak mbi të burgosurit. Këta të dy vinin vetëm për të na torturuar dhe jashtë turnit të shërbimit të tyre. Unë isha në krevat duke pirë duhan.
Më vijnë këta e më pyesin se përse po pija duhan aty. U tregoj se nuk kisha ku ta pija dhe nuk më ka thënë njeri mos pi duhan këtu, se nuk shkoj dot jashtë. Nisën të më godisnin. Veçoj Andon Labin, sepse ai më fyeu dhe më goditi i pari. Përballë meje qe Eduart Vata nga Shkodra, me këmbë të prera. Ai hidhet dhe ngaqë nuk mundet të lëvizte u thotë: – “Mja mo se e vdiqët, ai është i verbër. S’e shikoni që e ka kokën copë nga frakturat”?! Më marrin në barelë e më çojnë në birucë.
Në birucë sjellin dhe Eduart Vatën. Arsyeja dihet, vetëm sepse ndërhyri për mua. Mbas nesh filluan pa pushim birucat. 11 biruca dhe 47 veta brenda katër ditëve. Tmerr, terror, tortura nga më të ndryshmet. Çdo 24 orë, jo më pak se pesë herë goditje në vijueshmëri, shtrëngim organesh gjenitale…! U mbush biruca me lëngimet e Petrit Velos, të cilin kur e godisnin ju theshte: – “Mbas 38 viteve doni të më bëni spiun? Edhe ti, komisar Lucaj po më godet si policët”?! E pëlcasin në birucë.
Në Repartin nr. 305 Përparim, në vitet 1986-1989
Në vitin 1986 u liruan nga burgu të gjithë njerëzit e sëmurë, rreth 60 vetë. I vetmi nga të sëmurët që nuk u lirova qeshë unë. Edhe vetë Dega e komandës së Lezhës u mahnit. Komandanti i burgut, Musai i Kukësit, bashkë me një prokuror nga Lezha më vjen më thotë që një nga shokët më të besuar, duhet të më shkruajë një lutje, ku të përshkruaj gjendjen time shëndetësore. Unë, kundërshtoj dhe nuk e bëj, por Xhevat Agolli, Selami Meka dhe Cen Çaushaj, u mblodhën bashkë me disa bashkëvuajtës të mi të tjerë dhe e bëjnë lutjen.
Ja japin Jashar Mekës, që ishte djali i Selami Mekës, që ta hedhë në Postë…! Në vitin 1986, më transferojnë në Shën Vasij-Sarandë. (Me urdhër të diktatorit, fshatit të Sarandës i thërrisnin fshati “Përparim”). Këtu, nga më kriminelët e kriminelëve, ishin oficerët Rasim…nga Bulqiza, Vali….nga Korça dhe nga policët Jani Varellaj nga fshati Livadhja-Sarandë.
Të tre këta, shpeshherë natën në gjumë, ju binin të burgosurve me shpullë në fytyrë. Nga fuqia e shpullës, tronditeshin aq shumë, saqë binin nga krevati. Nga Pogradeci, qe Bel Starova që ra nga krevati dhe shembi legenin, qëndroi 6-7 muaj në spital dhe rreth 2 vjet me paterica. Sa për Jani Varellajn, mbaj mend që sa herë vinte me shërbim, rrihte keq plakun mbi 70-vjeç, Velo Lamaj dhe Syrja Vrapin nga Vlora e Femi Frashërin nga Përmeti.
Në një rast Vasil Jani, (vlleh) dhe Vangjel Papaj nga Saranda, i flasin greqisht Jani Varrellajt: – “S’të vjen turp për moshën. Janë rreth të 80-ave”?! I godet fort këta. Vasilit i thyen syzet. Më vonë i detyron që në gjendjen që ishin, të bëjnë vrap jashtë. Vasili dhe xha Vangjeli, kur vijnë tek ne, na thonë që Jani Varellaj i ka detyruar të mos rrinë me asnjë turk-mysliman. Jani Varrellaj bashkë me oficer Valin, më marrin një ditë, kot pa arsye.
Me futin në birucë e më ngordhin në dru. Pas 30 ditësh, erdhi koha të dal nga biruca. Atë ditë ishte vapë e tmerrshme, qe 23 prill 1987, andaj më kishte rënë të fikët. Përmendem në infermierinë e burgut. Aty shoh dy doktorë: Muhamet Kosovrastin dhe Petro Rakon, të dy të burgosur politikë. Mbas disa minutash, sjellin me barelë Sami Dangëllinë. Në këtë kohë roje e brendshme qe polici Çeço, njeri shumë i mirë. Urgjent vete dhe lajmëron oficerin e rojës, për të na çuar të dyve në spital, pasi gjendja jonë ishte shumë e rëndë. Vijnë të dy aty.
