FLASH
Shkruar nga Pamfleti
A day after Russians voted in a national referendum that served as a vote of confidence in Boris Yeltsin's shaky presidency, his American counterpart made a phone call. Bill Clinton's conversation with Yeltsin on April 26, 1993—one of several face-to-face conversations and meetings the two leaders had in the first months of Clinton's presidency—was friendly, supportive, and optimistic.
" I want you to know that we are with you ," Clinton said, according to a recently declassified memo detailing the call.
"I am really grateful for your smart policy ," Yeltsin replied.
" Thank you for the call. It is very important to me personally. I thank you not only for me and my wife, but for the entire Russian people ," he said.
The memo is the latest in a series of declassified documents released by the US National Security Archive. The documents offer another picture of US-Russia relations, which began to deteriorate especially under Yeltsin's successor, Vladimir Putin.
A non-governmental organization based at George Washington University in Washington, the National Security Archive, released other declassified documents that shed light on the internal deliberations of past presidential administrations.
Along with other files released by former White House advisers, the documents provide information on how US policy evolved and – in some cases – where US administrations went wrong in relation to Moscow.
"You get the sense of a missed opportunity on the part of the current Russian leadership ," says Jonathan Elkind, who served as director of the Russian, Ukrainian and Eurasian program at the US National Security Council in the later years of the presidency. of Clinton.
"... the accumulation of grievances that seem to motivate Putin's policies ignores the fact that there has been a very concerted effort by President Clinton and his administration to build a better, more peaceful, and more stable relationship between the States the United States and Russia ," says Elkind, now a researcher at Columbia University's Center for Global Energy Policy.
" It was absolutely worth the effort made by the Clinton administration. The success of that venture was assured, and you can see in some of those documents the uncertainty that permeated the whole process: How could one carefully protect US interests and, at the same time, find a way different and better engagement with Russia? ", says Elkind.
The wars of Yugoslavia
Yelstin was elected president in June 1991, when Russia was still part of the Soviet Union. In December of that year, when the Soviet Union officially ceased to exist, he became president of Russia. US officials, including Clinton's predecessor George Bush, hailed Yeltsin as a democratic reformer capable of leading Russia away from communism and ensuring the security of the country's nuclear arsenal.
Elected in November 1992, Clinton was the second US president with whom Yeltsin interacted and with whom he developed an extremely cordial relationship. Clinton and Yeltsin had a phone call on February 10, 1993 – about three weeks after the US president's inauguration.
Kriza në ish-Jugosllavi ishte më e rëndësishmja në agjendën e Clintonit. Aleatja historike e Rusisë, Serbia, ishte një lojtare kryesore në luftë.
“Unë e di se ky është një problem shumë i vështirë për ju; vlerësoj lidhjet historike të Rusisë me Serbinë dhe nuk dua t’ju shkaktoj telashe në shtëpi”, tha Clinton, sipas dokumentit të deklasifikuar.
“Por, nëse spastrimi etnik shihet si mënyrë e suksesshme për trajtimin e problemeve të pakicave, atëherë rusët etnikë jashtë Rusisë mund të jenë gjithashtu në rrezik”, tha Clinton.
“Dua t’ju falënderoj për fjalët e mira, për dëshirën për të bashkëpunuar dhe për t’iu dhënë përparësi marrëdhënieve tuaja me Rusinë”, u përgjigj Yeltsin, përpara se të miratonte një propozim të SHBA-së e BE-së që synonte ta parandalonte luftën në Bosnje.
“Më lejoni ta them përsëri – ne do të bëjmë çmos për të shfrytëzuar ndikimin tonë për t’i bindur serbët. Unë, thjesht, dua të premtoj se do ta bëjmë më të mirën tonë, për të bërë presion mbi serbët, veçanërisht mbi [udhëheqësin serb, Sllobodan] Millosheviç”, tha Yeltsin.
“Nuk ka më mëkat në shpirtin tonë”
Udhëheqësi rus e pa mbështetjen e SHBA-së po aq të rëndësishme dhe nisi të largohej nga ekonomia sovjetike drejt një ekonomie të tregut.