-“Po ti kur i bëre 30 ditë birucë”?! – më pyet Vali. – “Shoku komandant, t’i çojmë të dy në spital, se janë në gjendje shumë të rëndë” – i thonë doktorët. “Ikni mo qërohuni ju”! – u thotë Vali doktorëve. -“Shoku Vali, çojini se gjynah. Ky është i moshuar, ky tjetri është i verbër, ti e di gjendjen e tij. Do të na vdesin këtu”, – i thotë Çeçoja, Valit. – “Emo le të vdesin, boll ka bërë 40 e ca vjet burg ky plaku, e sa për këtë tjetrin, le të ngordhë se do lahet një hale. S’e di ti çfarë gjuhë nepërkë është ky”, – ia kthen Vali.
Pa kaluar 24 orë, Sami Dangëllia me 42 vjet e katër muaj burg, ndërroi jetë. Aty më vijnë katër persona nga dega e Brendshme Sarandë, për të më dënuar përsëri. Por ish-operativi i burgut Kristaqi dhe komandanti i burgut Aleksandër Trajko, bashkë me disa oficerë të tjerë, më shpëtuan. Në datën 9 shkurt, takohem me vëllain tim Festimin dhe nipin tim Haxhi, ku ju them që nesër të vijnë të më marrin, se lirohem. Në 10 shkurt 1989, pas apelit rreth orës 8.00, lirohem. Më marrin dhe më nxjerrin në rrugën kryesore Vlorë-Sarandë, e cila ishte ngjitur me derën e burgut.
Aty, pasi ecëm pak, më zë një polic për leckash dhe më ul përtokë. Më lanë për disa orë aty. Nuk e kuptova në ç’pjesë të rrugës isha, por makinat më kalonin sa nga një anë, në tjetrën. Më kishin lënë në mes të rrugës. Më shikon në mes të rrugës dhe vjen Ilir Karaj nga Tirana, bashkë me të ëmën dhe të vëllain, që ishte liruar po atë ditë, e më luten që të shkoja me ata, duke më premtuar se do më çonin në Korçë. Unë ju them që nuk mund të vete me ata, se po prisja vëllanë me nipin. Këta më heqin nga rruga dhe rrinë me mua, derisa takuan vëllain tim dhe nipin, që i solli një taksi.
Përshëndeten e falënderojnë këtë familje fisnike dhe secili vazhdon në destinacionin e vet. Isha i rraskapitur. Vetë me këmbët e mia nuk ikja dot. Në atë kohë, dy taksi kishte e gjithë Saranda. Në Korçë nuk të vinte njeri, se taksixhinjtë asokohe ishin të detyruar të ishin bashkëpunëtorë të Degës së Punëve të Brendshme. Kur njerëzit e mi i kishin thënë taksixhiut të ndalte aty afër derës së burgut, taksixhiu kishte ngelur.
Pasi më marrin mua, furishëm taksixhiu pyeti se për çfarë isha dënuar, e pasi e merr vesh arsyen e dënimit, u thotë që duhet të shkojnë në Degë të marrin lejën-transit, se s’mund të kalohen “Tre urat” pa leje. Vëllai në atë çast i tregon taksixhiut që e kishte marrë lejen -transit nga Korça. Pasi e lexon taksixhiu, na le të presim dhe vete vetë në Degë. Kur kthehet na thotë se deri në Gjirokastër, më tej nuk mund të na çonte. Që aty na pohon se duhet të shkojmë të marrim përsëri lejë në Degën e Gjirokastrës.
The taxi driver says to me: -“Why did you go to prison”? – “The first time was an escape attempt, while on the eve of my release from prison, I was sentenced to 10 years, for agitation and propaganda”. – “How many years did you serve in prison”? – “About 26 years” – I say. – “You served all 26 years without ever leaving prison”? – “Yes” – I say. – “How is that possible, according to the Constitution, the maximum sentence is 25 years of imprisonment and yet during the sentence, there were reductions during holidays, pardons, amnesties, etc.” The brother jumps in: “We told you, why was he sentenced”.
– “Yes, you only told me about the escape attempt and not that he has served about 26 years in prison”?! – “Please, don't disturb my brother anymore, because you see, his face is yellow”! During this conversation, we had traveled 1 km. road, but the road is taking me. We stopped for a while and I told my brother and nephew to wait for me outside. Nervously I said to the taxi driver: – “Lord, taxi driver; What do you want to know and how much I want to tell you, but not in front of my brother and nephew”.
– “Okay, do you accept what you are going to tell me?” – “How do you accept it?” – “Yes, you can accept it in the Branch, because you are an enemy of the Party.” – “I am not an enemy of the Party, it is my enemy, because it has made me like this, I have done nothing to it. If I do not accept this in the Branch, I am a hound and a spy.” – “Listen, I live with this. I am Panagiotis.
If I know that now they take away my license, my bread, I will take you to Korça myself to be done as it is done”. I was very touched…! We leave in Përmet and without crossing the bridge, he leaves us at the “Martyrs' Graves”. He comes to us in a car with a trailer. We get in it, hug each other and I ask for his name…! – “I am Panajotis, the past”! I have not forgotten Panajotis' name to this day. For 26 years in prison, Bilbili, Festimi and Myzaferi, they were never separated from me./ Memorie.al
Lini një Përgjigje