Politikat hoqën kontrollet e çmimeve dhe subvencionet industriale, por gjithashtu çuan në kolapsin e rublës, hiperinflacion, humbje të kursimeve të pensioneve dhe, për miliona rusë, mjerim dhe pakënaqësi.
Kjo çoi në një mospopullaritet të thellë për Yelsinin dhe, në mars të vitit 1993, Dhoma e Ulët e Parlamentit rus për pak nuk votoi për mosbesim kundër tij. Më pak se një javë më vonë, Yeltsin udhëtoi për në Vankuver për t’u takuar me Clintonin – takimi i tyre i parë ballë për ballë që nga zgjedhja e Clintonit.
Përpara takimit, sekretari amerikan i Shtetit Warren Christopher, shkroi një dokument për ta përgatitur Clintonin për takimin. Sipas dokumentit të deklasifikuar, ai e paralajmëroi Clintonin se “problemi më i vështirë dhe më i rëndësishëm i politikës së jashtme të presidencës suaj” është “transformimi i vazhdueshëm i Rusisë dhe implikimet në sigurinë kombëtare të Shteteve të Bashkuara”.
Kriza në Bosnje ishte një “çështje politikisht e ndjeshme”, në të cilën Clinton duhet të fokusohet, shkroi Christopher. Si shqetësim tjetër, ai përmendi “eksportet e teknologjisë raketore” dhe “sjelljen e forcave [ruse] në disa nga shtetet e reja të pavarura të ish-Bashkimit Sovjetik”.
Zyrtarët perëndimorë kishin frikë se shpërbërja sovjetike dhe paqëndrueshmëria ruse do të çonin në kontrabandimin ose vjedhjen e teknologjive bërthamore. Shtetet e Bashkuara dhe aleatët e tjerë shqetësoheshin gjithashtu për konfliktet që shpërthyen në vendet si Nagorno Karabaku, Abkhazia dhe Transdnistria, dhe për rolet që mund të luajnë forcat ruse.
“Kriza politike ruse është e sigurt që do të kufizojë aftësinë e Yeltsinit për të arritur marrëveshje të reja, edhe kur ato të jenë qartazi në dobi të Rusisë”, shkroi Christopher.
Në takimin e tyre të parë në Vankuver, në një darkë pune më 3 prill 1993, u shfaqën marrëdhëniet e përzemërta midis dy presidentëve, e po ashtu edhe optimizmi i tyre. Yeltsin kërkoi ndihmën e SHBA-së për të përmirësuar infrastrukturën e naftës dhe tubacionet ruse.
Nëse kjo ndodh, Yelstin tha: “Jam i sigurt se, pas pesë vjetësh, ne do të konkurrojmë në art, në xhaz, në naftë dhe do t’ju arrijmë. Më vjen keq për xhazin – në fakt, nuk jam i sigurt për këtë”.
“Ndoshta jo në xhaz”, u përgjigj Clinton, një saksofonist amator i xhazit. “Por, ne duhet t’ju arrijmë në kulturën tuaj të pasur”, tha ai.
Të nesërmen, dy presidentët dhe këshilltarët e tyre u takuan për gati tri orë, duke diskutuar dhjetëra tema: ligjet e emigracionit të epokës sovjetike, rreziqet e përhapjes së teknologjive bërthamore dhe biologjike, pasojat e Luftës së Irakut të vitit 1991, tensionet në Kaukazin e Jugut, testet bërthamore e të tjera.
Yelstin i mirëpriti me kënaqësi inspektorët amerikanë dhe propozoi një përpjekje të përbashkët për ndërtimin e një sistemi të mbrojtjes raketore.
“Ju lutem ejani dhe shikoni kur të doni, pa ftesa”, tha ai, sipas dokumentit të deklasifikuar. “Ne e pranojmë komitetin tuaj në çdo kohë dhe në çdo qytet. Ju mund të inspektoni. Nuk ka më asnjë mëkat në shpirtin tonë”, tha Yeltsin.
Clinton dhe këshilltarët e tij gjithashtu i kërkuan Yeltsinit që të vazhdonte reformat e tij ekonomike, pavarësisht nga problemet në rritje, dhe propozuan më shumë se 1 miliard dollarë ndihmë nga SHBA-ja për të ndihmuar me iniciativa të ndryshme, përfshirë privatizimin e pronës shtetërore.
“Duhet ta rregulloni bankën tuaj qendrore. Është një imperativ absolut, që ta merrni kontrollin e monedhës suaj”, i tha Yeltsinit sekretari i Thesarit i Clintonit, Lloyd Bentsen.
“Shpresojmë që të keni një fitore të madhe në referendum”, tha Bentsen, sipas një tjetër dokumenti të deklasifikuar.
Muajin tjetër, Yelstin organizoi një referendum kombëtar që shërbeu si një votë besimi për administratën e tij dhe politikat e saj. Kaloi me një shumicë solide, ndonëse të ngushtë.
Një ditë pas votimit të 25 prillit, Clinton dhe Yeltsin folën në telefon. Clinton e uroi liderin rus dhe e cilësoi samitin e Vankuverit si një sukses.
“Unë jam vërtet mirënjohës për politikën tuaj të zgjuar”, tha Yeltsin, sipas dokumentit të deklasifikuar. “Në fakt, është një politikë e një njeriu shumë të mençur”.
“Unë u ndjeva pranë popullit rus, gjithashtu. Referendumi tregoi se populli rus e kupton se çfarë është në rrezik”, u përgjigj Clinton. “Unë do të bëj gjithçka që mundem për të punuar me ju, për ta bërë këtë botë një vend më të sigurt për fëmijët tanë”, tha ai.
Rënia
Shumë kohë përpara se Kremlini ta fillonte pushtimin në shkallë të plotë të Ukrainës në shkurt të vitit 2022, marrëdhëniet me Perëndimin ishin dobësuar. Skandalet e spiunazhit, ndërhyrja në zgjedhje, kapja nga Rusia e gadishullit ukrainas të Krimesë dhe sanksionet perëndimore i helmuan me vite lidhet mes tyre.
Duke vënë në dukje optimizmin e marrëdhënieve Clinton-Yeltsin, historianë, ekspertë të politikës së jashtme, politikëbërës dhe të tjerë luftuan për të përcaktuar saktësisht se kur lidhjet dypalëshe u bënë toksike.
Clinton dhe presidenti rus, Vladimir Putin, këmbejnë marrëveshjet e nënshkruara për themelimin e një qendre të përbashkët për shkëmbimin e informacioneve lidhur me lëshimin e raketave më 4 qershor 2000.
Putin, i cili e pasoi Yelstinin në vitin 2000, kryesoi një periudhë të stabilizimit ekonomik dhe shfaqjes së një shtrese të mesme – një bum ky i nxitur kryesisht nga eksportet ruse të naftës dhe gazit.
Por, me kalimin e viteve, politikat e Putinit u bënë gjithnjë e më autoritare: konkurrenca politike, media e pavarur dhe shoqëria civile u shtypën – gjë që çoi në përçmim nga Perëndimi.
Putin e justifikoi pushtimin e Ukrainës, mes tjerash, si përgjigje ndaj zgjerimit të NATO-s, e cila filloi të pranonte ish-anëtarë të Paktit të Varshavës dhe ish-republika sovjetike në vitin 1999 – viti i fundit i presidencës së Yeltsinit.
Yeltsin himself complained to Clinton about NATO expansion, and Putin accused the West of deceiving the Kremlin.
Some historians have argued that the United States and its NATO allies broke promises made in the last days of the Soviet Union and thereafter, although, according to some analysts, there were never any clear guarantees. Putin's arrival "did not inspire optimism or confidence" that Russia will continue to "engage in the outside world moving forward," says Elkind./ REL
Lini një Përgjigje